[Soru]: (a – 3)x + 5 = 4x + 2 denkleminin çözüm kümesi boş küme olduğuna göre, a kaçtır?
Cevap:
Bu tip birinci dereceden denklemlerde, çözümsüz (boş küme) olması için denklemdeki x’li terimlerin katsayıları birbirine eşit, sabit terimler ise farklı olmalıdır. Aşamaları adım adım inceleyelim:
-
Adım: Denklemi x’li terimleri bir tarafa, sabit terimleri diğer tarafa toplayarak düzenleyelim.
$$(a - 3)x + 5 = 4x + 2$$
$$(a-3)x - 4x = 2 - 5$$
$$(a - 3 - 4)x = -3$$
$$(a - 7)x = -3$$ -
Adım: Çözümsüz olma koşulu.
Birinci dereceden denklemde (a-7)x = -3 ifadesinin hiçbir çözümü olmaması için, x’in katsayısı (yani a-7) 0 olmalı, ancak sabit ifade (-3) sıfırdan farklı olmalıdır.
Buradan,
$$a - 7 = 0 \implies a = 7.$$
Bu durumda denklemimiz 0 \cdot x = -3 haline gelir ve bu da imkânsız olduğu için çözüm kümesi boş küme olur.
Dolayısıyla, a = 7 doğru cevaptır.
EK BİLGİ (Örnek 8 İçin)
Soru: 5/(x+a) - 3/(x-1) + 1/(x-2) = 3 denkleminin bir kökü x = -1 olduğuna göre, a kaçtır?
-
x = -1 değerini denklemde yerine koyunuz:
\frac{5}{-1 + a} - \frac{3}{-1 - 1} + \frac{1}{-1 - 2} = 3. -
Paydaları sadeleştirelim:
- -1 - 1 = -2
- -1 - 2 = -3
Dolayısıyla:
\frac{5}{a - 1} + \frac{3}{2} - \frac{1}{3} = 3. -
Ortak payda ile toplayalım:
\frac{3}{2} = \frac{9}{6}, \quad -\frac{1}{3} = -\frac{2}{6} \quad \Rightarrow \quad \frac{9}{6} - \frac{2}{6} = \frac{7}{6}.Dolayısıyla,
\frac{5}{a - 1} + \frac{7}{6} = 3. -
Denklemi çözelim:
\frac{5}{a - 1} = 3 - \frac{7}{6} = \frac{18}{6} - \frac{7}{6} = \frac{11}{6}.5 = \frac{11}{6}(a - 1) \implies 30 = 11(a - 1) \implies 30 = 11a - 11 \implies 11a = 41 \implies a = \frac{41}{11}.
Böylece, bu ikinci denklemde a = 41/11 bulunur.
| Örnek | Denklem | Koşul | Çözüm |
|---|---|---|---|
| Örnek 7 | (a – 3)x + 5 = 4x + 2 | Çözümsüz (Boş Küme) | a = 7 |
| Örnek 8 | 5/(x+a) - 3/(x-1) + 1/(x-2) = 3, x = -1 kök | Verilen x = -1 kök olduğuna göre çözünüz | a = 41/11 |
Sonuç:
• Örnek 7’de denklem boş kümeye sahip olduğundan a = 7.
• Örnek 8’de x = -1 kökü sağlanması için a = 41/11.
