Milli Kalkınma Partisi ve Çok Partili Hayata Geçiş
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Soru Metninin Analizi
Metinde; Nuri Demirağ tarafından kurulan Milli Kalkınma Partisi’nin Atatürk sonrası ilk muhalefet partisi olduğu, 1946 yılında ilk kez çok partili seçimin yapıldığı ve bu seçimlerde CHP’nin 390, DP’nin 65 milletvekili kazandığı belirtilmiştir. Ayrıca demokratik bir sisteme geçildiği vurgulanmıştır.
Adım 2 — A Seçeneğinin Analizi
Metinde CHP’nin 390 milletvekili çıkararak seçimi kazandığı görülmektedir. Bir önceki dönemde de iktidarda CHP olduğu için bir “iktidar değişikliği” yaşanmamış, mevcut iktidar görevine devam etmiştir. Bu nedenle bu ifade söylenemez.
Adım 3 — B Seçeneğinin Analizi
Metnin ilk cümlesinde 22 Eylül 1945 tarihinde ilk muhalefet partisinin kurulduğu açıkça belirtilmiştir. Bu, çok partili hayata geçişin bir göstergesidir. Bu ifade söylenebilir.
Adım 4 — C Seçeneğinin Analizi
Birden çok partinin seçime katılması ve vatandaşların seçme hakkını kullanması, “millet iradesinin belirleyici olduğu demokratik sistem” ifadesiyle birleşince demokratik anlayışın güçlendiğini kanıtlar. Bu ifade söylenebilir.
Adım 5 — D Seçeneğinin Analizi
Muhalefet partilerinin meclise girmesi (DP’nin 65 vekil kazanması gibi), hükümetin icraatlarının denetlenmesi için gerekli olan demokratik ortamı sağlar. Bu ifade söylenebilir.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. İktidar değişikliği yaşanmıştır — Yanlış (CHP iktidarı devam etmiştir).
B. 1945 yılında çok partili hayata geçilmiştir — Doğru.
C. Demokratik yönetim anlayışı güçlenmiştir — Doğru.
D. Hükümetin denetlenmesi için ortam oluşmuştur — Doğru.
Adım 7 — Son Doğrulama
1946 seçimleri sonucunda meclis çoğunluğu yine CHP’de kalmıştır. İktidarın el değiştirmesi (iktidar değişikliği) ancak 1950 seçimleriyle gerçekleşmiştir. Dolayısıyla verilen metinden A şıkkına ulaşılamaz.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A) İktidar değişikliği yaşanmıştır
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. İktidar Değişikliği
- Tanım: Yönetimdeki siyasi partinin seçimler sonucunda yerini başka bir partiye bırakmasıdır.
- Bu problemde: Seçimi yine mevcut iktidar partisi kazandığı için bir değişiklik olmamıştır.
2. Muhalefet Partisi
- Tanım: İktidar dışında kalan ve hükümeti denetleme görevi üstlenen partilerdir.
- Bu problemde: Milli Kalkınma Partisi ve Demokrat Parti muhalefet görevi görmüştür.
SIK YAPILAN HATALAR:
Seçim Yapılmasını İktidar Değişikliği Sanmak
- Yanlış: Her seçim yapıldığında iktidarın değiştiğini varsaymak.
- Doğru: Seçim sonuçlarına bakılmalıdır; eğer aynı parti kazanmışsa iktidar değişmemiş demektir.
- Neden Yanlış: Metinde CHP’nin ezici bir çoğunlukla (390 vekil) kazandığı belirtilmektedir.
1946 seçimlerinde uygulanan “Açık oy, gizli sayım” sisteminin demokrasi üzerindeki olumsuz etkilerini de incelememi ister misin?
