m bir tam sayı olmak üzere,
P(x) = x^{\frac{6m+18}{m}} - 3x + 1
ifadesi polinom olduğuna göre, m kaç farklı değer alır?
A) 6
B) 7
C) 8
D) 9
E) 10
Polinom Olma Şartı ve Değişken Kuvveti Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Bir ifadenin polinom belirtmesi için değişkenin (x) tüm kuvvetlerinin birer doğal sayı (\mathbb{N} = \{0, 1, 2, \dots\}) olması gerekir. Kesirli kuvvetlerde pay, paydaya bölünerek tam sayı bölenleri ve negatif olma kısıtlamaları incelenir.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Kuvvet İfadesini Sadeleştirme
Verilen P(x) = x^{\frac{6m+18}{m}} - 3x + 1 ifadesinde x’in kuvveti olan rasyonel ifadeyi terim terim paydasına bölelim:
Adım 2 — Polinom Olma Şartını Uygulama
İfadenin polinom olabilmesi için kuvvetin bir doğal sayı olması, yani m’nin 18’in bir tam sayı böleni olması ve sonucun 0 veya 0’dan büyük olması gerekir:
Adım 3 — m’nin Alabileceği Değerleri Belirleme
18’in tam sayı bölenlerini pozitif ve negatif olarak ayrı ayrı inceleyelim:
- Pozitif Bölenler: m \in \{1, 2, 3, 6, 9, 18\}
Pozitif değerlerin tamamında 6 + \frac{18}{m} > 0 eşitsizliği daima sağlanır (6 farklı değer). - Negatif Bölenler: m negatif olduğunda \frac{18}{m} \ge -6 şartının sağlanması için |m| \ge 3 olmalıdır:
- m = -1 \implies 6 - 18 = -12 < 0 (sağlamaz)
- m = -2 \implies 6 - 9 = -3 < 0 (sağlamaz)
- m = -3 \implies 6 - 6 = 0 \ge 0 (sağlar)
- m = -6 \implies 6 - 3 = 3 \ge 0 (sağlar)
- m = -9 \implies 6 - 2 = 4 \ge 0 (sağlar)
- m = -18 \implies 6 - 1 = 5 \ge 0 (sağlar)
Negatif bölenlerden 4 tanesi şartı sağlar: \{-3, -6, -9, -18\}.
Toplam farklı değer sayısı: 6 + 4 = 10 tanedir.
CEVAP: E) 10 (m’nin alabileceği 10 farklı tam sayı değeri vardır)
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Soruda m’nin “pozitif tam sayı” değil, “tam sayı” olduğu belirtildiğinden negatif bölenleri incelemeyi unutmamak gerekir. Ancak negatif değerlerin kuvveti negatif yapıp yapmadığı mutlaka 6 + \frac{18}{m} \ge 0 eşitsizliği üzerinden kontrol edilmelidir.
