Yukarıdaki spor malzemeleri problemi nasıl çözülür?
Cevap:
Problem Özeti
- İki adet özdeş raf var.
- Raflara yarıçap uzunlukları verilen top diziliyor.
- Voleybol topu yarıçapı: 7 \text{ cm}
- Basketbol topu yarıçapı: 10 \text{ cm}
- Her rafta aynı çeşit toplardan sadece bir tane çeşit olacak.
- Toplar arada boşluk kalmadan yan yana dizilecek.
- Toplar rafın başlangıç ve sonuna tam oturacak.
Amaç
Rafın uzunluğu, yani topların çapları toplamının santimetre cinsinden değeri aşağıdakilerden hangisi olabilir?
Seçenekler:
A) 70
B) 90
C) 120
D) 130
Problemin Çözümü İçin Detaylı Adımlar
1. Topların çaplarının bulunması
Topların yarıçapları verilmiş; çap ise yarıçapın 2 katıdır.
- Voleybol topu çapı = 2 \times 7 = 14 \text{ cm}
- Basketbol topu çapı = 2 \times 10 = 20 \text{ cm}
2. Raflarda çift tür top yok, farklı çeşit toplar var
Özdeş 2 raf var. Her rafta sadece voleybol veya basketbol topları olacak.
- Raf 1: Yalnızca voleybol topları
- Raf 2: Yalnızca basketbol topları
Bu toplar yan yana dizilecek, arada boşluk olmayacak ve tam olarak raftan taşmayacak.
3. Toplama işleminde raftaki toplam uzunluk hesaplaması
Rafın uzunluğu, konulan top sayısı ile top çaplarının toplamı olacaktır.
Diyelim ki;
- Rafda voleybol topu sayısı = v
- Rafda basketbol topu sayısı = b
O zaman:
- Voleybollu raf uzunluğu = 14v cm
- Basketbollu raf uzunluğu = 20b cm
Çünkü toplar boşluk olmadan yan yana diziliyor.
4. Rafların uzunlukları aynı olacak ve seçeneklerden biri bu uzunluk olmalı
Soruya göre raflar özdeş.
Yani her iki rafın uzunluğu da aynı olmalıdır.
Buna göre:
L rafın uzunluğu olacak.
Bu eşitliği sağlayan v ve b sayısını bulalım.
5. L'nin bulunması için en küçük ortak kat (EKOK)
- v ve b tamsayı olmalı (top sayısı).
- 14v = 20b
- \Rightarrow 14v ve 20b aynı uzunluk.
14v = 20b eşitliği için,
\frac{v}{b} = \frac{20}{14} = \frac{10}{7}
Burada v ve b tam sayı olmalıdır.
En küçük tamsayı değerler için:
v = 10
b = 7
O halde raf uzunluğu:
veya
6. Soruda verilen seçeneklerde 140 yok
Şimdi 140 yok, ama soruda çok büyük ihtimalle iki çeşit top bir arada bulunmak zorunda. Çünkü seçenekler 70, 90, 120, 130.
Ancak soruda şu ifade de var:
“Yukarıdaki 2 rafa kendi aralarında özdeş olan voleybol ve basketbol topları her rafta tek çeşit top olacak, topların aralarında boşluk kalmayacak ve toplar rafın başına sonuna dayalı olacak şekilde yerleştirildiğine göre, rafın uzunluğunun santimetre cinsinden değeri aşağıdakilerden hangisi olabilir?”
Yani 2 rafa da toplar yerleştiriliyor, fakat soruda topların sayısı belirtilmemiş. Ayrıca başka bir ipucu:
- Her iki rafda da bir çeşit top var.
- Raf uzunluğu aynı.
Ancak istenen muhtemel raf uzunluğu olabilir. Yani raf uzunluğu bu uzunluklardan biri olabilir.
7. Özet ve alternatif çözüm:
Raf uzunluğu hem 14v hem de 20b olmak zorunda, v ve b tam sayı.
14v = 20b \implies 7v = 10b
Buradan raf uzunluğu, L = 14v = 20b olmalı.
Her iki tarafın da katı olacak bir L değeri için L hem 14’ün hem de 20’nin katı olmalı.
EKOK(14, 20) = 140
140 cm uzunluk doğru olur.
Ancak seçeneklerde 140 yoksa, raflar yarı çap değil çap ölçüsüyle, ya da başka ipuçlarıyla seçeneklerde bulunan değerlerden biri olabilir. Soruda topların “yarıçap uzunlukları” belirtilmiş olabilir, ancak raf uzunluğu “çapların toplamı” olarak ölçülür.
8. Raf uzunluğu yapılacak dizime bağlı olarak topların çapları toplamı olarak hesaplanır.
Şimdi raf uzunluğu seçenekleri ile çaplara bölerek topların sayılarını bulalım:
| Seçenek | Raf Uzunluğu (L) | Voleybol topu sayısı v = \frac{L}{14} | Basketbol topu sayısı b = \frac{L}{20} | 7v = 10b (Eşitlik sağlanıyor mu?) |
|---|---|---|---|---|
| 70 | 70 | 70/14 = 5 | 70/20 = 3.5 (tam değil) | 7 \times 5 = 35, 10 \times 3.5 = 35 (sağlamıyor: 3.5 tam sayı değil) |
| 90 | 90 | 90/14 = 6.43 (tam değil) | 90/20 = 4.5 (tam değil) | Hayır |
| 120 | 120 | 120/14 = 8.57 (tam değil) | 120/20 = 6 (tam) | 7 \times 8.57 = 60, 10 \times 6=60? Hayır, 8.57 tam değil |
| 130 | 130 | 130/14 = 9.29 (tam değil) | 130/20 = 6.5 (tam değil) | Hayır |
Bu yöntemle seçim bulamıyoruz.
9. Alternatif yorum: Toplar aynı rafta farklı çeşit olabilir mi?
Soruda: “kendi aralarında özdeş olan voleybol ve basketbol topları her rafta tek çeşit top olacak” denmiş.
Yani her rafta bir çeşit top var, iki farklı rafta farklı çeşit olabilir.
10. Çözümün anahtarı top çaplarının, raf uzunluğunu tam doldurması için raf uzunluğunun hem 14’ün hem de 20’nin çarpanı olmasıdır.
Miniumum ortak katlar hesaplandı ve 140 çıktı.
Ama 140 seçeneklerde yok.
11. Alternatif çözüm yolu:
Raf uzuzu 70 cm olabilir mi?
- 70 cm / 14 cm = 5 voleybol topu
- 70 cm / 20 cm = 3.5 basketbol topu (tamsayı değil)
Bu olamaz.
12. Raf uzunluğu 90 olabilir mi?
- 90 / 14 = 6.42 değil
- 90 / 20 = 4.5 değil
Olmaz.
13. Raf uzunluğu 120 olabilir mi?
- 120 / 14 = 8.57 değil
- 120 / 20 = 6 tam sayı
Bu durumda basketbol topları için tam sayı, voleybol için değil.
14. Raf uzunluğu 130 olabilir mi?
- 130 / 14 = 9.29 değil
- 130 / 20 = 6.5 değil
Hayır.
15. Sonuç
Sadece raf uzunluğu 140 cm olabilir.
Ama seçeneklerde yok.
Problemdeki Sorunun Anlaşılması:
Soru, 2 raf var, her bir raf farklı bir çeşit top alabilir. Ama raflar özdeş yani uzunlukları aynı.
İki rafın uzunluğu, topların çaplarının toplamı olacak.
Çözüm yolu:
Bu eşitliği tam sağlayan en küçük değer:
- v = 10
- b = 7
- L = 140\ cm
Soru Seçenekleri Dışında Kalan Doğru Yanıt
Doğru cevap raf uzunluğunun 140 cm olmasıdır.
Özet Tablo
| İfade | Değer/İfade |
|---|---|
| Voleybol topu yarıçapı | 7 cm |
| Basketbol topu yarıçapı | 10 cm |
| Voleybol topu çapı | 14 cm |
| Basketbol topu çapı | 20 cm |
| Raf uzunluğu formülü | 14v = 20b |
| En küçük raf uzunluğu (EKOK) | 140 cm |
| Seçeneklerde olmayan doğru | 140 cm |
Sonuç olarak, verilen çaplara göre arada boşluk olmadan toplar dizildiğinde, her iki rafın uzunluğu da 140 cm olmalıdır ve bu sorunun doğru cevabıdır.
