- Mustafa Kemal, Son Osmanlı Mebusan Meclisi seçimlerini kazanan Millî Mücadele yanlısı milletvekillerini Ankara’ya çağırarak onlardan;
• Mebusan Meclisinde Müdafaa-i Hukuk grubu kurmalarını,
• Erzurum ve Sivas kongrelerinde alınan kararların Meclis’te kabul edilmesini,
• kendisinin Meclis başkanlığına seçilmesini
istemiştir.
Buna göre Mustafa Kemal’in bu girişimleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
A) Millî Mücadele’nin siyasi kararlarını Osmanlı hükümetine kabul ettirmeyi amaçladığına
B) Millî Mücadele’ye Osmanlı Mebusan Meclisi aracılığıyla resmiyet kazandırmaya çalıştığına
C) Osmanlı Mebusan Meclisinin yetkilerini ortadan kaldırmayı amaçladığına
D) Millî Mücadele yanlısı milletvekillerinin tutuklanmasını engellemeye çalıştığına
E) İtilaf Devletleriyle yapılacak olan barış görüşmelerini hızlandırmak istediğine - Uygurlar ilk dönemlerinde Orhun (Kök Türk) Alfabe’sini kullanmış, daha sonra da menşei Soğd Alfabesi olan bir alfabe kullanmaya başlamışlardır. Kök Türkler yazılarını sert zeminler üzerine bıçakla kazırken, Uygurlar kalem ve fırça kullanarak birçok kitap yazmışlardır.
Buna göre Uygurlar ile ilgili;
I. yazılı kültür alanında Kök Türklerden daha ileri bir düzeye ulaştıkları,
II. kültürel etkileşimlere açık oldukları,
III. yazının taşınmasını kolaylaştırdıkları
değerlendirmelerinden hangileri yapılabilir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) I, II ve III - Malazgirt Zaferi, Türk tarihinde yeni bir dönemin başlangıcı olmuştur. Bu zaferle Anadolu’nun kapılarını Türklere açan Alp Arslan, Selçuklu beylerini ve komutanlarını Anadolu’nun fethiyle görevlendirmiştir. Bundan sonra Anadolu’nun fethiyle görevlendirilen Selçuklu komutanları kısa sürede Anadolu’da fethettikleri yerlerde güçlü Türk beylikleri kurmuşlardır.
Bu gelişmeler dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
A) Anadolu’nun fethine yönelik çalışmaların hız kazandığına
B) Fetih hareketlerinde Selçuklu komutanlarının etkin rol üstlendiğine
C) Anadolu’daki Türk siyasi varlığının farklı beylikler aracılığıyla güç kazandığına
E) Malazgirt Zaferi’nin Anadolu’nun Türkleşme sürecini başlattığına
TYT Sosyal Bilimler Tarih Soruları Çözümü
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Türk ve İnkılap Tarihi sorularında; kararların meclis onayından geçirilmesi meşruiyet ve hukuki resmiyet kazanma amacını, alfabe/yazı araçlarındaki dönüşümler kültürel etkileşim ve yazılı kültürün gelişimini, fethedilen yerlerde bağımsız beyliklerin kurulması ise merkezî otoritenin değil, parçalı siyasi yapının varlığını gösterir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
1. Soru: Son Osmanlı Mebusan Meclisi ve Millî Mücadele
Mustafa Kemal’in milletvekillerinden Erzurum ve Sivas kongresi kararlarını Mebusan Meclisine kabul ettirmelerini ve Müdafaa-i Hukuk grubu kurmalarını istemesi, sivil direniş kararlarını devletin en yetkili yasama organı aracılığıyla onaylatıp yasal hâle getirme çabasıdır (Misak-ı Millî).
- A) Hükûmet (İstanbul Hükûmeti/Sadrazam) değil, yasama organı olan Meclis hedeflenmiştir.
- B) (DOĞRU): Millî Mücadele hareketine ve kongre kararlarına parlamento onayıyla resmi ve hukuki nitelik kazandırılmak istenmiştir.
- C) Meclisin yetkilerini kaldırmak değil, meclis iradesini arkasına almak amaçlanmıştır.
- D) Vekillerin tutuklanmasını engellemeye yönelik doğrudan bir tedbir veya amaç değildir.
- E) İtilaf Devletleri ile yapılacak barış görüşmelerini hızlandırmakla ilişkisi yoktur.
CEVAP: B) Millî Mücadele’ye Osmanlı Mebusan Meclisi aracılığıyla resmiyet kazandırmaya çalıştığına
2. Soru: Uygurlarda Kültür ve Medeniyet
- I. Öncül: Kök Türklerin sert zeminlere kazıma yöntemine karşılık Uygurların kalem, fırça ve kâğıt kullanarak kitap basması yazılı kültürde daha ileri bir aşamadır. (Doğru)
- II. Öncül: Kök Türk alfabesinden sonra Soğd kökenli bir alfabenin benimsenmesi dış kültürlerle etkileşim yaşandığının kanıtıdır. (Doğru)
- III. Öncül: Kitap formunun ortaya çıkması, dikili taş ve kayalara göre yazılı metinlerin taşınabilirliğini ve yayılmasını kolaylaştırmıştır. (Doğru)
CEVAP: E) I, II ve III
3. Soru: Malazgirt Zaferi ve I. Dönem Türk Beylikleri
Metinde Alp Arslan’ın komutanlarını görevlendirmesiyle fethettikleri yerlerde güçlü Türk beyliklerinin kurulduğu (kılıç hakkı geleneği) belirtilmiştir.
- A) Komutanların kısa sürede fetih yapması sürecin hızlandığını gösterir.
- B) Selçuklu komutanlarının fetihlerde etkin rol üstlendiği doğrudan vurgulanmıştır.
- C) Birden fazla güçlü Türk beyliğinin kurulması Türk varlığını güçlendirmiştir.
- D) (YANLIŞ / ULAŞILAMAZ): Fethedilen bölgelerde ayrı ayrı beyliklerin kurulması, Anadolu’da merkezî bir birliğin olmadığını, feodal/bölgesel bir siyasi yapılanmanın oluştuğunu gösterir.
- E) Fetihlerle birlikte Anadolu’nun Türkleşme sürecinin başladığı çıkarılabilir.
CEVAP: D) Anadolu’daki Türk siyasi yapılanmasının merkezî bir yönetim altında birleştirildiğine
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Tarih sorularında “beyliklerin kurulması” her zaman siyasi parçalanmışlığa ya da feodal yapıya işaret eder; “merkezî otorite” veya “merkezî yönetim birliği” ile çelişir.