Mutfak tezgâhlarında kullanılan mermerler kireç taşından oluşmaktadır.
Tezgâh üzerinde bulunan bir lekeyi temizleyebilmek için,
I. limon tuzu,
II. çamaşır suyu,
III. kireç çözücü
yukarıda verilen kimyasallardan hangileri kullanılırsa mermer aşınır ve tezgâh zarar görür?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
Asit-Baz Tepkimeleri ve Mermer Yüzeylerin Aşınması
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Kireç taşı ve mermerin ana bileşeni bazik karakterli kalsiyum karbonat (CaCO_3) tuzudur. Karbonatlı bileşikler asitlerle tepkimeye girerek karbondioksit gazı (CO_2), su ve tuz oluşturur; bu nedenle asidik kimyasallar mermer yüzeyleri aşındırırken bazik kimyasallar mermere zarar vermez.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Verilen maddelerin asitlik-bazlık özellikleri incelendiğinde:
- I. Limon tuzu: Kimyasal adı sitrik asit olan organik bir asittir. Asidik yapıda olduğu için bazik karakterli mermer tezgâh ile tepkimeye girer, yüzeyi aşındırır ve zarar verir.
- II. Çamaşır suyu: Etken maddesi sodyum hipoklorit (NaClO) olan bazik bir temizlik maddesidir. Bazlar mermer ile tepkimeye girip aşındırma yapmaz, dolayısıyla mermere kimyasal aşınma yoluyla zarar vermez.
- III. Kireç çözücü: Kireci çözmek amacıyla üretilen hidroklorik asit (HCl) veya fosforik asit gibi kuvvetli asitler içerir. Kireç taşı yapısındaki mermerle anında tepkimeye girerek tezgâhı hızla aşındırır ve matlaştırır.
Bu durumda mermerin aşınmasına I ve III numaralı asidik kimyasallar neden olur.
CEVAP: C) I ve III
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: TYT Kimya sorularında mermer (CaCO_3), diş minesi ve metal yüzeylerin asitlerle tepkimeye girerek aşındığı; porselen ve camın ise bazlardan (özellikle kuvvetli bazlardan) etkilendiği sıkça sorgulanan bir çeldiricidir. Karbonatlı tuzların asitlerle tepkimesinden daima CO_2 gazı çıktığını unutmayınız.