- “Iki yıl () önce aldiğı |1) evin görünümü (|l1) için
milyonlar (V) harcadi ancak (V) bir türlü istediği aö
rünüme kavuşmadı.” cümlesindeki anlatım bozuk-)
luğunun giderilmesi için numaralanmış yerlerden
hangisine bir sözcük getirilmelidir?
D) IY
“İki yıl önce aldığı evin görünümü için milyonlar harcadı ancak bir türlü istediği görünüme kavuşmadı.” cümlesindeki anlatım bozukluğu
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Cümlenin Yapısını İnceleme
Verilen cümle, “ancak” bağlacı ile birbirine bağlanmış iki farklı yargıdan (sıralı/bağlı cümle) oluşmaktadır:
- Yargı: “İki yıl önce aldığı evin görünümü için milyonlar harcadı.”
- Yargı: “…ancak bir türlü istediği görünüme kavuşmadı.”
Adım 2 — Özne-Yüklem Uyumu ve Özne Eksikliği Analizi
İlk cümlede milyonları harcayan bir “o” (gizli özne) vardır. Ancak ikinci cümlede “kavuşmadı” yüklemi incelendiğinde, kavuşmayan şeyin ne olduğu açık değildir. “O” (kişi) mi görünüme kavuşmadı, yoksa “ev” mi?
- Yanlış kullanım: “…ancak (ev) bir türlü istediği görünüme kavuşmadı.” cümlesinde “ev” sözcüğü yazılmadığı için bir özne eksikliği ortaya çıkmaktadır.
Adım 3 — Seçeneklerin Değerlendirilmesi
Anlatım bozukluğunu gidermek için ikinci yargının başına, yani (V) numaralı yere bir özne getirilmelidir.
- Cümle şöyle olmalıdır: “…ancak ev bir türlü istediği görünüme kavuşmadı.”
Adım 4 — Seçenek Karşılaştırması
I, II, III, IV: Bu noktalara herhangi bir sözcük getirilmesi anlam karmaşasını gidermez veya cümlenin yapısını bozabilir.
V: Bu noktaya “ev” veya “ev/bina” gibi bir özne getirildiğinde, ikinci yüklemin (kavuşmadı) neye ait olduğu netleşir ve anlatım bozukluğu giderilir.
Adım 5 — Son Doğrulama
“İki yıl önce aldığı evin görünümü için milyonlar harcadı ancak ev bir türlü istediği görünüme kavuşmadı.” şeklinde okunduğunda cümle hem mantıksal hem de dil bilgisi açısından kusursuz hale gelmektedir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: E) V
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Özne Eksikliği
- Tanım: Bağlı veya sıralı cümlelerde, farklı yüklemlerin aynı özneye bağlanamaması durumunda ortaya çıkan dil bilgisi hatasıdır.
- Bu problemde: Birinci yüklemin öznesi “kişi” iken, ikinci yüklemin öznesi “ev” olmalıdır. Bu fark belirtilmediği için bozukluk oluşmuştur.
SIK YAPILAN HATALAR:
Nesne Eksikliği ile Karıştırmak
- Yanlış: Sorunu sadece anlam belirsizliği olarak görüp “neyi” harcadı gibi nesne sorularına odaklanmak.
- Doğru: Burada temel sorun, ikinci eylemi gerçekleştiren “varlığın” (öznenin) cümlede bulunmamasıdır.
Bu anlatım bozukluğu türü olan “Özne Eksikliği” ile ilgili başka örnekler çözmemi ister misin?