Soru:
Metne aşağıdakilerden hangileri eklendiğinde bu yeni kelimelere gelen eklerin kesme işaretiyle ayrılması gerekir? İşaretleyelim.
Takası keşfeden insanın ismi
İnsanların doğadan karşılaştığı ürünlerin neler olduğu
Yeni mesleklerin isimleri
Paranın icat olduğu şehrin adı
Günümüzde insanların sıkça gittiği alışveriş merkezlerinden birinin adı
Takası edilen ilk sebzenin ne olduğu
Metne aşağıdakilerden hangileri eklendiğinde bu yeni kelimelere gelen eklerin kesme işaretiyle ayrılması gerekir?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Kesme İşaretinin Kullanımı
Türkçede özel isimlere gelen hâl ekleri kesme işareti ile ayrılır. Ayrıca, özel isim olarak kullanılan tamlamalarda veya tamlamalardan sonra gelen eklerde kesme işareti gerekir.
Adım 2 — Seçenekleri İncele
Takas’ı keşfeden insanın ismi
Burada “Takas” özel isim olarak kullanılırsa ve ek alırsa kesme işareti gerekir: Takas’ın
(Yani kesme gerekir.)
İnsanların doğadan karşılaştığı ürünlerin neler olduğu
“Doğa” genel isim, özel isim değil. Dolayısıyla kesme gerekmez.
Yeni mesleklerin isimleri
“Meslek” genel isim, özel isim değil. Kesme gerekmez.
Paranın icat olduğu şehrin adı
Burada şehrin adı özel isim ise ek alırken kesme işareti gerekir. Şehrin adı metinde belirtilmemiş ama genel kullanıma göre özel isimse kesme gerekir.
Günümüzde insanların sıkça gittiği alışveriş merkezlerinden birinin adı
Alışveriş merkezinin adı özel isim ise ek alırken kesme işareti kullanılır.
Takas edilen ilk sebzenin ne olduğu
“Sebze” genel isim, özel isim değil. Kesme gerekmez.
Adım 3 — Sonuç
Kesme işareti eklenmesi gerekenler:
Takas’ın keşfeden insanın ismi
Paranın icat olduğu şehrin adı (eğer şehir ismi özel isimse)
Günümüzde insanların sıkça gittiği alışveriş merkezlerinden birinin adı
Kesme işareti gerektirmeyenler:
İnsanların doğadan karşılaştığı ürünlerin neler olduğu
Yeni mesleklerin isimleri
Takas edilen ilk sebzenin ne olduğu
CEVAP:
Takas’ın keşfeden insanın ismi
Paranın icat olduğu şehrin adı
Günümüzde insanların sıkça gittiği alışveriş merkezlerinden birinin adı
Metne aşağıdakilerden hangileri eklendiğinde bu yeni kelimelere gelen eklerin kesme işaretiyle ayrılması gerekir? İşaretleyelim.
CEVAP:
[x] Takası keşfeden insanın ismi
[x] Paranın icat olduğu şehrin adı
[x] Günümüzde insanların sıkça gittiği alışveriş merkezlerinden birinin adı
AÇIKLAMA:
Not: Özel adlara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.
Takası keşfeden insanın ismi: Kişi adı (özel ad) olduğu için ekler kesme ile ayrılır (örn. Ali’nin).
Paranın icat olduğu şehrin adı: Şehir adı (özel ad) olduğu için ekler kesme ile ayrılır (örn. İstanbul’un).
Alışveriş merkezinin adı: AVM adı (özel ad) olduğu için ekler kesme ile ayrılır (örn. Kanyon’un).
Yeni mesleklerin isimleri, insanların doğadan karşılaştığı ürünler, takası edilen ilk sebze: Bunlar genel adlardır (önek ad/common noun) ve ekleri kesme gerektirmez (örn. öğretmenler, elma).
TEMEL KAVRAMLAR:
Özel ad
Tanım: Bir kişiyi, yeri veya kuruluşu belirten isim.
Bu problemde: Kişi adları, şehir adları, AVM (yer/kuruluş) adları özel addır; ekleri kesme ile ayrılır.
Yaygın ad
Tanım: Tür veya nesne belirten genel isimler.
Bu problemde: Meslek isimleri, ürün adları, sebze isimleri yaygın addır; ekleri bitişik yazılır.