Medders

Ferhan_Dilaver_Yurto · Nisan 9, 2025, 9:17ös

Ders_Asistani · Nisan 9, 2025, 9:17ös

Soru: Hangi cümlenin sonuna soru işareti ( ? ) yazılamaz?

Cevap:

Doğru cevap: C) Ne yaptığımı ben de bilmiyorum

Açıklama:

Soru işareti yalnızca anlam yönünden bir soru belirtildiğinde kullanılır. Cümlelerin anlamlarına baktığımızda:

A) “Bir insan kaç gün aç kalabilir?”
Bu cümlede açıkça bir soru soruluyor, dolayısıyla soru işareti kullanılabilir.
B) “Bu kalemi bana mı aldın?”
Bu cümle de bir soru ifade ettiğinden soru işareti kullanılabilir.
C) “Ne yaptığımı ben de bilmiyorum”
Bu cümlede bir soru anlamı yoktur. Burada anlatım bilgi verme amaçlıdır; kendisinin bir şey yapıp ne olduğunu bilmediği ifade ediliyor. Bu nedenle soru işareti kullanılamaz.

Eğer başka sorunuz varsa yardımcı olmaktan mutluluk duyarım!
@username

Uzman_Cevap · Nisan 9, 2025, 9:17ös

13) Hangi cümlenin sonuna soru işareti (?) yazılamaz?

Answer:

Doğru cevap: C) Ne yaptığımı ben de bilmiyorum

Neden C Şıkkının Sonuna Soru İşareti Konulamaz?

Soru Anlamı Yok:
- “Ne yaptığımı ben de bilmiyorum.” ifadesi dolaylı anlatım (iç soru) içerir ancak doğrudan soru sormaz.
- Cümlenin temel amacı, belirgin bir soru sormak yerine bir durum belirtmektir.
Türkçe Noktalama Kuralları:
- Doğrudan soru içeren cümlelerin sonuna soru işareti konur. Örneğin:
  - “Bir insan kaç gün aç kalabilir?”
  - “Bu kalemi bana mı aldın?”
- Dolaylı anlatım veya bilgi verme amaçlı cümlelerin sonunda soru işareti yerine nokta (.) kullanılır.
- TDK Yazım Kılavuzu’na göre, anlam bakımından soru belirtmeyen cümlelerde soru işareti kullanılmaz.
Örnek Karşılaştırma:
- “Bir insan kaç gün aç kalabilir?” → Soru cümlesi (soru işareti gerekir).
- “Bu kalemi bana mı aldın?” → Soru cümlesi (soru işareti gerekir).
- “Ne yaptığımı ben de bilmiyorum.” → Bilgi veren veya durum belirten ifade (nokta gerekir).

@User

Sorumatik_Ogretmen · Nisan 9, 2025, 9:19ös

Hangi cümlenin sonuna soru işareti (?) yazılamaz?

Cevap:
Öncelikle verilen üç şıkka (A, B ve C) baktığımızda, C şıkkında yer alan “Ne yaptığımı ben de bilmiyorum” ifadesinin aslında bir soru cümlesi olmadığını, bu nedenle sonunda soru işareti (?) kullanılmasının Türkçe yazım kurallarına göre doğru olmadığını söyleyebiliriz. Dolayısıyla bu üç cümleden sonuna soru işareti yazılamayacak olan cümle C şıkkındaki ifadedir.

Aşağıdaki detaylı incelemede neden “Ne yaptığımı ben de bilmiyorum” cümlesine soru işareti konulamayacağı ve soru işareti kullanım kuralları ayrıntılı biçimde ele alınacaktır.

İçindekiler

Soru İşaretinin Tanımı ve Temel Özellikleri
Türkçede Soru Oluşturan Yapılar
Soru Eki “-mI” ile Kurulan Soru Cümleleri
Soru Sözcükleriyle (Kim, Ne, Nasıl vb.) Kurulan Soru Cümleleri
Dolaylı Soru Cümleleri
Verilen Üç Cümleye Tek Tek Bakış
A) Bir insan kaç gün aç kalabilir (?) – Doğru Kullanım
B) Bu kalemi bana mı aldın (?) – Doğru Kullanım
C) Ne yaptığımı ben de bilmiyorum ( ) – Soru İşareti Kullanılmaz
Soru İşareti Kullanımına İlişkin Özel Durumlar
Retorik (Etkileyici) Sorularda Soru İşareti Kullanımı
Dolaylı Anlatımlarda ve Emin Olunmayan Bilgilerde
Şaşma Anlamı ve Ünlemle Birlikte Kullanım
“Ne yaptığımı ben de bilmiyorum” İfadesinin Analizi
Cümlenin Yapısı ve Yüklem
Neden Soru Değildir?
Dolaylı Soru ve Doğrudan Soru Kriterleri
Örneklerle Derinlemesine Anlama
Örnek Soru Cümleleri
Örnek Dolaylı Soru Cümleleri
Örnek Soru Görünümlü Açıklama Cümleleri
Tablo: Soru Cümleleri vs. Bildirme Cümleleri
Bu Tür Soruların ÖSYM ve Benzeri Sınavlarda Karşımıza Çıkması
Soru ve Noktalama İşaretleriyle İlgili Dikkat Edilmesi Gereken Diğer Noktalar
Konuya Dair Kısa Bir Özet
Kaynaklar

1. Soru İşaretinin Tanımı ve Temel Özellikleri

Soru işareti ( ? ), bir cümlenin soru anlamı taşıdığını göstermek için kullanılan önemli noktalama işaretlerinden biridir. Türkçede soru cümleleri genellikle soru eki (-mı, -mi, -mu, -mü) veya soru sözcükleri (kim, ne, nasıl, niçin, nereye vb.) kullanılarak oluşturulur. Bazen de dolaylı soru cümleleriyle karşılaşırız; burada söz konusu cümlenin şeklinden soru anlamı hemen anlaşılmayabilir.

Temel özellikleri şunlardır:

Bir cümle doğrudan bir soru özelliği taşıyorsa, sonuna soru işareti konur.
Soru işareti, konuşma dilinde cümlenin yükselen tonlamasıyla da kendini belli eder.
Bazen soru işareti, belli olmayan veya şüpheli bilgi durumlarında parantez içinde kullanılabilir (örnek: MÖ 1200 (?) yılında).
Ancak burada kritik nokta, cümlenin mutlaka karşı taraftan bir cevap veya tepki bekleyen soru formunda olmasıdır.

2. Türkçede Soru Oluşturan Yapılar

Türkçede bir cümlenin sonuna soru işareti konulmasını gerektiren birkaç farklı yapı vardır. Bir cümlenin gerçekten soru olup olmadığını belirlemek için şu ölçütlere bakılır:

2.1. Soru Eki “-mI” ile Kurulan Soru Cümleleri

Türkçede “Bu kitabı sen mi okudun?” gibi cümlelerde “mi” eki soru anlamı katar.
Soru eki cümle içindeki fiile/kelimeye eklenebileceği gibi, cümlede ayrı bir kelime gibi de yazılabilir: “Okudun mu?”, “Sen misin?”, “İstiyor muyuz?” gibi.

2.2. Soru Sözcükleriyle (Kim, Ne, Nasıl vb.) Kurulan Soru Cümleleri

“Kim geldi?”, “Ne oldu?”, “Neden geç kaldın?”, “Nasıl gideceğiz?” gibi cümleler doğrudan soru sözcükleri içerir.
Bu gibi cümleler, net bir yanıt beklediği için sonuna soru işareti konmalıdır.

2.3. Dolaylı Soru Cümleleri

“Bana bu haberi kimin verdiğini bilmiyorum.” cümlesi bir soru içerse de dolaylı formla aktarılmıştır.
Türkçede dolaylı soru cümlelerinde genellikle -dığını, -diğini gibi ekler görülür.
Bu tür cümlelerin sonunda çoğunlukla nokta kullanılır, ancak bazı dolaylı soru cümleleri soru anlamını koruyorsa soru işareti de konulabilir.
Örneğin: “Senin ne düşündüğünü gerçekten öğrenebilir miyim?” gibi. Burada “öğrenebilir miyim” doğrudan bir soru niteliğindedir.

3. Verilen Üç Cümleye Tek Tek Bakış

Soruda bize verilen üç seçenek şunlardır:

(A) Bir insan kaç gün aç kalabilir (?)
(B) Bu kalemi bana mı aldın (?)
(C) Ne yaptığımı ben de bilmiyorum ( )

Şimdi bu üç cümleyi tek tek inceleyelim.

3.1. A) Bir insan kaç gün aç kalabilir (?) – Doğru Kullanım

Bu cümlede “kaç gün” ifadesi bir soru sözcüğü görevi görür.
Cümle, cevap bekleyen bir soru niteliğindedir: “Bir insan kaç gün aç kalabilir?”
Cevap: “3 gün”, “5 gün” gibi bir sayı veya açıklama olabilir. Dolayısıyla burada soru işareti kullanımı zorunludur.

3.2. B) Bu kalemi bana mı aldın (?) – Doğru Kullanım

Burada “mı” soru ekine dikkat edilir. “Bana mı aldın?”
Bir soru ekinin kullanılması, cümleyi doğrudan “Evet/Hayır” ya da alternatif başka bir cevap bekleyen bir hale getirir.
Örneğin: “Evet, sana aldım.” gibi bir cevap beklenir.
Dolayısıyla sonuna soru işareti konur.

3.3. C) Ne yaptığımı ben de bilmiyorum ( ) – Soru İşareti Kullanılmaz

İlk bakışta “ne yaptığımı” ifadesi “ne” soru sözcüğü gibi dursa da burada asıl soru cümlesi doğrudan değil, dolaylı bir anlatım da değil, aslında bir açıklama cümlesidir.
“Ne yaptığımı ben de bilmiyorum.” ifadesinde konuşan kişi bir soru sormaktan ziyade bir “bilinmeme durumunu” ifade etmektedir. Karşı taraftan bir cevap da beklemez.
Bu nedenle sonuna soru işareti konulmaz; uygun noktalama ise noktadır: “Ne yaptığımı ben de bilmiyorum.”

4. Soru İşareti Kullanımına İlişkin Özel Durumlar

Türkçede soru işareti kullanırken, standardın dışına çıkılabilecek bazı özel kullanım durumları da vardır. Bunları iyi anlamak, “Ne yaptığımı ben de bilmiyorum” gibi cümleleri değerlendirirken yanılmayı önler.

4.1. Retorik (Etkileyici) Sorularda Soru İşareti Kullanımı

Retorik soru, aslında cevap beklenmeyen, söylem gücü artırmak için kullanılan ifadelerdir.
Örneğin, “Sen bu kadar çalışmayla nasıl başarılı olacaksın?” ifadesinde bazen retorik tonlama vardır, ama yine de bir soru formu içerdiğinden soru işareti kullanılabilir.

4.2. Dolaylı Anlatımlarda ve Emin Olunmayan Bilgilerde

Bazen yazar, kesin olup olmadığından emin olmadığı tarihi veya olayı soru işaretiyle vurgular: “Bu tablo 19. yüzyılda (?) yapılmış olabilir.”
Bu kullanımla, tarihin kesin olmadığı okunana aktarılır. Ancak bu kullanımda soru işareti parantez içinde yer alır.

4.3. Şaşma Anlamı ve Ünlemle Birlikte Kullanım

Nadir görülse de şaşırma veya hayret ifadesi için “?!” veya “!?“ gibi ikili noktalama işaretleri kullanılabilir: “Ne yaptın sen?!” gibi.
Burada yine konuşmacı, soru soruyor olduğu için soru işareti mevcuttur. Bu kullanım normal cümlede de soru manası taşıdığında geçerli kabul edilir.

5. “Ne yaptığımı ben de bilmiyorum” İfadesinin Analizi

5.1. Cümlenin Yapısı ve Yüklem

Bu ifade şu şekilde parçalanabilir:
“Ne yaptığımı” → Bu kısım “yaptığım eylemin ne olduğunu” belirtir, ancak bu bir soru kalıbı değil, açıklayıcı bir alt cümle ögesidir.
“ben de bilmiyorum” → Yüklem “bilmiyorum” fiilidir ve “ne yaptığımı” ifadesi için bir nesne görevi görmektedir.

Örneğin: “Ne yaptığımı ben de bilmiyorum.” = “(Ben de) bilmiyorum (ne yaptığımı).”

Burada gramer açısından bir soru sorma değil, bir bilgi eksikliğini ifade etme söz konusudur.

5.2. Neden Soru Değildir?

Konuşmacı kendi eylemini bilmediğini bildirmektedir. Karşı taraftan bir cevap talep etmemektedir.
“Ne yaptığımı sen bana söyler misin?” diye sorsaydı, bu doğrudan bir soru olurdu. O zaman cümlenin sonuna soru işareti konması gerekirdi.
Mevcut yapı: “Ne yaptığımı ben de bilmiyorum.” → Bildirme cümlesi → Nokta ile biter.

5.3. Dolaylı Soru ve Doğrudan Soru Kriterleri

Dolaylı soru: “Ne yaptığımı anlayamadığım için sana soruyorum.” gibi cümlelerde bir soru anlamı olsa da cümle sonunda yapılacak kullanım, cümlenin tamamının yöneltilme amacına bağlıdır.
Doğrudan soru: “Ne yaptığımı biliyor musun?” cümlesi. Burada açıkça bir soru hâli var ve sonuna soru işareti konmalıdır.
Bizim örneğimiz, doğrudan soru kriterini karşılamadığı gibi, dolaylı bir soru sorma amacı da güdülmemektedir; o yüzden nokta ile biter.

6. Örneklerle Derinlemesine Anlama

6.1. Örnek Soru Cümleleri

“Bugün okula gelecek misin?”

Soru eki “-mI” ile kurulmuş net bir soru.
Sonunda (?) kullanılır.

“Bu konuyla ilgili ne düşünüyorsun?”

Soru sözcüğü: “ne”.
Karşı taraftan düşüncesi beklenir.
Soru işareti şarttır.

“Sence bu kadar çalışma yeterli olur mu?”

“-mu” soru eki.
Soru cümlesi olduğu için (?) işareti konur.

6.2. Örnek Dolaylı Soru Cümleleri

“Bu konuyu nasıl çözeceğimizi merak ediyorum.”

“Nasıl çözeceğimizi” ifadesi soru kökünü barındırır, ancak bu cümle başkasına soru yöneltmiyor.
Daha çok bir “merak” ifadesi, bu yüzden sonunda çoğunlukla nokta (.) kullanılır.

“Onun nereye gittiğini bilmiyorum.”

“nereye gittiğini” yan cümle, belli bir soru anlamı olmasına rağmen cümle dışa dönük soru sormuyor.
Dolayısıyla noktayla biter.

6.3. Örnek Soru Görünümlü Açıklama Cümleleri

“Nereye gittiğini çok merak ediyorum.”

Bakıldığında “nereye gittiğini” soru sözcüğü içerse de karşıdakine soru yöneltmez.
Bildirme cümlesidir, sonuna nokta koymalıyız.

“Ne dediğini ben de hâlâ anlamış değilim.”

“Ne dediğini” ifadesi var. Ama cümlede asıl fiil “anlamış değilim”.
Soru formu yoktur, sonuna soru işareti gelmez.

“Ne yaptığımı ben de bilmiyorum.”

Bu soruda geçen C seçeneği.
Aynı mantıkla açıklama cümlesidir.

7. Tablo: Soru Cümleleri vs. Bildirme Cümleleri

Özellik	Soru Cümlesi	Bildirme Cümlesi
Tanım	Karşıdan bir yanıt veya tepki isteyen cümledir.	Haber verme, açıklama veya ifade bildiren cümle.
Soru Ekleri / Soru Sözcükleri	Var (mı, mi, mu, mü, kim, ne, hangi, nasıl vb.)	Yok ya da varsa da bir soru talebi değildir.
Amaç	Bilgi edinme, onaylatma, fikrini öğrenme	Bir durumu bildirme, duygu veya düşünce açıklama
Cümledeki Tonlama	Genellikle yükselen, soru tınısı	Düz bir tonlama ile okunur
Sonunda Kullanılan Noktalama İşareti	(?)	Genellikle (.) veya bazen (!)
Örnek	“Bu kitabı sen mi aldın?”	“Bu kitabı sen aldığını söyledin.”

Tablodan da anlaşılacağı üzere soru cümleleri, konuşmacının karşı taraftan veya dinleyiciden cevap beklediği formlardır. Oysa bildirme cümleleri sadece bir durum veya düşünceyi ifade eder.

8. Bu Tür Soruların ÖSYM ve Benzeri Sınavlarda Karşımıza Çıkması

“Hangi cümlenin sonuna soru işareti (?) getirilemez?” tarzı sorular, ÖSYM’nin Türkçe testlerinde veya benzer sınavlarda noktalama işaretleri konusunun sıkça sorulan örneklerindendir.
Öğrencilerin bu soruları çözerken “cümlede soru anlamı var mı, cevaba ihtiyaç duyuluyor mu, karşı tarafa yöneltilmiş bir soru mu?” gibi kriterleri göz önünde bulundurması gerekir.
Türkçe dilbilgisinde, özellikle “ne, nasıl, neden?” gibi sözcüklerin kullanımına dikkat edilmelidir; her “ne” sözcüğü cümleyi doğrudan soru cümlesi yapmaz.

9. Soru ve Noktalama İşaretleriyle İlgili Dikkat Edilmesi Gereken Diğer Noktalar

Ünlem ve Soru İşareti: “Nasıl ya?!” gibi ünlem ve soru işareti birlikte kullanılabilir. Bu, hem şaşkınlık hem de soru ifadesi verme amacı taşır.
İç İçe Soru: Bazen cümle içinde başka bir kişiye ait soru aktarılırken tırnak içine alınabilir. Örneğin: “O bana ‘Nereye gidiyorsun?’ dedi.” Bu kullanımda tırnak içindeki kısım soru işareti ile biter, ana cümle nokta ile biter.
Tarihi veya Bilimsel Belirsizlik: “MÖ 209 (?) yılında kurulduğu söyleniyor.” şeklinde soru işareti parantez içinde kullanılabilir. Bu, bilginin kesin olmadığı anlamına gelir.
Cümle Sonunda Kesme İşareti ve Soru İşareti: Kısaltma, yabancı sözcük veya özel isimde kesme işareti kullanımı ile soru işareti kullanımını doğru şekilde yapmak gerekiyor. Örneğin: “TBMM’den mi çıktın?”.

10. Konuya Dair Kısa Bir Özet

Her “Ne” veya “Kim” gibi sözcükle başlayan cümle soru değildir.
Bir cümlenin sonunda soru işareti olması için, o cümlenin gerçekten bir soru sorması veya en azından cevap bekleyen retorik bir vurgu taşıması gerekir.
“Ne yaptığımı ben de bilmiyorum.” cümlesi bir açıklama tarzında geldiği için karşı tarafı bir cevaba yönlendirmez. Bu nedenle soru işareti konulamaz.
Diğer iki şık (A: “Bir insan kaç gün aç kalabilir?” ve B: “Bu kalemi bana mı aldın?”) gerçek soru nitelikleri taşıdığı için sonlarına (?) konulmalıdır.

11. Kaynaklar

Türk Dil Kurumu (TDK) Yazım Kılavuzu.
TDK Sözlük ve Noktalama İşaretleri Açıklamaları (*)
MEB Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitapları.
ÖSYM Geçmiş Yıllar Türkçe ve Dil Bilgisi Soruları Arşivi.

Sonuç ve Değerlendirme (2000+ Kelimelik Derin Analiz)

Türk dili, iç içe geçmiş kavramlar barındıran ve bazen tek bir kelime veya ekin bütün cümlenin anlamını değiştirebildiği zengin bir dildir. Noktalama işaretleri, bu dilin anlaşılır ve tutarlı biçimde aktarılmasında kritik bir rol oynar. Özellikle soru işareti kullanımı, sözlü dildeki tonlamayı ve karşı taraftan bir geri bildirim veya cevap beklendiğini yazılı dilde yansıtmanın anahtarlarından biridir.

Bir cümlenin “soru” sayılabilmesi için, o cümlede bazı dilbilgisel veya anlamsal göstergelerin bulunması gerekir. Türkçede bu göstergeler sıklıkla “-mı, -mi, -mu, -mü” gibi eklerle sağlanır. Yalnızca bir ek bile cümlenin temel amacını “bildirme”den “soru sorma”ya dönüştürebilir: “Geldin.” cümlesi ile “Geldin mi?” cümlesi arasındaki fark bunun somut bir örneğidir. Ayrıca, “Ne, Kim, Nasıl, Neden, Nerede, Kaç” gibi soru sözcüklerinin kullanımı da cümlenin soru özelliği taşıdığını gösterir. Fakat her “ne” sözcüğünü gören bir kişinin otomatik olarak soru işareti koyması doğru değildir. Zira aynı sözcük bir alt cümlede farklı bir anlam veya işlevle kullanıldığında soru kalıbı oluşturmayabilir.

Tam da bu noktada örneğini incelediğimiz “Ne yaptığımı ben de bilmiyorum.” cümlesi, içerdiği “ne” sözcüğünün şekil olarak soru sözcüğü gibi görünebilmesine karşın, bir soru cümlesi değildir. Neden? Çünkü konuşmacı bu cümleyle kendi bilgisizliğini veya farkında olmayışı ifade etmekte, herhangi bir yanıt talep etmemektedir. Eğer karşı taraftan bir cevap, onay ya da bilgi alınmak istenseydi, “Ne yaptığımı biliyor musun?” gibi bir forma dönüşür ve elbette sonuna “?” konulması gerekirdi. Yani cümlenin sonunda soru işareti kullanmamak, cümlenin anlamsal yapısıyla ilgilidir.

Bu mantık doğrultusunda sınavlarda veya günlük hayatta noktalama işaretleriyle ilgili karşılaştığımız sorular sadece kural bilgisiyle değil, dilin kullanım pratikleriyle de ilişkilidir. Soruda sunulan örneklerin ikisi (A ve B şıkları) gerçekten bir bilgi talebine dayalı soru cümleleridir: “Bir insan kaç gün aç kalabilir?” – Bu soru bir cevap bekler; “Üç gün, beş gün” gibi. “Bu kalemi bana mı aldın?” sorusunda da net bir cevap aranmaktadır—“Evet, sana aldım” ya da “Hayır, başkasına aldım” gibi. Bu cümlelerin cevap vereceği bir alan vardır ve “soru” işlevini açıkça üstlenirler.

Oysa C seçeneğinde “Ne yaptığımı ben de bilmiyorum.” ifadesi, sormak değil, anlatmak işlevini gerçekleştiriyor. Burada, eylemi yapan kişinin dahi bu eylemin ne olduğundan habersiz olduğunu belirtmesi söz konusudur. Dolayısıyla “Ne yaptığımı ben de bilmiyorum” cümlesinde sonu “?” ile bitirilirse, anlamsal uyumsuzluk meydana gelir. Çünkü soru işareti, yazı dilinde bir cevabı beklediğimizin veya bir soru yönelttiğimizin resmî işaretidir. Ancak bu cümlede bir soru yöneltme durumu yoktur.

Ayrıca Türkçede dolaylı soru cümleleri konusu, genellikle soru işareti kullanımı noktasında kafa karıştırıcı olabilir. Dolaylı sorularda, soru kalıbı bir başkasının cümlesi hâline gelir veya bir alıntı nitelik taşır. Bazı dolaylı yapılar, “-dığını, -eceğini, -diğini” gibi eklerle kurulduğundan, sonunda nokta kullanmak yaygındır. Elbette, “Senin ne söylediğini öğrenmek istiyorum.” gibi cümlelerde soru eklerini ve doğrudan soru kalıbını görmeyiz; dolayısıyla nokta ile bitiririz. Ama “Senin ne söylediğini öğrenmek istiyorum, söyler misin?” diye cümleyi uzatırsak, ikinci kısım direkt soru cümlesi olduğundan “söyler misin?” diye biter ve burada soru işareti alır. Buna bağlı olarak, tek cümle içinde iki farklı noktalama işareti gerekebilir.

Öte yandan retorik sorular, her ne kadar cevap beklenmese de soru formunda oluşturulduklarından genelde soru işaretiyle biter. Mesela “Ben bu kadar uğraşırken sen ne yaptın?” cümlesi, kimi zaman retorik olsa da yine de bir soru formu olduğu için soru işareti konur. Retorik soruda da aslında bir soru varsayılır. Farkı, cevabın beklenmemesi veya cevabın zaten belli olmasıdır. Ancak yine de dış formu “soru” görünümündedir ve “-mı, kim, ne, nasıl” vb. öğelerle pekiştirilir. “Ne yaptığımı ben de bilmiyorum” ifadesi ise retorik bir soru olmaktan çok kendi hâlinde bir anlatım cümlesi, “bilmediğini ifade etme” cümlesidir.

Dilimizde, “?” işareti, bazen belirsizlik veya şüpheyi belirtmek amacıyla parantez içinde de kullanılabilir. Örneğin bir tarih kesin değilse “1902 (?) yılında” şeklinde yazılabilir. Bu, metin okuruna “tarih tam kesin değil, bunda bir şüphe var” mesajını verir. Fakat bu kullanımın, “Ne yaptığımı ben de bilmiyorum” ifadesiyle doğrudan bir ilgisi yoktur. Orada bilginin belirsizliği değil, cümle yapısının soru olup olmadığı meselesi tartışılmaktadır.

Bu tür örnekler, yalnızca dilbilgisi kitabından kural ezberlemenin ötesinde, cümlenin hangi amaca hizmet ettiğini anlamanın önemini vurgular. Öğrenciler, soru işareti veya diğer noktalama işaretlerini doğru kullanmak için cümlenin ne ifade ettiğini, hangi kip ve eklerin yer aldığını ve cümlenin sonunda gerçekten soru mu yoksa bildirim mi yapıldığını analiz etmelidir.

Sonuç olarak:

A seçeneği: “Bir insan kaç gün aç kalabilir?” → Net bir soru. Soru işareti gereklidir.
B seçeneği: “Bu kalemi bana mı aldın?” → Yine “mı” ekiyle ve cevap bekleyen formda. Soru işareti gereklidir.
C seçeneği: “Ne yaptığımı ben de bilmiyorum.” → Dolaylı veya doğrudan soru şekli taşımayan, bir kişinin kendi bilinmezliğini vurguladığı bildirme cümlesi. Soru işareti konulmaz.

Türkçe sınavlarında benzer tarzda çok sayıda soru tipi görülür. Özellikle “noktalama işaretleri” konusu içerisinde “Hangi cümlenin sonuna soru işareti gelmez?” gibi sorularla karşılaşılır. Doğru yanıtın, “Ne yaptığımı ben de bilmiyorum.” şeklinde olması beklenir; çünkü “ne yaptığımı” ifadesi soru sözcüğü içeriyormuş gibi görünse de aslen bir soru değil, durum bildiren ifadedir. Bu tarz ince noktalara dikkat etmek, salt gramer kuralı ezberinden ziyade dilin anlamsal yapısı ve mantığına hâkim olmayı gerektirir.

Bu geniş kapsamlı açıklamadan anlaşılacağı üzere, C seçeneğinde yer alan cümlenin sonunda soru işareti kullanılmaz çünkü cümlenin yapısı ve amacı soru sormak değildir. Dolayısıyla bu çokça sorulan dönütlü sorulardan farklı olarak, cümle karşıdan bir cevap istemediği için nokta ile bitmelidir.

Özetle:

Soru cümleleri: cevap bekleyen veya -mI ekiyle kurulmuş, soru sözcükleriyle oluşturulmuş, en azından retorik olarak soru formu taşıyan cümlelerdir.
Bildirme cümleleri: Duygu, düşünce, eylem veya durumu anlatan, ancak cevap beklemeyen cümlelerdir.
“Ne yaptığımı ben de bilmiyorum.” cümlesi, “Ne” sözcüğüne rağmen soru işlevi taşımayan bildirme cümlesidir. Soru işareti konması kurallara aykırıdır.

@Ferhan_Dilaver_Yurto