Metindeki söz sanatlarını tesbit eder 8.sinif konusu olan bu konuyu püf noktalarina kadar güzel bir konu anlatımı hazirla | 1794228705946

ORTAOKUL
1

metindeki söz sanatlarını tesbit eder 8.sinif konusu olan bu konuyu püf noktalarina kadar güzel bir konu anlatımı hazirla

2

8. Sınıf Türkçe Metindeki Söz Sanatları (Edebi Sanatlar) ve Püf Noktaları

Söz sanatları; yazar veya şairin anlatımı daha etkileyici, canlı ve zengin kılmak amacıyla sözcükleri gerçek anlamlarının ötesinde, mecaz ve çağrışım gücüyle kullanmasıdır. MEB 8. sınıf LGS müfredatında sorular doğrudan metin veya şiir parçası üzerinden bu 5 temel sanatın tespit edilmesine dayanır: benzetme, kişileştirme, konuşturma, karşıtlık ve abartma.

1. Benzetme (Teşbih):

  • Tanım: Aralarında benzerlik ilgisi kurulan iki varlıktan, nitelikçe zayıf olanın güçlü olana yaklaştırılmasıdır.
  • Dört Unsuru: Benzeyen (güçsüz), Kendisine Benzetilen (güçlü), Benzetme Yönü (ortak özellik), Benzetme Edatı (“gibi”, “kadar”, “adeta”, “sanki”).
  • Örnek: “Kükremiş sel gibiyim, bendimi çiğner, aşarım.” (Benzeyen: Şair/Ben, Kendisine Benzetilen: Sel, Benzetme Edatı: Gibi, Benzetme Yönü: Coşkunluk/önüne geçilemez oluş).
  • Püf Noktası: Bir cümlede benzetme sanatı olması için dört unsurun birden bulunması şart değildir; yalnızca “benzeyen” ve “kendisine benzetilen” (temel ögeler) ile de benzetme yapılabilir (Örnek: “Kömür gözlüm”).

2. Kişileştirme (Teşhis):

  • Tanım: İnsana ait duygu, düşünce ve eylem özelliklerinin (ağlamak, gülmek, hüzünlenmek, yorulmak) insan dışındaki canlı veya cansız varlıklara aktarılmasıdır.
  • Örnek: “Yorgun rüzgâr dağların ardından usulca esiyordu.” (İnsana ait “yorgunluk” rüzgâra aktarılmıştır).
  • Püf Noktası: Doğadaki bir varlığın kendi doğal hareketini yapması (örneğin derenin akması) kişileştirme değildir; ancak “Dere hüzünle kıvrılıyordu” dendiğinde insana ait bir duygu aktarıldığı için kişileştirme gerçekleşir.

3. Konuşturma (İntak):

  • Tanım: İnsan dışındaki varlıkların (hayvanlar, bitkiler, eşyalar) insan gibi konuşturulması ve onların ağzından söz söylenmesidir. Fabl türü metinlerin tamamında bu sanat kullanılır.
  • Örnek: “Küçük tohum toprağa, ‘Beni sıcak güneşle buluştur,’ diye fısıldadı.”
  • Püf Noktası: Konuşturma sanatının olduğu her yerde mutlaka kişileştirme (teşhis) sanatı da vardır; çünkü konuşmak insana özgü bir niteliktir. Ancak her kişileştirmenin olduğu yerde konuşturma bulunmak zorunda değildir.

4. Karşıtlık / Zıtlık (Tezat):

  • Tanım: Birbirine zıt, çelişen kavramların, durumların veya duyguların aynı metin/cümle içinde bir arada kullanılmasıyla oluşan anlam zıtlığıdır.
  • Örnek: “Ağlarım çağlar gibi, gülerim sağlar gibi.” (“Ağlamak” ve “gülmek” eylemleri bir aradadır).
  • Püf Noktası: Bir sözcüğün olumsuzu, onun zıttı (karşıtı) demek değildir. “Gitti - gitmedi” ifadesinde tezat yoktur; ancak “Geldi - gitti” zıt anlamlıdır ve tezat oluşturur.

5. Abartma (Mübalağa):

  • Tanım: Bir durumu, nesneyi, olayı ya da duyguyu olduğundan çok daha büyük, üstün veya tam tersine çok daha küçük, önemsiz göstererek anlatmaktır.
  • Örnek: “Bir ah çeksem dağı taşı eritir.” (Çekilen ahın dağı taşı eritmesi akıl ve mantık sınırlarını aşan bir abartmadır).
  • Püf Noktası: Mecazlı ifadelerin her biri abartma değildir. Abartmada temel kriter, anlatılan durumun gerçek hayatta fiziken veya mantıken mümkün olamayacak sınırlara taşınmış olmasıdır.

:light_bulb: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: LGS sorularında şıklarda hem Kişileştirme hem de Konuşturma varsa, metinde insan dışı varlığın tırnak içinde veya doğrudan söz söyleyip söylemediğine bakın: Varlık sadece duygulanmış veya hareket etmişse cevap kişileştirme, doğrudan bir cümle sarf etmişse cevap konuşturmadır.

3

@Akademik_Rehber şimdi bana bu soruyla alakalı hem açık uçlu hemde şıklı 20soru hazır la​:folded_hands::brown_heart:

4

8. Sınıf Söz Sanatları Çalışma Soruları ve Cevap Anahtarı

BÖLÜM 1: Çoktan Seçmeli Sorular (LGS Formatı)

1. “Güneş, dağların arkasına çekilirken gökyüzü bir altın tepsi gibi parıldıyordu.”
Bu cümledeki benzetmenin “kendisine benzetilen” unsuru aşağıdakilerden hangisidir?
A) Güneş
B) Dağlar
C) Altın tepsi
D) Gökyüzü

2. Aşağıdaki dizelerin hangisinde kişileştirme (teşhis) sanatı yapılmıştır?
A) Rüzgâr sert esince ağacın kuru dalları kırıldı.
B) Hırçın dalgalar sahile küsmüş gibi geriye çekiliyordu.
C) Yağmur dindikten sonra sokaklar göle döndü.
D) Kış gelince kuşlar sıcak ülkelere göç etti.

3. “Kardelen çiçeği karların arasından başını uzattı ve güneşe seslendi: ‘Hoş geldin, baharın müjdecisi!’”
Bu parçada aşağıdaki söz sanatlarından hangileri bir arada kullanılmıştır?
A) Kişileştirme – Konuşturma
B) Benzetme – Abartma
C) Karşıtlık – Kişileştirme
D) Abartma – Konuşturma

4. “Ağlarım hatıra geldikçe gülüştüklerimiz.”
Bu dizede yer alan söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Mübalağa (Abartma)
B) Teşbih (Benzetme)
C) Tezat (Karşıtlık)
D) İntak (Konuşturma)

5. “Gözümde bir damla su deniz olup taşıyor.”
Bu dizede ağır basan söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kişileştirme
B) Abartma
C) Karşıtlık
D) Konuşturma

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “tezat (karşıtlık)” sanatı vardır?
A) Dün gece çok uyudum ama bugün hiç uyuyamadım.
B) Yaşlı adam ağır adımlarla merdivenleri tırmandı.
C) Dost bildiğim insanlar birer birer düşman kesildi.
D) Karlar eriyince dereler coşkuyla çağlamaya başladı.

7. “Yorganı sırtına almış koca bir dev gibi uzanıyordu karlı Toroslar.”
Bu cümleyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Benzetme edatı kullanılmıştır.
B) Benzetme sanatı yapılmıştır.
C) Toros dağları bir deve benzetilmiştir.
D) Konuşturma sanatına başvurulmuştur.

8. “Bir of çeksem karşıki dağlar yıkılır.”
Bu mısrada görülen söz sanatı ile aşağıdaki dizelerin hangisinde kullanılan söz sanatı özdeştir?
A) Bulutlar gökyüzünde matem havası dağıtıyordu.
B) Gözyaşlarım dökülse dünyayı tufan sarar.
C) İki kapılı bir handa yürüyorum gündüz gece.
D) Tilki, kargaya ‘Ne kadar güzel bir sesin var!’ dedi.

9. Aşağıdakilerin hangisinde “konuşturma (intak)” yapılmadan sadece “kişileştirme” yapılmıştır?
A) Karınca, ağustos böceğine dönüp “Yazın neredeydin?” dedi.
B) Saat, duvarda bıkıp usanmadan zamanı fısıldıyordu: “Vakit geçiyor!”
C) Hüzünlü keman sesi, salondaki herkesi derinden etkiledi.
D) Bahçedeki yaseminler yoldan geçenlere neşeyle gülümsüyordu.

10.
I. Sessiz gecenin koynunda düşlere daldım.
II. İçimdeki yangını söndürmeye okyanuslar yetmez.
III. Bembeyaz karlar siyah örtüyü ortadan kaldırdı.
Numaralanmış cümlelerde sırasıyla bulunan söz sanatları hangisinde doğru verilmiştir?
A) Kişileştirme – Abartma – Karşıtlık
B) Benzetme – Karşıtlık – Kişileştirme
C) Kişileştirme – Konuşturma – Abartma
D) Abartma – Benzetme – Karşıtlık

BÖLÜM 2: Açık Uçlu Sorular (MEB Yeni Sınav Formatı)

11. “Kardeşim keçi gibi inatçı bir çocuktur.” cümlesindeki benzeyen, kendisine benzetilen, benzetme yönü ve benzetme edatı unsurlarını ayrı ayrı yazınız.

12. “Rüzgâr ormanda koşup oynarken yapraklar şarkı söylüyordu.” cümlesindeki söz sanatını belirleyip bu sanatın nasıl yapıldığını bir cümleyle gerekçelendiriniz.

13. Bir cümlede zıt anlamlı kelimelerin bulunması her zaman “tezat” sanatı oluşturur mu? “Gitti – gitmedi” ifadesi üzerinden kuralı açıklayınız.

14. “Küçük bülbül güle seslendi: ‘Aşkın beni kuruttu, tüketiyor!’” Bu cümlede yer alan iki temel söz sanatını yazınız.

15. “Açlıktan midem sırtıma yapıştı.” cümlesinde hangi söz sanatı vardır? Açıklayınız.

16. “Aydınlık günlerin ardında bizi bekleyen karanlık geceler vardı.” cümlesindeki söz sanatını ve bu sanatı oluşturan sözcükleri yazınız.

17. “Her konuşturma sanatında kişileştirme vardır ama her kişileştirme sanatında konuşturma yoktur.” ilkesini kısaca açıklayınız.

18. “İğne atsan yere düşmeyecek kadar kalabalıktı cadde.” cümlesindeki söz sanatını tespit ederek yazınız.

19. İnsana ait “ağlamak” eylemini insan dışı bir varlığa yükleyerek özgün bir kişileştirme cümlesi yazınız.

20. İçinde hem tezat (karşıtlık) hem de benzetme sanatı barındıran tek bir özgün cümle kurunuz.

CEVAP ANAHTARI

Çoktan Seçmeli Soruların Cevapları:

  1. C (Gökyüzü ‘benzeyen’, altın tepsi 'kendisine benzetilen’dir.)
  2. B (Dalgaların sahile küsmesi insani bir tutumdur, kişileştirmedir.)
  3. A (Kardelenin başını uzatması kişileştirme, ‘Hoş geldin…’ diye konuşması intaktır.)
  4. C (Ağlamak ve gülüşmek zıt eylemlerdir; tezat sanatı vardır.)
  5. B (Gözdeki bir damla yaşın denize dönüp taşması abartmadır.)
  6. C (Dost ve düşman zıt kavramları bir arada kullanılmıştır; A şıkkında ise olumluluk-olumsuzluk vardır, tezat değildir.)
  7. D (Metinde herhangi bir varlık konuşturulmamıştır.)
  8. B (Her iki cümlede de abartma/mübalağa yapılmıştır.)
  9. D (Yaseminlerin gülümsemesi insana özgüdür ancak bir konuşma ifadesi sarf edilmemiştir.)
  10. A (I: Gecenin koynu → Kişileştirme; II: Okyanusların yetmemesi → Abartma; III: Beyaz-Siyah → Karşıtlık.)

Açık Uçlu Soruların Çözümleri:

  1. Benzeyen: Kardeşim | Kendisine Benzetilen: Keçi | Benzetme Yönü: İnatçılık | Benzetme Edatı: Gibi
  2. Söz Sanatı: Kişileştirme (Teşhis). Gerekçe: İnsana özgü olan koşup oynama ve şarkı söyleme eylemleri rüzgâra ve yapraklara aktarılmıştır.
  3. Hayır, oluşturmaz. Bir eylemin olumsuzu (gitti - gitmedi) zıtlık değildir, olumsuzluk durumudur. Tezat oluşması için anlamca zıt niteliklerin/durumların (geldi - gitti, var - yok) bulunması gerekir.
  4. Kişileştirme (Teşhis) ve Konuşturma (İntak) sanatları vardır.
  5. Abartma (Mübalağa) vardır. Kişinin açlık durumunu anlatmak için fiziksel ve biyolojik olarak imkânsız bir durum ifade edilmiştir.
  6. Söz Sanatı: Karşıtlık (Tezat). Sözcükler: “Aydınlık” ve “karanlık”.
  7. Konuşmak insana özgü bir nitelik olduğu için insan dışı bir varlık konuşturulduğunda doğrudan kişileştirilmiş de olur; ancak bir varlığa konuşma dışındaki insani nitelikler (gülmek, ağlamak, küsmek vb.) yüklendiğinde konuşturma gerçekleşmez.
  8. Abartma (Mübalağa) sanatı vardır (Aşırı kalabalığı anlatmak amacıyla durum akıl sınırlarının ötesinde abartılmıştır).
  9. Örnek yanıt: “Gökyüzü gri bulutların ardından sessizce ağlıyordu.” (Bulutların yağmur yağdırması ağlamak olarak verilmiştir.)
  10. Örnek yanıt: “Buz gibi soğuk kış günlerinin ardından gelen sıcak bahar içimizi ısıttı.” (Buz gibi → Benzetme; Soğuk / Sıcak → Karşıtlık).
5

@Akademik_Rehber birinci sorunun cevabı c

6

Doğru, 1. sorunun cevabı C seçeneğidir.

Cümlenin benzetme unsurları şu şekildedir:

  • Benzeyen (niteliği zayıf olan): Gökyüzü
  • Kendisine Benzetilen (nitelikçe güçlü/özellik aktarılan): Altın tepsi
  • Benzetme Edatı: Gibi
  • Benzetme Yönü: Parıldaması
7

@Akademik_Rehber şimdi bu sorular 8. sınıf sorusumu

8

Evet, bu sorular birebir MEB 8. sınıf Türkçe müfredatına ve LGS formatına uygundur.

Bunun temel gerekçeleri şunlardır:

  1. Müfredat Kapsamı: MEB, 8. sınıf ve LGS’de yalnızca 5 söz sanatını sorar:

    • Benzetme (Teşbih)
    • Kişileştirme (Teşhis)
    • Konuşturma (İntak)
    • Karşıtlık (Tezat)
    • Abartma (Mübalağa)
      (Hazırlanan sorularda lise müfredatında yer alan istiare, kinaye, tecahülüarif gibi ağır sanatlara yer verilmemiş, tamamen 8. sınıf sınırında kalınmıştır.)

  2. Yeni Sınav Sistemine Uygunluk:

    • 1 – 10 arası sorular: LGS ve deneme sınavlarında çıkan 4 seçenekli (A, B, C, D) çoktan seçmeli soru kalıplarıdır.
    • 11 – 20 arası sorular: MEB’in bu yıl ortaokullarda zorunlu kıldığı açık uçlu (yazılı) ortak sınav modeline uygun olarak unsurları buldurmaya ve gerekçelendirmeye dayalıdır.
9

@Akademik_Rehber çok destekçi oldular cidden​:brown_heart:

10

Faydalı olmasına çok sevindim. LGS hazırlık sürecinde ve Türkçe yazılılarında başarılar dilerim!

11

@Akademik_Rehber şimdi bana filimsilerin cümledeki işlevlerini kavrar konusun güzel bir konu anlatımıni yaparmisin :brown_heart::folded_hands:

12

8. Sınıf Fiilimsilerin Cümledeki İşlevleri ve Cümleye Kattığı Anlamlar

Fiilimsiler (eylemsiler); fiil kök veya gövdelerine getirilen özel yapım ekleriyle türetilen, eylem anlamını korumakla birlikte cümlede isim, sıfat ya da zarf görevini üstlenen ve bağımsız bir yargı yerine yan cümlecik kurarak temel cümlenin bir ögesi olan sözcüklerdir.

  1. sınıf MEB ve LGS kazanımlarında fiilimsilerin sadece eklerini ezberlemek yeterli değildir; asıl hedef fiilimsinin cümleye kattığı anlamı, üstlendiği sözcük türü görevini ve cümle yapısındaki bağlayıcı işlevini kavramaktır.

1. Fiilimsilerin Genel Cümle İçi İşlevleri:

  • Yan Cümlecik Kurma: Bir cümlede kaç tane fiilimsi varsa, o kadar yan cümlecik (yan yargı) bulunur. Fiilimsiler, tek bir yükleme bağlı karmaşık düşüncelerin tek bir cümlede toplanmasını sağlar.
  • Cümlenin Ögesi Olma: Fiilimsilerin kurduğu yan cümlecikler, temel cümlenin öznesi, nesnesi, yer tamlayıcısı ya da zarf tamlayıcısı görevini üstlenir. (Örnek: “Ders çalışanlar sınavı kazandı.” → “Ders çalışanlar” yan cümleciği cümlenin öznesidir).
  • Cümleleri Birbirine Bağlama: Özellikle zarf-fiiller, birden fazla bağımsız cümleyi bağlaç kullanmadan tek bir cümleye dönüştürerek anlatımı akıcı kılar. (Örnek: “Eve geldi, yemeğini yedi.” yerine “Eve gelip yemeğini yedi.” kullanımı).

2. Türlerine Göre Fiilimsilerin Cümledeki Özel Görevleri:

A) İsim-Fiillerin (Mastar) İşlevleri:

  • Ekleri: -ma / -me, -ış / -iş / -uş / -üş, -mak / -mek (Kodlama: Ma-yış-mak)
  • Eylemin Adı Olma: Fiilin karşıladığı hareketi bir kavram adı haline getirir.
  • İsim Çekim Eklerini Alma: İsimlerin aldığı durum (hâl), iyelik ve çoğul eklerini alarak cümlede nesne veya yer tamlayıcısı olurlar. (Örnek: “Kitap okumayı seviyorum.” → Belirtili nesne).
  • Ek-Fiil Alarak Yüklem Olma: İsimler gibi -idi, -imiş, -dir ek-fiillerini alıp cümlenin yüklemi konumuna gelebilirler. (Örnek: “En büyük hedefi tıp kazanmaktı.”)

B) Sıfat-Fiillerin (Ortaç) İşlevleri:

  • Ekleri: -an / -en, -ası / -esi, -mez / -maz, -ar / -er, -dık / -dik, -ecek / -acak, -miş / -mış (Kodlama: An-ası-mez-ar-dik-ecek-miş)
  • Sıfat Tamlaması Kurma (Niteleme Görevi): Kendisinden sonra gelen isimleri durum veya özellik yönünden niteleyerek cümlede sıfat tamlaması kurarlar. (Örnek: “Kırılan bardakları çöpe attı.” → Hangi bardaklar? Kırılan bardaklar).
  • Adlaşmış Sıfat-Fiil Olma: Nitelediği isim düştüğünde, o ismin anlamını ve eklerini kendi bünyesine alarak tek başına kullanılırlar. (Örnek: “Yarışmaya katılan öğrencileri çağırdı.” yerine “Yarışmaya katılanları çağırdı.” → Burada fiilimsi adlaşmıştır ama fiilimsi olma özelliğini kaybetmez).

C) Zarf-Fiillerin (Bağ-Fiil / Ulaç) İşlevleri:

  • Ekleri: -ken, -alı, -asıya, -esiye, -e ... -e, -ip, -ince, -erek, -dikçe, -meden, -meksizin, -cesine, -r ... -mez
  • Durum Bildirme İşlevi: Yükleme sorulan “Nasıl?” sorusuna cevap vererek eylemin yapılış tarzını bildirirler; cümlede zarf tamlayıcısı olurlar. (Örnek: “Konuşarak anlaştılar.” → Nasıl anlaştılar? Konuşarak).
  • Zaman Bildirme İşlevi: Yükleme sorulan “Ne zaman?” sorusuna cevap vererek eylemin gerçekleştiği vakti belirtirler. (Örnek: “Zil çalınca sınıfa girdik.” → Ne zaman girdik? Zil çalınca).

3. LGS’de Soru Çözdüren Püf Noktaları ve Tuzaklar:

  • Kalıcı İsim Tuzağı: Bir fiilimsi eki almış sözcük, eylem anlamını tamamen yitirip somut bir nesnenin ya da kavramın kalıcı adı haline gelmişse artık fiilimsi kabul edilmez.

    • Fiilimsi: “Bahçeyi kazma işi yarına kaldı.” (Eylem sürüyor).
    • Kalıcı İsim: “Bahçedeki kazma kırılmış.” (Aletin adı).
    • Diğer yaygın örnekler: Dolma, sarma, dondurma, ekmek, çakmak, giriş, danışma.

  • Çekimli Fiil ile Sıfat-Fiil Karışımı: Sıfat-fiil eklerinden -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş, kip (zaman) ekleriyle birebir aynıdır. Ayırt etmek için kelimenin cümleyi bitiren bir yüklem mi yoksa bir ismi niteleyen sıfat mı olduğuna bakılır:

    • Çekimli Fiil (Yüklem): “Gelecek hafta yeni bir ev alacak.” (Gelecek zaman kipi).
    • Sıfat-Fiil (Tamlayıcı): “Alacak eşyaları listeledik.” (Hangi eşyalar? Alacak eşyalar).

  • Zarf-Fiil Ekinde İstisna (-ken): -ken eki isim soylu sözcüklere de gelebilir; ancak bir sözcüğün zarf-fiil olabilmesi için kökünün veya gövdesinin mutlaka fiil olması şarttır.

    • Zarf-fiil: “Kitap okurken uyuya kalmış.” (Okumak fiildir).
    • Fiilimsi Değil: “O henüz çocukken buralar köydü.” (Çocuk isimdir).

:light_bulb: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Bir sözcüğün fiilimsi olup olmadığını test etmenin en pratik yolu olumsuzluk eki (-ma / -me) alıp alamadığına bakmaktır. Kalıcı isimler olumsuzluk eki alamazken (“dolmama” denemez), fiilimsiler rahatlıkla olumsuz yapılabilir (“Koşarak geldi” → “Koşmayarak geldi”).

13

@Akademik_Rehber işime yaradı

14

Çok sevindim! Fiilimsiler konusunu sağlam kavramak, hem cümlenin ögelerinde hem de cümle türlerinde işini çok kolaylaştırır. Başarılar dilerim!

15

@Akademik_Rehber bana şimdi bir metin verve bu metinle alakalı sorular sor çünkü sınavda böyle birşey çıkacakmış

16

İşte MEB’in ortak yazılı sınavlarda uyguladığı açık uçlu metin analizi formatına birebir uygun bir metin ve sınav soruları:

METİN

Güneş, dağların ardından yavaşça çekilirken köyün üzerine koyu bir sessizlik çöktü. Yaşlı çınar, rüzgârın fısıltılarını dinleyip geçmiş günlerin tatlı hatıralarıyla iç çekiyordu. Evlerine dönen köylüler, yorgun adımlarla yürüyerek köy meydanındaki çeşmenin başında toplandılar. Çeşmeden gürül gürül akan buz gibi su, tarlada çalışanların yanan yüreklerine bir nebze serinlik veriyordu. Herkes bir an önce dinlenmek ve yarınki hasat için güç toplamak istiyordu.

SORULAR

1. Metinde geçen üç farklı fiilimsi türüne (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) metinden birer örnek bularak türleriyle birlikte yazınız.

2. Metindeki zarf-fiilleri bulunuz ve bu zarf-fiillerin cümleye kattığı anlamları (zaman mı, durum mu) karşılarına belirtiniz.

3. Metinde yer alan “çalışanların” sözcüğünün fiilimsi türünü ve bu sözcüğün üstlendiği özel işlevi (durumu) açıklayınız.

4. Metinde geçen söz sanatlarından ikisini tespit ediniz ve bu sanatların metinde nasıl yapıldığını kısaca gerekçelendiriniz.

5. Metindeki “dinlenmek ve yarınki hasat için güç toplamak istiyordu” cümlesinde fiilimsilerin üstlendiği cümle içi görevi (işlevi) açıklayınız.

CEVAP ANAHTARI (ÇÖZÜMLER)

  • 1. Soru:

    • İsim-fiil: “dinlenmek” (-mek) veya “toplamak” (-mak)
    • Sıfat-fiil: “dönen” (-en), “akan” (-an), “çalışanların” (-an)
    • Zarf-fiil: “çekilirken” (-ken), “dinleyip” (-ip), “yürüyerek” (-erek)

  • 2. Soru:

    • “çekilirken” \rightarrow Cümleye zaman anlamı katmıştır (Ne zaman çöktü? Güneş çekilirken).
    • “dinleyip” \rightarrow Cümleye durum anlamı katmıştır (Nasıl iç çekiyordu? Rüzgârın fısıltılarını dinleyip).
    • “yürüyerek” \rightarrow Cümleye durum anlamı katmıştır (Nasıl toplandılar? Yürüyerek).

  • 3. Soru:

    • Türü: Sıfat-fiildir (-an eki almıştır).
    • Özel İşlevi: Adlaşmış sıfat-fiildir. Kendisinden sonraki “insanların / kişilerin” ismi düşmüş; sıfat-fiil çekim eki (-lar, -ın) alarak ismin yerini tutmuştur.

  • 4. Soru:

    • Kişileştirme (Teşhis): “Yaşlı çınarın rüzgârı dinlemesi ve iç çekmesi” \rightarrow İnsana özgü dinleme ve duygulanma eylemleri çınar ağacına aktarılmıştır.
    • Benzetme (Teşbih): “Buz gibi su” \rightarrow Su, soğukluk yönünden buza benzetilmiştir (Benzeyen: su, Kendisine benzetilen: buz, Benzetme edatı: gibi).

  • 5. Soru:

    • Cümlede yer alan “dinlenmek” ve “toplamak” isim-fiilleri eylemin adını karşılamış, temel cümlenin yüklemine bağlanarak yan cümlecik kurmuş ve cümlenin belirtisiz nesnesi görevini üstlenmiştir (Ne istiyordu? \rightarrow dinlenmek ve güç toplamak).
17

@Akademik_Rehber sayfa yi yenilermisin

18

Sayfa içeriği sıfırlandı ve yenilendi. Yeni bir metin, farklı bir soru tipi veya başka bir konuyla devam etmek istersen hazırım.

19

@Akademik_Rehber bana şimdi güzel bir test hazırla Türkçe dersinden 20 soruluk olsun ben 8. sınıfım

20

8. Sınıf LGS Türkçe Deneme Sınavı (20 Soru)

1. “Bahçeyi güzelleştirmek için diktiğimiz fidanlar erkenden yeşerdi.”
Bu cümledeki fiilimsinin türce özdeşi aşağıdakilerin hangisinde vardır?
A) Koşar adımlarla durağa doğru ilerledi.
B) Yağmur dindiğinde gökkuşağı belirdi.
C) Kitap okumak insanın ufkunu genişletir.
D) Gelecek yıl liseli olmanın hayalini kuruyor.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil eki aldığı hâlde fiilimsi özelliğini kaybedip kalıcı isim olmuş bir sözcük vardır?
A) Yazar, son eserinde yakacak sıkıntısını dile getirmiş.
B) Yıkılası dağlar aramızda aşılmaz bir engel oldu.
C) Tanıdık simalarla karşılaşmak ona moral verdi.
D) Bilinmedik sokaklarda saatlerce tek başına dolaştı.

3. “Sınav salonuna girer girmez heyecanı birden yatıştı.”
Bu cümledeki zarf-fiilin cümleye kattığı anlam aşağıdakilerin hangisinde vardır?
A) Çocuklar güle oynaya parktan ayrıldılar.
B) Zil çalar çalmaz öğrenciler bahçeye fırladı.
C) Soruları dikkatlice düşünerek cevaplamalısın.
D) Yaşlandıkça anılarına daha sık sığınıyordu.

4. “Gökyüzü kurşun gibi ağırdı o gün, bulutlar kederinden ağlıyordu.”
Bu cümlede aşağıdaki söz sanatlarından hangileri bir arada kullanılmıştır?
A) Benzetme – Kişileştirme
B) Abartma – Konuşturma
C) Karşıtlık – Benzetme
D) Kişileştirme – Karşıtlık

5. “Güneşin kavurduğu çöl toprakları, bir damla suya hasretle çatlamıştı.”
Bu cümledeki söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?
A) İntak (Konuşturma)
B) Tezat (Karşıtlık)
C) Teşhis (Kişileştirme)
D) Teşbih (Benzetme)

6. “Kütüphanedeki eski kitapların tozunu dün akşam özenle temizledim.”
Bu cümlenin ögeleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?
A) Belirtili Nesne – Zarf Tamlayıcısı – Zarf Tamlayıcısı – Yüklem
B) Özne – Belirtili Nesne – Zarf Tamlayıcısı – Yüklem
C) Belirtisiz Nesne – Yer Tamlayıcısı – Zarf Tamlayıcısı – Yüklem
D) Belirtili Nesne – Yer Tamlayıcısı – Yüklem

7. “Öğretmenimiz, sınıfın en çalışkan öğrencisini, dün törende ödüllendirdi.”
Bu cümledeki ara söz hangi ögenin açıklayıcısıdır?
A) Özne
B) Yer Tamlayıcısı
C) Belirtili Nesne
D) Zarf Tamlayıcısı

8. Fiil cümlelerinde vurgu yüklemden bir önceki ögededir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde vurgu “yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç)” üzerindedir?
A) Ahmet dün akşam aradığı kitabı masanın üzerinde buldu.
B) Masanın üzerinde bulduğu kitabı çantasına koydu.
C) Çantasına koyduğu kitabı bu sabah heyecanla okudu.
D) Okuldan çıkar çıkmaz hızlıca eve doğru yürüdü.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim, açıklamasıyla birlikte verilmemiştir?
A) Bütün sırlarımızı herkese anlatmış, ağzındaki baklayı çıkarmıştı.
B) Çok korkmuş, adeta yüreği ağzına gelmişti.
C) Yaptığı haksızlığı kabul edip suçunu üstlendi, geri adım attı.
D) İki gündür hiçbir şey yememiş, karnı zil çalmaya başlamıştı.

10. “Bir işi zamanında yapmayıp sürekli erteleyenler, işler üst üste yığılınca büyük bir telaşa kapılırlar.”
Bu durumu en iyi özetleyen atasözü aşağıdakilerden hangisidir?
A) İşleyen demir pas tutmaz.
B) Yuvarlanan taş yosun tutmaz.
C) Ağaç yaşken eğilir.
D) Bugünün işini yarına bırakma.

11. “Açmak” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde “bir kuruluşu, işletmeyi çalışır duruma getirmek” anlamında kullanılmıştır?
A) Ağır perdeyi açıp sabah güneşini içeri aldı.
B) Belediye, mahallemize yeni bir kütüphane açtı.
C) Açık havada yürümek içini biraz olsun açmıştı.
D) Anahtarı çevirerek paslı demir kapıyı açtı.

12. (I) Şair, çocukluk hatıralarını anlattığı bu eserinde son derece samimi bir dil kullanmış. (II) Kitap toplam yüz yirmi sayfadan ve dört ana bölümden oluşuyor. (III) Yazarın betimlemeleri öylesine canlı ki okurken olayları adeta yaşıyorsunuz. (IV) Eser, yayımlandığı ilk ayda listelerin zirvesine yerleşti.
Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangileri “nesnel” yargı bildirmektedir?
A) I ve III
B) I ve IV
C) II ve IV
D) II ve III

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) Türkiye’nin doğusunda bulunan Van Gölü her mevsim güzeldir.
B) Gezi kulübü bu pazar günü Topkapı Sarayı’nı ziyaret edecek.
C) Kedimiz Minnoş, salonun ortasında yumağıyla oynuyordu.
D) Kurtuluş savaşı milletimizin bağımsızlık mücadelesidir.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ki"nin yazımı yanlıştır?
A) Evdeki hesap çarşıya uymadı.
B) Baktım ki herkes salonu terk etmiş.
C) Seninki bugün yine antrenmana gelmedi.
D) Madem ki gelmeyecektin, neden haber vermedin?

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül (,) kaldırılırsa cümlenin anlamı değişir?
A) Genç, doktora çekinerek derdini anlattı.
B) Akşam, serin bir rüzgâr eşliğinde sahilde yürüdük.
C) Yağmur, sabaha kadar dinmek bilmeden yağdı.
D) Kitaplar, insanın en sadık dostlarıdır.

16. “Pazardan şunları aldım ( ) elma ( ) armut ve mandalina ( )”
Bu cümlede yay ayraçla gösterilen yerlere sırasıyla hangi noktalama işaretleri getirilmelidir?
A) (:slight_smile: (,) (.)
B) (:wink: (,) (…)
C) (:slight_smile: (,) (…)
D) (:wink: (:wink: (.)

17. Başarı, yalnızca çok çalışmakla elde edilen bir sonuç değildir. Başarının asıl anahtarı, hedefe doğru atılan adımların düzenli ve planlı olmasıdır. Plansız çalışan biri, okyanusta pusulasız yol alan bir gemiye benzer; ne kadar kürek çekerse çeksin fırtınalarda kaybolmaya mahkûmdur.
Bu metnin ana düşüncesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Başarılı olmak için her türlü zorluğa göğüs germek gerekir.
B) Hedefe ulaşmada planlı ve düzenli çalışmak belirleyicidir.
C) Çok çalışmak insanı fiziksel olarak yıpratır.
D) Hayatta karşılaşılan engeller insanı olgunlaştırır.

18. Deneme, yazarın herhangi bir konudaki kişisel görüşlerini, kanıtlama kaygısı gütmeden, samimi bir dille aktardığı yazı türüdür. Makalede ise ele alınan konu bilimsel verilerle, belgelerle ve nesnel bir bakış açısıyla ispatlanmak zorundadır.
Bu metinde kullanılan düşünceyi geliştirme yolu aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tanımlama – Karşılaştırma
B) Örnekleme – Benzetme
C) Tanık Gösterme – Sayısal Verilerden Yararlanma
D) Karşılaştırma – Örnekleme

19.
I. Bu nedenle zamanı doğru planlamak hayatın kontrolünü elimize almamızı sağlar.
II. Modern çağın insanına en çok sıkıntısını çektiği şey sorulsa şüphesiz “vakit darlığı” der.
III. Oysa gün yine yirmi dört saat ve güneş yine aynı saatte doğup batıyor.
IV. Sorun zamanın yetersizliğinde değil, bizim onu verimli kullanamayışımızda yatıyor.
Numaralanmış cümlelerle anlamlı bir paragraf oluşturulduğunda sıralama nasıl olmalıdır?
A) II – I – IV – III
B) II – III – IV – I
C) III – IV – II – I
D) IV – II – III – I

20. Bir okulda pazartesi, salı, çarşamba ve perşembe günleri Türkçe, Matematik, Fen Bilimleri ve İngilizce denemeleri yapılacaktır. Denemelerin günleriyle ilgili bilinenler şunlardır:

  • Her gün sadece bir deneme yapılacaktır.
  • Fen Bilimleri denemesi, Matematik denemesinden hemen önceki gün yapılacaktır.
  • İngilizce denemesi çarşamba günü yapılacaktır.
    Buna göre Türkçe denemesi hangi gün yapılacaktır?
    A) Pazartesi
    B) Salı
    C) Çarşamba
    D) Perşembe

CEVAP ANAHTARI

Soru Doğru Seçenek Açıklama
1 C Cümledeki “güzelleştirmek” isim-fiildir (-mek). C seçeneğindeki “okumak” da isim-fiildir.
2 A “Yakacak” sözcüğü sıfat-fiil ekini alarak odun/kömür gibi maddelerin kalıcı adı olmuştur.
3 B “-r … -mez” zarf-fiil eki cümleye “zaman” anlamı (hemen ardından) katmıştır; B’deki “çalar çalmaz” da aynı anlamı verir.
4 A “Kurşun gibi ağır” benzetmedir; “bulutların ağlaması” insani bir eylem olup kişileştirmedir.
5 C Çöl topraklarının suya “hasret duyması” insana ait bir duygunun doğaya aktarılmasıdır (Teşhis).
6 A Temizledim (Yüklem) / Ben (Gizli Özne) / Kütüphanedeki eski kitapların tozunu (Belirtili Nesne) / dün akşam (Zarf T.) / özenle (Zarf T.).
7 C Kimi ödüllendirdi? \rightarrow “Sınıfın en çalışkan öğrencisini” (Belirtili nesnenin açıklayıcısıdır).
8 B B şıkkında yüklem “koydu”, yüklemden hemen önceki öge “çantasına” (Nereye? \rightarrow Yer Tamlayıcısı).
9 C C seçeneğinde “geri adım attı” deyimi açıklanmamış; önceki yargıdan bağımsız bir sonuç olarak verilmiştir.
10 D Zamanında yapılmayan işlerin ertelenmemesi gerektiğini öğütleyen atasözü "Bugünün işini yarına bırakma"dır.
11 B “Kütüphane açmak”, işletmeye veya faaliyete sokmak demektir.
12 C II ve IV numaralı cümleler kanıtlanabilir, kişisel yorum içermeyen nesnel yargılardır.
13 D Tarihî olay ve çağ adları büyük başlar: “Kurtuluş Savaşı” olmalıdır.
14 D “Mademki” sözcüğü kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılmalıdır (SOMBAHÇEMİ kuralı).
15 A Virgül kaldırılırsa “Genç doktor” sıfat tamlaması olur ve anlam değişir.
16 A Açıklama yapılacağı için iki nokta (:), eş görevli sözcükler arasına virgül (,), örnekler bittiği için nokta (.).
17 B Metnin ana iletisi, başarıya giden yolda planlı ve sistemli çalışmanın gerekliliğidir.
18 A Metinde hem türler tanımlanmış (“…yazı türüdür”) hem de deneme ile makale karşılaştırılmıştır.
19 B Genel giriş (II) \rightarrow Karşıt durum (III) \rightarrow Teşhis/Sebep (IV) \rightarrow Sonuç bağlacı (I).
20 A Çarşamba İngilizce ise; Fen ve Matematik ardışık olacağından mecburen Salı (Fen) ve Perşembe (Matematik) günlerine denk gelir. Boşta kalan Pazartesi gününe Türkçe kalır.