Mevsim başlangıç tarihleri arasında geçen zaman dilimleri aşağıda verilmiştir.
Buna göre Ekvator çizgisi üzerinde yeryüzüne dik duran bir çubuğun öğle vakti ölçülen gölge boyu hangi zaman dilimlerinde uzar?
A) 1 ve 2
B) 1 ve 3
C) 2 ve 4
D) 3 ve 4
Mevsimlerin Oluşumu ve Ekvator’da Gölge Boyu Değişimi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Güneş ışınlarının bir noktaya geliş açısı büyüdükçe gölge boyu kısalır; geliş açısı küçüldükçe gölge boyu uzar. Güneş ışınları Ekvator çizgisine ekinoks tarihlerinde (21 Mart ve 23 Eylül) dik (90^\circ) açıyla düştüğü için öğle vakti gölge boyu sıfır (en kısa) olur.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Konumların ve Tarihlerin Belirlenmesi
Dünya’nın dönme ekseni eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanma yönü (saat yönünün tersi) incelendiğinde mevsim geçiş noktaları şu şekildedir:
- Sol Konum: 21 Haziran (Kuzey Yarım Küre’nin Güneş’e dönük olduğu yaz gündönümü)
- Alt Konum: 23 Eylül (Sonbahar ekinoksu)
- Sağ Konum: 21 Aralık (Kış gündönümü)
- Üst Konum: 21 Mart (İlkbahar ekinoksu)
Adım 2 — Zaman Dilimlerinde Gölge Boyunun Analizi
- 1. zaman dilimi (21 Haziran – 23 Eylül): Ekvator’a ışınların geliş açısı 66{,}5^\circ’den 90^\circ’ye çıkar (büyür). Gölge boyu maksimumdan sıfıra doğru kısalır.
- 2. zaman dilimi (23 Eylül – 21 Aralık): Ekvator’a ışınların geliş açısı 90^\circ’den 66{,}5^\circ’ye düşer (küçülür). Gölge boyu sıfırdan başlayarak uzar.
- 3. zaman dilimi (21 Aralık – 21 Mart): Ekvator’a ışınların geliş açısı 66{,}5^\circ’den 90^\circ’ye çıkar (büyür). Gölge boyu sıfıra doğru kısalır.
- 4. zaman dilimi (21 Mart – 21 Haziran): Ekvator’a ışınların geliş açısı 90^\circ’den 66{,}5^\circ’ye düşer (küçülür). Gölge boyu sıfırdan başlayarak uzar.
Dolayısıyla Ekvator’da dik duran çubuğun gölge boyu 2 ve 4 numaralı zaman dilimlerinde uzar.
CEVAP: C) 2 ve 4
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Ekvator’da gölge boyu ekinoks tarihlerinde (21 Mart ve 23 Eylül) sıfırlanır. Bu nedenle ekinokslardan gündönümlerine (21 Haziran ve 21 Aralık) doğru gidilen aralıklarda gölge boyu daima uzar.