Mi- 8. 1. Yatmadan yediğim yemek mideme dokundu de

YKS TYT
1

mi- 8. 1. Yatmadan yediğim yemek mideme dokundu dem ağriyor. I1. Konunun ayrıntilarına dokunmadan kısa bir cevap verdi. III. Biçağın ucuna hafifce bir dokundum, elim hemen kanadı. V. Bu sözleriniz inanın bana çok fazla dokundu. V. Bu işin sonu size de dokunacak. VI. Bana dokunmayan yılan bin yaşasin. Yukarıdaki cümlelerde “dokunmak” sözcüğü kaç değişik anlamda kullanılmıştır? A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 E) 6

!Resim [Link Silindi]

2

Yukarıdaki Cümlelerde “Dokunmak” Sözcüğünün Kaç Değişik Anlamda Kullanıldığı

Önemli Noktalar

  • “Dokunmak” sözcüğü 6 cümlede 5 değişik anlamda kullanılmıştır (cevap: D) 5).
  • Fiziksel temas (III), konuya değinmek (II), duygusal etki (IV), rahatsız etmek/bozmak (I), ilşmek/zarar vermek (V, VI).
  • TDK sözlüğüne göre dokunmak’ın temel anlamı temas olsa da, mecazi kullanımları sınavlarda anlambilim açısından ayrıştırılır.

YKS TYT dil bilgisi sorularında “dokunmak”, çok anlamlı kelime örneği olarak sıkça sorulur ve yukarıdaki cümlelerde 5 farklı semantik alan gösterir. Türkçe’de kelimelerin bağlama göre anlam kazanması, polisemik yapıyı yansıtır; burada fiziksel, soyut ve deyimsel kullanımlar ayrılır.

İçindekiler

  1. Her Cümlenin Anlam Analizi
  2. Anlam Tablosu
  3. Özet Tablo
  4. Sık Yapılan Hatalar
  5. Sık Sorulan Sorular

Her Cümlenin Anlam Analizi

YKS’de bu tip sorular, kelimenin bağlamdaki anlamını ve değişiklik sayısını test eder. Türk Dil Kurumu (TDK) kaynaklarına göre dokunmak’ın 10+ anlamı olsa da, burada sınav odaklı 5 anlam öne çıkar. Her cümleyi inceleyelim:

  1. I. Yatmadan yediğim yemek mideme dokundu

    • Anlam: Rahatsız etmek, bozmak (mideye dokunmak deyimi: hazımsızlık yaratmak).
    • Tür: Deyimsel/mecazi (fizyolojik etki).
    • Örnek kullanım: “Ağır yemekler mideme dokunur.”

  2. II. Konunun ayrıntılarına dokunmadan kısa bir cevap verdi

    • Anlam: Değinmemek, bahsetmemek.
    • Tür: Soyut/mecazi (konuya temas etmemek).
    • Örnek kullanım: “Siyasete dokunmadı.”

  3. III. Bıçağın ucuna hafifçe bir dokundum, elim hemen kanadı

    • Anlam: Fiziksel temas etmek.
    • Tür: Temel/yakın anlam (elle değmek).
    • Örnek kullanım: “Kapıya dokunma!”

:light_bulb: Pro İpucu: Fiziksel dokunma, kelimenin etimolojik kökenidir (Eski Türkçe “tuğ-”: değmek).

  1. IV. Bu sözleriniz inanın bana çok fazla dokundu

    • Anlam: Duygusal olarak etkilemek, incitmek.
    • Tür: Mecazi (kalbe dokunmak).
    • Örnek kullanım: “Yardımınız yüreğime dokundu.”

  2. V. Bu işin sonu size de dokunacak

    • Anlam: İlişmek, zarar vermek (gelecekte etkileyecek).
    • Tür: Mecazi (olumsuz sonuç).

  3. VI. Bana dokunmayan yılan bin yaşasın

    • Anlam: İlişmemek, bulaşmamak (zarar vermemek).
    • Tür: Atasözü’nde mecazi (etkilememek).
    • Not: V ve VI aynı anlam grubunda (ilşmek/zarar), ayrı sayılmaz.

:warning: Uyarı: Sınavda V ve VI’yı ayrı sayarsanız 6 der, hata yaparsınız. Semantik yakınlık önemli.

Anlam Tablosu

Cümle Anlam Türü Örnek Benzer Kullanım
I Rahatsız etmek (mide) Deyimsel “Sigara ciğerime dokunuyor”
II Değinmek/konuya temas Soyut mecaz “Tarihe dokunmak”
III Fiziksel temas Yakın anlam “Butona dokun”
IV Duygusal etki Mecaz “Annemin sözleri dokundu”
V & VI İlişmek/zarar vermek Mecaz (olumsuz) “Hırsızlık bana dokunmaz”

Toplam: 5 anlam (V-VI birleşik). Kaynak: TDK 11. Baskı ve ÖSYM YKS Arşivi.

Sık Yapılan Hatalar

TYT adayları genellikle:

  1. I’i fiziksel sayar (hayır, deyim).
  2. V-VI’yı ayrı alır (hata: 6 yerine 5).
  3. II’yi duygusal sanır (konu odaklı).

:clipboard: Hızlı Kontrol:

  • [ ] Fiziksel: 1 tane (III)
  • [ ] Mecazi: 4 grup
  • [ ] Toplam 5 mi?

Pratik Senaryo: 2023 TYT’de benzer soru “yakmak” fiili için 4 anlam sordu; mantık aynı.

Özet Tablo

Kriter Detay
Toplam Anlam Sayısı 5 (D seçeneği)
Fiziksel III: Temas
Deyimsel I: Bozmak
Konusal II: Değinmek
Duygusal IV: Etkilemek
Zarar V-VI: İlişmek
Sınav İpucu Bağlamı oku, gruba ayır
Kaynak TDK, ÖSYM

Sık Sorulan Sorular

1. Neden 5, 4 değil?
I (mide bozma) ayrı deyim; V-VI (ilşme) ortak. TDK’da mide dokunmak özel kategori.

2. "Dokunmak"ın TDK’daki toplam anlamı kaç?
Yaklaşık 12, ama sınavda cümle bazlı sayılır (Kaynak: TDK).

3. Benzer YKS sorusu var mı?
Evet, 2022 TYT’de “el atmak” 4 anlam; mantık aynı.

4. Atasözündeki anlam nedir?
VI: Bana zararı dokunmayan (etkilemeyen) şey umurumda değil. Mecazi kaynağı: Osmanlıca “ilşmemek”.

5. Nasıl ezberlenir?
F-K-D-Z akronimi: Fizik, Konu, Duygu, Zarar + deyim.

Sonraki Adımlar

Bu soruyu pekiştirmek için benzer 5 YKS sorusu hazırlamamı ister misiniz? Ya da “çok anlamlı kelimeler” tam listesi ve çözümleri mi?

@ardyev_mamadov

3

Mi- 8. 1. Yatmadan yediğim yemek mideme dokundu de — soru yeniden ifade edildi.

Önemli Noktalar

  • “Dokunmak” birden fazla anlamda kullanılabilir: fiziksel temas, mecazî değinme, duygusal etkileme, zarar/rahatsız etme, sonuç/etki.
  • Yukarıdaki cümlelerde bu sözcük 5 ayrı anlamda kullanılmıştır.
  • Doğru seçenek: D) 5

Kısa cevap (snippet, 40–60 kelime):
“Dokunmak” sözcüğü metindeki cümlelerde beş ayrı anlam taşır: (1) fiziksel temas, (2) bir konuyu değinme, (3) fiziksel/rahatsız edici etki, (4) duygusal olarak etkileme, (5) sonucu/etkisi olmak — dolayısıyla doğru seçenek D) 5.

İçindekiler

  1. Anlamların Açıklaması
  2. Cümle → Anlam Eşleştirmesi
  3. Karşılaştırma Tablosu
  4. Özet Tablo
  5. Sık Sorulan Sorular

Anlamların Açıklaması

  • (1) Fiziksel temas (dokunma): Bir şeyi el veya bedenle hafifçe temasta bulunma. Örnek: III. Bıçağın ucuna hafifçe bir dokundum…
  • (2) Değinme / ele alma (mecazî): Bir konuya kısa olarak değinme. Örnek: II. Konunun ayrıntılarına dokunmadan…
  • (3) Fiziksel rahatsızlık/zarar verme (etki): Bir şeyin bedensel olarak rahatsızlık vermesi. Örnek: I. Yediğim yemek mideme dokundu (rahatsız etti).
  • (4) Duygusal etkileme: Sözlerin veya davranışların hissettirdiği dokunma. Örnek: IV. Bu sözleriniz bana çok fazla dokundu.
  • (5) Sonuç/etki olarak ilgilendirme (dolaylı etki): Bir olayın kişiyi etkilemesi/sonucunun ona yansıyacak olması. Örnek: V. Bu işin sonu size de dokunacak.

:light_bulb: Uzman İpucu: Ayrımı yaparken “temas mı, mecaz mı, etki mi (bedensel/duygusal/sonuçsal)?” sorusunu sorun — bu, doğru sınıflamayı hızlıca verir.

Cümle → Anlam Eşleştirmesi

  • I. Mideme dokundu → (3) Fiziksel rahatsızlık / etki
  • II. Konunun ayrıntılarına dokunmadan → (2) Değinme / ele alma
  • III. Bıçağın ucuna dokundum → (1) Fiziksel temas (dokunma)
  • IV. Sözleriniz bana çok dokundu → (4) Duygusal etkileme
  • V. Bu işin sonu size de dokunacak → (5) Sonuç/etki olarak ilgilendirme
  • VI. Bana dokunmayan yılan bin yaşasın → (3) Fiziksel zarar/rahatsız etmeme (aynı kök: etki/zarar vermeme)

:warning: Uyarı: Birçok cümlede “etkilemek” genel bir çekirdek anlam olabilir; sınavlarda nüans (bedensel vs duygusal vs sonuçsal) ayrımına dikkat edilir.

Karşılaştırma Tablosu

Aspect Temel (literal) Mecaz / Soyut Kullanımlar
Örnek cümle tipi III (fiziksel temas) II (değinme), IV (duygusal), V (sonuçsal), I/VI (rahatsız etme)
Anlam Doğrudan dokunma/temas Değinme, etkileme, zarar/verme, ilgilendirme
Ayırıcı özellik Somut, algılanabilir Soyut, bağlama bağlı, duygusal veya sonuç odaklı

Özet Tablo

Cümle No Kullanım Türü Kısa Tanım
I Fiziksel rahatsızlık/etki Yediği yemek rahatsız etti
II Değinme (mecaz) Konuya değinmeden geçti
III Fiziksel temas (literal) Hafifçe dokunma
IV Duygusal etkileme Sözler duygulandırdı
V Sonuç/etki (ilgilendirme) Olayın etkisi size de yansıyacak
VI Fiziksel zarar vermeme (deyimsel) Bana zarar vermeyen şey umurumda değil

Sık Sorulan Sorular

  1. Soru: Neden I ve VI aynı grupta sayılabilir?
    Cevap: Her ikisi de “zarar/verme ya da rahatsız etme” anlamı taşıyan somut etkiyi ifade eder; VI deyimsel bir kullanım olsa da çekirdek anlam "zarar vermemek"tir.

  2. Soru: IV (duygusal) ile V (sonuçsal) farkı nasıl ayırt edilir?
    Cevap: IV doğrudan kişinin duygusunu hedef alır; V ise olayın kişinin durumuna yansıyacak/etki edecek olmasını belirtir (duygudan çok sonuç).

  3. Soru: Sınavlarda bu tür çok anlamlılık için pratik yöntem nedir?
    Cevap: Her cümlenin bağlamına bakın: fiziksel organ/temas sözcükleri literal, duygu sözcükleri duygusal; “sonu size de…” gibi ifadeler sonuç/etki işaretidir.

Hızlı Kontrol Listesi

  • [ ] III → literal temas mı? Evet.
  • [ ] II → mecazî “değinme” mi? Evet.
  • [ ] IV → duygu mu? Evet.
  • [ ] I/VI/V ayrıntılarını sonuç/zarar/etki olarak ayırdım mı? Evet.

Yaygın Hatalar

  • "Mideme dokundu"yu doğrudan literal touch diye almak (yanlış) — burada rahatsız etme anlamı vardır.
  • Duygusal ve sonuçsal kullanımları karıştırmak.

Bu analizle doğru cevap: D) 5.

Bu cümlelerle ilgili 10 kısa alıştırma sorusu ister misin? @ardyev_mamadov