- Mimar ve mühendisler, binaların havalandırma ve soğutma sistemlerini tasarlarken doğadaki yapılardan sıkça yararlanır. Zimbabve’nin başkenti Harare’de bulunan Eastgate Alışveriş Merkezi, bu yaklaşımın en dikkat çekici örneklerinden biridir. Binanın mimarı Mick Pearce, bölgedeki sıcak iklime rağmen klimasız çalışan bir yapı tasarlamak istemiş ve çözümü termit (karınca) yuvalarını incelemekte bulmuştur. Termitler, toprağın altına kurdukları karmaşık tünel sistemleri ve havalandırma bacaları sayesinde dışarıdaki sıcaklık 40 dereceyi bulsa bile yuva içindeki sıcaklığı sabitlemeyi başarırlar. Mimar da binayı benzer bir baca sistemi ve hava sirkülasyon kanallarıyla donatarak yapının kendi kendini doğal olarak soğutmasını sağlamış, böylece geleneksel binalara kıyasla \%90 daha az enerji harcayan ikonik bir yapı ortaya çıkarmıştır.
Bu metinde aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?
A) Termit yuvalarının sıcaklığı sabit tutmasını sağlayan mimari özelliğe
B) Eastgate Alışveriş Merkezi’nin tasarımında ilham alınan canlı türüne
C) Tasarlanan binanın enerji tasarrufu açısından sağladığı avantaja
D) Doğa dostu binaların yapımında kullanılan malzeme türlerine - Mühendisler, denizaltıların dış gövdesinde kullanılacak yeni bir kompozit malzemenin basınç direncini test ediyorlardı. Test sırasında 500 metre derinlikteki basınca maruz kalan malzemenin yüzeyinde beklenmedik şekilde mikro seviyede çizikler ve kılcal yarıklar meydana geldi. Ancak malzeme, basınçsız ve tuzlu sudan arındırılmış steril bir havuzda dinlenmeye bırakıldıktan yaklaşık iki saat sonra bu kılcal yarıkların kendiliğinden kapandığı gözlemlendi. Normalde bu tür malzemeler sadece yüksek kimyasal işlemlerle eski formuna dönebilirken bu iyileşme oda sıcaklığında ve hiçbir dış müdahale olmadan gerçekleşti. Araştırmacılar, bu tesadüfi gözlem sayesinde gelecekte dışarıdan bakıma ihtiyaç duymayan akıllı yapı malzemelerinin geliştirilebileceğini öngörüyorlar.
Bu metinden hareketle,
I. Denizaltılarında meydana gelen hasarların basınç sebebiyle oluştuğuna,
II. Başka bir hedefle yürütülen test sırasında rastlantısal bir bulguya ulaşıldığına,
III. Geliştirilen malzemenin kendini yenileyemediği sonucuna
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III
Paragrafta Anlam ve Yardımcı Düşünce Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Paragrafta yardımcı düşünce sorularında metinde birebir karşılığı olan yargılar elenir; değinilmeyen ya da metinden çıkarılamayacak yargı doğru cevaptır. Öncüllü sorularda ise metindeki ifadelerle çelişen yargılar elenerek doğrudan sonuca gidilir.
16. SORUNUN ÇÖZÜMÜ VE SEÇENEK ANALİZİ
- A) Termit yuvalarının sıcaklığı sabit tutmasını sağlayan mimari özelliğe: Metinde termitlerin bunu “toprağın altına kurdukları karmaşık tünel sistemleri ve havalandırma bacaları sayesinde” başardığı açıkça ifade edilmiştir.
- B) Eastgate Alışveriş Merkezi’nin tasarımında ilham alınan canlı türüne: Tasarımda “termit (karınca) yuvalarından” ilham alındığı belirtilmiştir.
- C) Tasarlanan binanın enerji tasarrufu açısından sağladığı avantaja: Binanın “geleneksel binalara kıyasla %90 daha az enerji harcayan” bir yapı olduğu vurgulanmıştır.
- D) Doğa dostu binaların yapımında kullanılan malzeme türlerine: Metinde binanın doğal havalandırma ve baca mimarisinden bahsedilmiş; ancak yapımında hangi yapı malzemelerinin (beton, çelik, ahşap vb.) kullanıldığına yer verilmemiştir.
CEVAP (16. Soru): D — Doğa dostu binaların yapımında kullanılan malzeme türlerine
17. SORUNUN ÇÖZÜMÜ VE ÖNCÜL ANALİZİ
- I. Denizaltılarında meydana gelen hasarların basınç sebebiyle oluştuğuna: Metinde malzemenin “500 metre derinlikteki basınca maruz kaldığında” yüzeyinde mikro seviyede çizikler ve kılcal yarıklar oluştuğu belirtilmiştir; bu bilgiye ulaşılır.
- II. Başka bir hedefle yürütülen test sırasında rastlantısal bir bulguya ulaşıldığına: Mühendisler aslen “basınç direncini” test ederken, malzemenin kendi kendine iyileştiği “tesadüfi gözlem sayesinde” fark edilmiştir; bu bilgiye ulaşılır.
- III. Geliştirilen malzemenin kendini yenileyemediği sonucuna: Metinde kılcal yarıkların “hiçbir dış müdahale olmadan kendiliğinden kapandığı” açıkça belirtilmiştir. Dolayısıyla malzemenin kendini yenileyemediği değil, aksine yenileyebildiği sonucuna varılır; bu öncül yanlıştır.
III. öncül elendiğinde (B, C ve D seçenekleri elenir) geriye yalnızca A seçeneği kalır.
CEVAP (17. Soru): A) I ve II
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Öncüllü paragraf sorularında metne tamamen ters düşen net bir ifade (burada III. öncüldeki “kendini yenileyemediği” ifadesi) doğrudan tespit edilerek seçenek eleme yöntemiyle çok hızlı ve hatasız çözüme ulaşılabilir.
