- Aşağıdakilerden-hengisi, meclis hükûmeti siste-
minin özellikleri arasinda yer almaz?
A) Yasama ve yürütme kuvvetleri yasama organin-
da toplanır.
B) Bir devlet başkanlığı ve başbakanlik makamı var-
dır.
C) Hükûmet, meclis adına hareket eder ve onun de-
netimi altindadır.
D) Meclis, yürütme organınin göreverine her za-
man son verebilir. Ancak yürütme organı, meclisi
(yasamay) feshedemez.
E) Yürütme görevi, mecis içinde oluşturulan bir ku-
rula verilir. Bakanlar meclis içinden, meclis tara-
findan seçilir.
an
y-
Meclis Hükûmeti Sisteminin Özellikleri
Meclis hükûmeti sistemi, yasama ve yürütme güçlerinin mecliste toplandığı, kuvvetler birliği ilkesinin en sert uygulandığı yönetim biçimidir. Türkiye’de özellikle 1921 Anayasası döneminde uygulanmıştır.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğinin Analizi
Meclis hükûmeti sisteminde güçler birliği esastır. Yasama ve yürütme yetkisi tek bir organda, yani Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde toplanır. Bu ifade sistemin temel özelliğidir.
Adım 2 — B Seçeneğinin Analizi
Meclis hükûmeti sisteminde ayrı bir devlet başkanlığı veya başbakanlık makamı bulunmaz. Meclis başkanı, aynı zamanda hükûmetin de başkanıdır. Devlet başkanlığı makamı ancak Cumhuriyetin ilanı ile (kabine sistemine geçişle) kurumsallaşmıştır. Dolayısıyla bu ifade meclis hükûmeti sistemine ait değildir.
Adım 3 — C Seçeneğinin Analizi
Hükûmet, meclisin içinden seçilen bir kuruldan ibarettir. Meclis adına yürütme görevini yerine getirir ve tamamen meclisin emir ve denetimi altındadır. Bu ifade doğrudur.
Adım 4 — D Seçeneğinin Analizi
Meclis, hükûmeti her zaman görevden alabilir veya üyelerini değiştirebilir (üstünlük meclistedir). Ancak yürütme organının (hükûmetin) meclisi feshetme yetkisi yoktur. Bu, yasama organının mutlak üstünlüğünü gösterir.
Adım 5 — E Seçeneğinin Analizi
Bakanlar (vekiller), meclis içinden tek tek oylanarak seçilir. Bu kurula “İcra Vekilleri Heyeti” denir. Bu yöntem sistemin tipik bir özelliğidir.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Yasama ve yürütme mecliste toplanır (Doğru Özellik)
B. Devlet başkanlığı ve başbakanlık makamı vardır (YANLIŞ - Bu kabine sisteminin özelliğidir)
C. Hükûmet meclis adına hareket eder (Doğru Özellik)
D. Meclis yürütmeyi görevden alabilir ama feshedilemez (Doğru Özellik)
E. Bakanlar meclis içinden tek tek seçilir (Doğru Özellik)
Adım 7 — Son Doğrulama
Meclis hükûmeti sisteminde “meclisin üstünlüğü” ilkesi gereği, meclis dışında bağımsız bir yürütme başı (Devlet Başkanı) bulunmaz. Meclis başkanı aynı zamanda hükûmetin de başıdır. Bu nedenle B şıkkı sistemin özellikleriyle çelişir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B) Bir devlet başkanlığı ve başbakanlık makamı vardır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Kuvvetler Birliği
- Tanım: Yasama, yürütme ve yargı yetkilerinin tek bir merkezde toplanmasıdır.
- Bu problemde: Meclis hükûmeti sisteminin temel dayanağıdır.
2. Kabine Sistemi
- Tanım: Yürütmenin başbakan ve bakanlar kurulundan oluştuğu, meclis hükûmeti sisteminden sonra geçilen sistemdir.
- In this problem: B şıkkındaki özellikler aslında kabine sistemine aittir.
SIK YAPILAN HATALAR:
Kavram Karışıklığı
- Yanlış: Meclis hükûmeti sistemini günümüzdeki Parlamenter sistem ile karıştırmak.
- Doğru: Meclis hükûmeti sisteminde “Başbakanlık” diye ayrı bir makamın olmadığını, bu görevi Meclis Başkanı’nın yürüttüğünü unutmamalıyız.
Bu konuyla ilgili olarak, meclis hükûmeti sisteminden Kabine Sistemine geçişin sağladığı avantajları da incelemek ister misin?
