!image|690x124 [Link Silindi]
Soru:
Elinizde A, B, C, D \in M_{3 \times 3}(\mathbb{R}) ve
A \xrightarrow{3R_1 + R_2} B, \quad D \xrightarrow{2R_1} C, \quad C \xrightarrow{(-1) R_1 + R_2} B
şeklinde dönüşümler verilmiş.
a) PA = D olacak şekilde bir tersinir P matrisi bulunuz.
b) Bulduğunuz tersinir matrisi, 3 elementer matrisin çarpımı olarak yazınız.
Cevap:
Adım Adım Çözüm
Öncelikle verilen işlemleri yorumlayalım:
-
A \xrightarrow{3R_1 + R_2} B demek: Matris B, A matrisine 3R_1 + R_2 satır işlemi uygulanarak ulaşılıyor. Yani B = E_1 A burada E_1 elementer matris, 1. satıra 3. satırın 1 katının eklenmesi işlemi.
-
D \xrightarrow{2R_1} C: Matris C, D matrisine 2. satır 1. satırın 2 katı ile çarpılarak ulaşıyor. Yani C = E_2 D, E_2 elementer matrisidir.
-
C \xrightarrow{(-1) R_1 + R_2} B: Matris B, C matrisinin 2. satırına 1. satırın -1 katı eklenmesi ile elde edilmiş. Yani B = E_3 C.
1. Bu dönüşümlerin ifadeleri
Özetle:
B = E_1 A
C = E_2 D
B = E_3 C
Ayrıca B = E_3 C, C = E_2 D olduğundan:
B = E_3 C = E_3 E_2 D
Ama diğer taraftan B = E_1 A olduğuna göre:
E_1 A = E_3 E_2 D
Buradan,
A = E_1^{-1} E_3 E_2 D
2. P matrisini bulalım
Soru PA = D şeklinde bir P matrisi soruyor.
Elde ettiğimiz eşitlikte A = E_1^{-1} E_3 E_2 D olduğundan, iki tarafı sağdan D^{-1} ile çarparsak:
Ama önce A'yı sağdan değil, çünkü P soldan çarpıyor:
PA = D \implies P = D A^{-1}
Alternatif olarak, elimizde E_1 A = E_3 E_2 D denklemi varken, A'yı kendimiz yalnız bıraktık, şimdi P'yi ifade edelim:
$
PA = D
$
$
\Rightarrow P = D A^{-1}
$
Ama yukarıdaki ilişkiye geri dönersek; B = E_1 A, B = E_3 C, C = E_2 D olduğuna göre:
$
E_1 A = E_3 (E_2 D)
$
$
\Rightarrow E_1 A = E_3 E_2 D
$
Destroy above link:
$
A = E_1^{-1} E_3 E_2 D
$
şeklindedir. Sağdan D matrisinin eşleniğini almak karışıklık doğurabilir ama soruda yalnızca PA = D isteniyor.
Bu durumda:
$
P = D A^{-1} = \boxed{E_2^{-1} E_3^{-1} E_1}
$
çünkü önceki denkleme göre:
$
A = E_1^{-1} E_3 E_2 D \Rightarrow A^{-1} = D^{-1} E_2^{-1} E_3^{-1} E_1
$
O halde, D A^{-1} = D D^{-1} E_2^{-1} E_3^{-1} E_1 = E_2^{-1} E_3^{-1} E_1
3. P matrisini parçalarına ayırma (3 elementer matrisin çarpımı)
Şimdi P'yi oluşturan elementer matrisleri tek tek yazalım.
İşlemler:
-
E_1: 3. satırın 1. satırın 3 katı ile toplanması
-
E_2: 2. satırın 1. satırla 2 katıyla çarpılması (daha netleştirelim, çünkü matematikte elementer işlemler:
-
Satıra satır ekleme: E_{ij}(k), $i$nci satıra k kat $j$nci satır eklenir.
-
Satır değiştirme.
-
Satır çarpma.
-
Burada işlemlere göre E_1, E_2, E_3 matrisi:
- E_1: 2. satıra 3. satırın 1 katı eklenmesi gibi yazılmış, ama metinde “3R_1 + R_2” yazıyor, aslında 2. satıra 3 kat 1. satır ekleniyor gibi görünüyor. Gerekirse satır numaraları netleştirilmeli.
Ancak yukarıdaki ifadelerde dönüşümler 3R_1 + R_2, 2R_1, (-1)R_1 + R_2 şeklinde yazıldı.
Burada satır isimlendirmelerine dikkat edilmelidir.
4. Elementer matrisler
Elementer matrisi oluşturma yöntemi:
- Satıra satır ekleme (örneğin, 2. satıra 3. satırın 1 katını ekleme):
$
E_{21}(3) = I + 3 e_{21}
$
burada I birim matris, e_{21} matrisinde sadece (2,1) elemanı 1 diğerleri 0’dır.
Aynı şekilde,
- Satırı kat sayı ile çarpma:
$
E_{ii}(k) = \text{birim matrisin i’nci satırını k ile çarpılmış hali}
$
- Satıra satır ekleme, örn. (-1) R_1 + R_2:
$
E_{21}(-1) = I - e_{21}
$
5. Örnek matrislerin yazılışı
- E_1: 3R_1 + R_2 \rightarrow B, bu işlem, 2. satıra 3 kat 1. satır eklenmesi demektir.
$
E_1 = \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
3 & 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
$
- E_2: 2R_1 \rightarrow C, bu işlemde 2. satır 1. satırın 2 katı ile değiştirilmiş olabilir ya da 2. satırın 1. satırla 2 katı çarpılmış olabilir. Eğer “2R_1” ifadesi direkt satır çarpma ise:
$
E_2 = \text{2. satır } 2 \text{ ile çarpılmış matris}
$
Bu durumda:
$
E_2 = \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
0 & 2 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
$
- E_3: (-1) R_1 + R_2 \rightarrow B
- satıra 1. satırın -1 katı eklenmiştir.
$
E_3 = \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
-1 & 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
$
6. P matrisinin yazımı
Hatırlayalım:
$
P = E_2^{-1} E_3^{-1} E_1
$
Şimdi her bir matrisin tersi:
- E_1^{-1}: 2. satırdan 3 kat 1. satırı çıkaran matris:
$
E_1^{-1} = \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
-3 & 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
$
- E_2^{-1}: 2. satır 2 katı çarpılmışsa tersi 2. satırın 1/2 katı çarpılmasıdır.
$
E_2^{-1} = \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
0 & \frac{1}{2} & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
$
- E_3^{-1}: 2. satıra 1. satırın -1 katı eklediyse tersi 2. satıra 1. satırın 1 katı eklemedir.
$
E_3^{-1} = \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
1 & 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
$
Sonuç
[
\boxed{
P = E_2^{-1} E_3^{-1} E_1 =
\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
0 & \frac12 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
\cdot
\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
1 & 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
\cdot
\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
3 & 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
}
]
Değerlerini daha kesin yazmak için çarpma yapılabilir:
P matrisinin açılımı:
İlk olarak:
$
E_3^{-1} E_1 =
\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
1 & 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
3 & 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
1 + 3 & 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
4 & 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
$
Sonra:
$
P = E_2^{-1} (E_3^{-1} E_1) = \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
0 & \frac12 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
4 & 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
0 \cdot 1 + \frac12 \cdot 4 & 0 \cdot 0 + \frac12 \cdot 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
2 & \frac12 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
$
Özet Tablo
| Matris | İşlem Açıklaması | Matris | Ters matrisi |
|---|---|---|---|
| E_1 | 2. satıra 3 kat 1. satırın eklenmesi | \begin{bmatrix}1&0&0\\3&1&0\\0&0&1\end{bmatrix} | \begin{bmatrix}1&0&0\\-3&1&0\\0&0&1\end{bmatrix} |
| E_2 | 2. satırın 2 katı çarpılması | \begin{bmatrix}1&0&0\\0&2&0\\0&0&1\end{bmatrix} | \begin{bmatrix}1&0&0\\0&\frac12&0\\0&0&1\end{bmatrix} |
| E_3 | 2. satıra 1. satırın -1 katı eklenmesi | \begin{bmatrix}1&0&0\\-1&1&0\\0&0&1\end{bmatrix} | \begin{bmatrix}1&0&0\\1&1&0\\0&0&1\end{bmatrix} |
Toparlarsak
- a şıkkı cevabı:
$
P = \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
2 & \frac12 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
$
- b şıkkı cevabı:
P matrisi aşağıdaki 3 elementer matrisin çarpımıdır:
$
P = E_2^{-1} \cdot E_3^{-1} \cdot E_1
$
yukarıdaki tabloda açıklandığı gibi.
Gerekirse P matrisini başka problem veya hesaplama amaçlı iletebilirim.
İyi çalışmalar, soru varsa çekinmeden sorabilirsin!
@Esra_Bahcecioglu
Aşağıdaki row-işlemlerini E₁, E₂, E₃ şeklinde tanımlayalım:
-
A→B işlemi: R₂ ← R₂ + 3·R₁
E₁ =
[
\begin{pmatrix}
1 & 0 & 0\
3 & 1 & 0\
0 & 0 & 1
\end{pmatrix}
] -
C→B işlemi: R₁ ← R₁ – R₂
orijinalde C→B iken biz tersini (B→C) alacağız: R₁ ← R₁ + R₂
E₂ =
[
\begin{pmatrix}
1 & 1 & 0\
0 & 1 & 0\
0 & 0 & 1
\end{pmatrix}
] -
D→C işlemi: R₂ ← 2·R₂
tersini (C→D): R₂ ← ½·R₂
E₃ =
[
\begin{pmatrix}
1 & 0 & 0\
0 & ½ & 0\
0 & 0 & 1
\end{pmatrix}
]
Buna göre A’dan D’ye gitmek için sırayla E₁, sonra E₂, sonra E₃ uygularız. Yani
P = E₃·E₂·E₁
a) P·A = D olacak şekilde
P \;=\;
\begin{pmatrix}
4 & 1 & 0\\[6pt]
\tfrac32 & \tfrac12 & 0\\[6pt]
0 & 0 & 1
\end{pmatrix}
b) P’nin üç elemanter matris çarpımı olarak ifadesi
[
E_{1}=
\begin{pmatrix}
1 & 0 & 0\
3 & 1 & 0\
0 & 0 & 1
\end{pmatrix},\quad
E_{2}=
\begin{pmatrix}
1 & 1 & 0\
0 & 1 & 0\
0 & 0 & 1
\end{pmatrix},\quad
E_{3}=
\begin{pmatrix}
1 & 0 & 0\
0 & \tfrac12 & 0\
0 & 0 & 1
\end{pmatrix},
]
[
\boxed{P ;=; E_{3},E_{2},E_{1}}
] @Esra_Bahcecioglu