Mal sahibi, mülk sahibi eie e
Hani bunun ilk sahibi D eub a
Mal da yalan mülk de yalan
Var biraz da sen oyalan
Bu dizelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi sôvle
A lyelik eki almış birden çok sözcük vardır.
BY Tamlayan eki almiş zamir vardır.
c/ Birleşik yapilı sözcük vardır.
DYBelirtme durumu eki almiŞ isim vardır.
EY Basit yapili sözcükler vardır.
n iç ige
ence.
lara
gili
Yunus Emre’nin Dizelerindeki Dil Bilgisi Özelliklerinin İncelenmesi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğini İnceleyelim (İyelik eki almış birden çok sözcük vardır)
- Dizelerdeki isim tamlamalarına baktığımızda:
- “Mal sahibi” \rightarrow Belirtisiz isim tamlamasıdır, -i eki 3. tekil kişi iyelik ekidir.
- “Mülk sahibi” \rightarrow Belirtisiz isim tamlamasıdır, -i eki 3. tekil kişi iyelik ekidir.
- “Bunun ilk sahibi” \rightarrow Belirtili isim tamlamasıdır, -i eki 3. tekil kişi iyelik ekidir.
- Birden çok sözcük iyelik eki aldığı için bu yargı doğrudur.
Adım 2 — B Seçeneğini İnceleyelim (Tamlayan eki almış zamir vardır)
- İkinci dizede geçen “bunun” sözcüğünü inceleyelim:
- bu \rightarrow İşaret zamiri
- -(n)un \rightarrow İlgi (tamlayan) eki
- Tamlayan eki almış işaret zamiri bulunduğu için bu yargı doğrudur.
Adım 3 — C Seçeneğini İnceleyelim (Birleşik yapılı sözcük vardır)
- Son dizede geçen “biraz” sözcüğü:
- bir + az sözcüklerinin kaynaşmasıyla oluşmuş birleşik yapılı bir sözcüktür.
- Dolayısıyla bu yargı doğrudur.
Adım 4 — D Seçeneğini İnceleyelim (Belirtme durumu eki almış isim vardır)
- Belirtme durumu (hâl) eki olan “-ı, -i, -u, -ü”, eylemin/yüklemin etkilediği nesneyi belirtir ve sözcüğün başına “onun” getirilemez.
- Şiirdeki “sahibi” sözcüklerinde yer alan -i ekleri belirtme hâli eki değil, tamlama kuran iyelik ekleridir.
- Dizelerde belirtme durumu eki almış herhangi bir isim yoktur. Bu nedenle bu yargı söylenemez.
Adım 5 — E Seçeneğini İnceleyelim (Basit yapılı sözcükler vardır)
- Yapım eki almamış ve başka bir sözcükle birleşmemiş kök halindeki sözcükler basit yapılıdır:
- “mal”, “mülk”, “yalan”, “var”, “sen” sözcükleri basit yapılıdır.
- Dolayısıyla bu yargı doğrudur.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. İyelik eki almış birden çok sözcük vardır — Metinde birden fazla “sahibi” sözcüğünde iyelik eki yer almaktadır.- B. Tamlayan eki almış zamir vardır — “bu-n-un” sözcüğü tamlayan eki almış bir işaret zamiridir.
- C. Birleşik yapılı sözcük vardır — “bir-az” sözcüğü birleşik yapılıdır.
D. Belirtme durumu eki almış isim vardır — Metindeki “-i” ekleri iyelik eki olup hiç belirtme durumu eki kullanılmamıştır.- E. Basit yapılı sözcükler vardır — “mal, mülk, sen, var” gibi basit sözcükler mevcuttur.
Adım 7 — Son Doğrulama
- Dizelerde yer alan “-i” eklerinin tamamı isim tamlamasında tamlanan eki (iyelik eki) görevindedir. Yükleme sorulan “Neyi? / Kimi?” sorularına yanıt veren bir belirtme durumu eki bulunmadığından D seçeneğindeki ifade yanlıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D şıkkı — Belirtme durumu eki almış isim vardır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
İyelik eki ile belirtme durumu ekinin pratik ayırt etme yöntemleri üzerine benzer bir soru daha çözmek ister misin?