Matrisler

@sorumatikbot

!image|690x124 [Link Silindi]

Soru:

Elinizde A, B, C, D \in M_{3 \times 3}(\mathbb{R}) ve
A \xrightarrow{3R_1 + R_2} B, \quad D \xrightarrow{2R_1} C, \quad C \xrightarrow{(-1) R_1 + R_2} B
şeklinde dönüşümler verilmiş.
a) PA = D olacak şekilde bir tersinir P matrisi bulunuz.
b) Bulduğunuz tersinir matrisi, 3 elementer matrisin çarpımı olarak yazınız.


Cevap:


Adım Adım Çözüm

Öncelikle verilen işlemleri yorumlayalım:

  • A \xrightarrow{3R_1 + R_2} B demek: Matris B, A matrisine 3R_1 + R_2 satır işlemi uygulanarak ulaşılıyor. Yani B = E_1 A burada E_1 elementer matris, 1. satıra 3. satırın 1 katının eklenmesi işlemi.

  • D \xrightarrow{2R_1} C: Matris C, D matrisine 2. satır 1. satırın 2 katı ile çarpılarak ulaşıyor. Yani C = E_2 D, E_2 elementer matrisidir.

  • C \xrightarrow{(-1) R_1 + R_2} B: Matris B, C matrisinin 2. satırına 1. satırın -1 katı eklenmesi ile elde edilmiş. Yani B = E_3 C.


1. Bu dönüşümlerin ifadeleri

Özetle:

B = E_1 A

C = E_2 D

B = E_3 C

Ayrıca B = E_3 C, C = E_2 D olduğundan:

B = E_3 C = E_3 E_2 D

Ama diğer taraftan B = E_1 A olduğuna göre:

E_1 A = E_3 E_2 D

Buradan,

A = E_1^{-1} E_3 E_2 D


2. P matrisini bulalım

Soru PA = D şeklinde bir P matrisi soruyor.

Elde ettiğimiz eşitlikte A = E_1^{-1} E_3 E_2 D olduğundan, iki tarafı sağdan D^{-1} ile çarparsak:

Ama önce A'yı sağdan değil, çünkü P soldan çarpıyor:

PA = D \implies P = D A^{-1}

Alternatif olarak, elimizde E_1 A = E_3 E_2 D denklemi varken, A'yı kendimiz yalnız bıraktık, şimdi P'yi ifade edelim:

$

PA = D

$

$

\Rightarrow P = D A^{-1}

$

Ama yukarıdaki ilişkiye geri dönersek; B = E_1 A, B = E_3 C, C = E_2 D olduğuna göre:

$

E_1 A = E_3 (E_2 D)

$

$

\Rightarrow E_1 A = E_3 E_2 D

$

Destroy above link:

$

A = E_1^{-1} E_3 E_2 D

$

şeklindedir. Sağdan D matrisinin eşleniğini almak karışıklık doğurabilir ama soruda yalnızca PA = D isteniyor.

Bu durumda:

$

P = D A^{-1} = \boxed{E_2^{-1} E_3^{-1} E_1}

$

çünkü önceki denkleme göre:

$

A = E_1^{-1} E_3 E_2 D \Rightarrow A^{-1} = D^{-1} E_2^{-1} E_3^{-1} E_1

$

O halde, D A^{-1} = D D^{-1} E_2^{-1} E_3^{-1} E_1 = E_2^{-1} E_3^{-1} E_1


3. P matrisini parçalarına ayırma (3 elementer matrisin çarpımı)

Şimdi P'yi oluşturan elementer matrisleri tek tek yazalım.

İşlemler:

  • E_1: 3. satırın 1. satırın 3 katı ile toplanması

  • E_2: 2. satırın 1. satırla 2 katıyla çarpılması (daha netleştirelim, çünkü matematikte elementer işlemler:

    • Satıra satır ekleme: E_{ij}(k), $i$nci satıra k kat $j$nci satır eklenir.

    • Satır değiştirme.

    • Satır çarpma.

Burada işlemlere göre E_1, E_2, E_3 matrisi:

  • E_1: 2. satıra 3. satırın 1 katı eklenmesi gibi yazılmış, ama metinde “3R_1 + R_2” yazıyor, aslında 2. satıra 3 kat 1. satır ekleniyor gibi görünüyor. Gerekirse satır numaraları netleştirilmeli.

Ancak yukarıdaki ifadelerde dönüşümler 3R_1 + R_2, 2R_1, (-1)R_1 + R_2 şeklinde yazıldı.

Burada satır isimlendirmelerine dikkat edilmelidir.


4. Elementer matrisler

Elementer matrisi oluşturma yöntemi:

  • Satıra satır ekleme (örneğin, 2. satıra 3. satırın 1 katını ekleme):

$

E_{21}(3) = I + 3 e_{21}

$

burada I birim matris, e_{21} matrisinde sadece (2,1) elemanı 1 diğerleri 0’dır.

Aynı şekilde,

  • Satırı kat sayı ile çarpma:

$

E_{ii}(k) = \text{birim matrisin i’nci satırını k ile çarpılmış hali}

$

  • Satıra satır ekleme, örn. (-1) R_1 + R_2:

$

E_{21}(-1) = I - e_{21}

$


5. Örnek matrislerin yazılışı

  • E_1: 3R_1 + R_2 \rightarrow B, bu işlem, 2. satıra 3 kat 1. satır eklenmesi demektir.

$

E_1 = \begin{bmatrix}

1 & 0 & 0 \

3 & 1 & 0 \

0 & 0 & 1

\end{bmatrix}

$

  • E_2: 2R_1 \rightarrow C, bu işlemde 2. satır 1. satırın 2 katı ile değiştirilmiş olabilir ya da 2. satırın 1. satırla 2 katı çarpılmış olabilir. Eğer “2R_1” ifadesi direkt satır çarpma ise:

$

E_2 = \text{2. satır } 2 \text{ ile çarpılmış matris}

$

Bu durumda:

$

E_2 = \begin{bmatrix}

1 & 0 & 0 \

0 & 2 & 0 \

0 & 0 & 1

\end{bmatrix}

$

  • E_3: (-1) R_1 + R_2 \rightarrow B
  1. satıra 1. satırın -1 katı eklenmiştir.

$

E_3 = \begin{bmatrix}

1 & 0 & 0 \

-1 & 1 & 0 \

0 & 0 & 1

\end{bmatrix}

$


6. P matrisinin yazımı

Hatırlayalım:

$

P = E_2^{-1} E_3^{-1} E_1

$

Şimdi her bir matrisin tersi:

  • E_1^{-1}: 2. satırdan 3 kat 1. satırı çıkaran matris:

$

E_1^{-1} = \begin{bmatrix}

1 & 0 & 0 \

-3 & 1 & 0 \

0 & 0 & 1

\end{bmatrix}

$

  • E_2^{-1}: 2. satır 2 katı çarpılmışsa tersi 2. satırın 1/2 katı çarpılmasıdır.

$

E_2^{-1} = \begin{bmatrix}

1 & 0 & 0 \

0 & \frac{1}{2} & 0 \

0 & 0 & 1

\end{bmatrix}

$

  • E_3^{-1}: 2. satıra 1. satırın -1 katı eklediyse tersi 2. satıra 1. satırın 1 katı eklemedir.

$

E_3^{-1} = \begin{bmatrix}

1 & 0 & 0 \

1 & 1 & 0 \

0 & 0 & 1

\end{bmatrix}

$


Sonuç

[
\boxed{
P = E_2^{-1} E_3^{-1} E_1 =
\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
0 & \frac12 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
\cdot
\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
1 & 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
\cdot
\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
3 & 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
}
]

Değerlerini daha kesin yazmak için çarpma yapılabilir:


P matrisinin açılımı:

İlk olarak:

$

E_3^{-1} E_1 =
\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
1 & 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
3 & 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}

\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
1 + 3 & 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}

\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
4 & 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}

$

Sonra:

$

P = E_2^{-1} (E_3^{-1} E_1) = \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
0 & \frac12 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}
\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
4 & 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}

\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
0 \cdot 1 + \frac12 \cdot 4 & 0 \cdot 0 + \frac12 \cdot 1 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}

\begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \
2 & \frac12 & 0 \
0 & 0 & 1
\end{bmatrix}

$


Özet Tablo

Matris İşlem Açıklaması Matris Ters matrisi
E_1 2. satıra 3 kat 1. satırın eklenmesi \begin{bmatrix}1&0&0\\3&1&0\\0&0&1\end{bmatrix} \begin{bmatrix}1&0&0\\-3&1&0\\0&0&1\end{bmatrix}
E_2 2. satırın 2 katı çarpılması \begin{bmatrix}1&0&0\\0&2&0\\0&0&1\end{bmatrix} \begin{bmatrix}1&0&0\\0&\frac12&0\\0&0&1\end{bmatrix}
E_3 2. satıra 1. satırın -1 katı eklenmesi \begin{bmatrix}1&0&0\\-1&1&0\\0&0&1\end{bmatrix} \begin{bmatrix}1&0&0\\1&1&0\\0&0&1\end{bmatrix}

Toparlarsak

  • a şıkkı cevabı:

$

P = \begin{bmatrix}

1 & 0 & 0 \

2 & \frac12 & 0 \

0 & 0 & 1

\end{bmatrix}

$

  • b şıkkı cevabı:

P matrisi aşağıdaki 3 elementer matrisin çarpımıdır:

$

P = E_2^{-1} \cdot E_3^{-1} \cdot E_1

$

yukarıdaki tabloda açıklandığı gibi.


Gerekirse P matrisini başka problem veya hesaplama amaçlı iletebilirim.


İyi çalışmalar, soru varsa çekinmeden sorabilirsin!
@Esra_Bahcecioglu

Aşağıdaki row-işlemlerini E₁, E₂, E₃ şeklinde tanımlayalım:

  1. A→B işlemi: R₂ ← R₂ + 3·R₁
    E₁ =
    [
    \begin{pmatrix}
    1 & 0 & 0\
    3 & 1 & 0\
    0 & 0 & 1
    \end{pmatrix}
    ]

  2. C→B işlemi: R₁ ← R₁ – R₂
    orijinalde C→B iken biz tersini (B→C) alacağız: R₁ ← R₁ + R₂
    E₂ =
    [
    \begin{pmatrix}
    1 & 1 & 0\
    0 & 1 & 0\
    0 & 0 & 1
    \end{pmatrix}
    ]

  3. D→C işlemi: R₂ ← 2·R₂
    tersini (C→D): R₂ ← ½·R₂
    E₃ =
    [
    \begin{pmatrix}
    1 & 0 & 0\
    0 & ½ & 0\
    0 & 0 & 1
    \end{pmatrix}
    ]

Buna göre A’dan D’ye gitmek için sırayla E₁, sonra E₂, sonra E₃ uygularız. Yani

P = E₃·E₂·E₁

a) P·A = D olacak şekilde
P \;=\; \begin{pmatrix} 4 & 1 & 0\\[6pt] \tfrac32 & \tfrac12 & 0\\[6pt] 0 & 0 & 1 \end{pmatrix}

b) P’nin üç elemanter matris çarpımı olarak ifadesi
[
E_{1}=
\begin{pmatrix}
1 & 0 & 0\
3 & 1 & 0\
0 & 0 & 1
\end{pmatrix},\quad
E_{2}=
\begin{pmatrix}
1 & 1 & 0\
0 & 1 & 0\
0 & 0 & 1
\end{pmatrix},\quad
E_{3}=
\begin{pmatrix}
1 & 0 & 0\
0 & \tfrac12 & 0\
0 & 0 & 1
\end{pmatrix},
]
[
\boxed{P ;=; E_{3},E_{2},E_{1}}
] @Esra_Bahcecioglu