I. Masa üzerinde duran bir kitap
II. Sabit hızla hareket eden bir vapur
III. Zıt yönde 5 N ve 20 N kuvvet uygulanan bir cisim
belirlemelerinden hangilerinde cisimlerin eylemsizliği vardır?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
Newton’ın Birinci Hareket Yasası ve Eylemsizlik Durumu
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Eylemsizlik Yasası (Newton’ın I. Hareket Yasası); bir cisme etki eden net kuvvet sıfır olduğunda (\sum F_{\text{net}} = 0), cismin mevcut hareket durumunu korumasıdır. Cisim duruyorsa durmaya devam eder (statik denge), hareket halindeyse sabit hızla doğrusal hareketini sürdürür (dinamik denge).
ÖNCÜL VE DURUM ANALİZİ
- I. Masa üzerinde duran bir kitap: Kitap hareketsizdir (v = 0) ve üzerine etki eden net kuvvet sıfırdır (F_{\text{net}} = 0). Cisim durma durumunu koruduğu için eylemsizlik durumu geçerlidir.
- II. Sabit hızla hareket eden bir vapur: Hız sabit (v = \text{sabit}) olduğundan ivme sıfırdır (a = 0) ve vapura etki eden net kuvvet sıfırdır (F_{\text{net}} = 0). Cisim hareket durumunu koruduğu için eylemsizlik durumu geçerlidir.
- III. Zıt yönde 5\text{ N} ve 20\text{ N} kuvvet uygulanan bir cisim: Cisme etki eden net kuvvet sıfırdan farklıdır:F_{\text{net}} = 20\text{ N} - 5\text{ N} = 15\text{ N} \neq 0Net kuvvet sıfır olmadığından cisim ivmeli hareket yapar (F_{\text{net}} = m \cdot a). Dolayısıyla cisim hareket durumunu koruyamaz, eylemsizlik halinde değildir.
CEVAP: C) I ve II
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Fizikte eylemsizlik kavramı kütlesi olan tüm maddelerin ortak bir özelliği olmakla birlikte; MEB ve ÖSYM kazanımlarında “eylemsizlik durumu” veya “eylemsizlik yasası” sorularında cismin \boldsymbol{F_{\text{net}} = 0} (dengelenmiş kuvvetler) etkisinde olup olmadığına bakılır. Net kuvvet sıfır ise cisim ya durur ya da sabit hızla gider.
