Laboratuvarda adezyon ve kohezyon kuvvetlerini inceleyen Aybüke, cam bir kılcal boruyu içerisinde renklendirilmiş su bulunan kaba dikey olarak daldırdığında, suyun boru içerisinde şekildeki gibi içbükey bir yüzey oluşturarak yükseldiğini gözlemliyor.
Aybüke’nin yaptığı bu gözlem ve K, L noktalarında gerçekleşen etkileşimlerle ilgili,
I. K noktasında cam molekülleri ile su molekülleri arasındaki adezyon kuvveti, su moleküllerinin kendi arasındaki kohezyon kuvvetinden büyüktür.
II. L noktasında su moleküllerinin birbirini tutmasını sağlayan temel etken kohezyon kuvvetidir.
III. Kılcal borudaki suyun üst yüzeyinde oluşan içbükey görünüm, yüzey geriliminin tamamen yok olduğunu gösterir.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
Kılcallık Olayında Adezyon, Kohezyon ve Menisküs Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Sıvıların kılcal borularda yükselmesi veya alçalması kılcallık etkisiyle gerçekleşir. Farklı cins moleküller arasındaki çekim kuvveti olan adezyon, aynı cins moleküller arasındaki çekim kuvveti olan kohezyondan büyük olduğunda (Adezyon > Kohezyon) sıvı boruda yükselir ve yüzeyi içbükey (menisküs) şeklini alır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Öncülleri tek tek inceleyelim:
- I. Öncül (Doğrudur): Cam boruda suyun yükselmesi ve içbükey bir menisküs oluşturması, su ile cam arasındaki adezyon kuvvetinin, su moleküllerinin kendi arasındaki kohezyon kuvvetinden büyük olduğunu gösterir. K noktasında sıvının çeperi ıslatarak tırmanmasının sebebi bu durumdur.
- II. Öncül (Doğrudur): L noktası kılcal borunun içindeki sıvı kütlesindedir. Aynı cins su moleküllerinin birbirini çekerek bir arada kalmasını ve boru boyunca kopmadan yukarı taşınmasını sağlayan temel etken kohezyon kuvvetidir.
- III. ÖncüI (Yanlıştır): İçbükey kavisli yüzey, yüzey geriliminin sıfırlandığı anlamına gelmez. Sıvı yüzeyinde kohezyondan kaynaklanan yüzey gerilimi hâlâ mevcuttur; adezyonun kohezyona baskın gelmesiyle bu gerilim eğri bir denge yüzeyi (menisküs) oluşturmuştur.
CEVAP: C) I ve II
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Sıvı kılcal boruda yükseliyorsa ve içbükey görünüm varsa Adezyon > Kohezyon (ıslatan sıvı, örn. su-cam); alçalıyorsa ve dışbükey görünüm varsa Kohezyon > Adezyon (ıslatmayan sıvı, örn. cıva-cam) kuralı geçerlidir. Hiçbir kılcallık durumunda yüzey gerilimi tamamen yok olmaz.
