- (I) Anadolu’nun direniş ruhunu simgeleyen
kuvayımilliyetı hareketi, tarihimizin en onurlu
sayfalarından biridir. (II) O dönemde gösterilen büyük
özveri, bugün bile nesillere ilham kaynağı olmaya
devam etmektedir. (III) Tarihçiler, gün aşırı toplanan
meclis tutanaklarını titizlikle inceleyerek o günleri
anlamaya çalışıyor. (IV) Savaşın yıkıcı etkisiyle birçok
kent âdeta paramparça olmuş ancak milletin azmi
sayesinde yeniden inşa edilmiştir. (V) Arşivdeki
belgeleri kataloğa kaydederken her bir kâğıdın bir
hatırayı taşıdığını hissediyor insan.
Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde
yazım yanlışı vardır?
A) I
B) II
C) III
D) IV
E) V
Parçada Numaralanmış Cümlelerdeki Yazım Yanlışının Tespiti
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — I. Cümlenin İncelenmesi (A Seçeneği)
- Cümlede geçen “Kuvayımilliye” sözcüğü incelendiğinde; Türk Dil Kurumu (TDK) kurallarına göre Farsça ve Arapça kurallarla oluşturulan tamlamalar kalıplaşmış oldukları için bitişik ve küçük harfle yazılır (kuvayımilliye, misakımillî, fecriati, servetifünun vb.).
- Bu sözcük tarihî bir terim ve cins isim kabul edildiğinden büyük harfle değil, küçük harfle yani “kuvayımilliye” biçiminde yazılmalıdır. Dolayısıyla I. cümlede yazım yanlışı vardır.
Adım 2 — II. Cümlenin İncelenmesi (B Seçeneği)
- “özveri”: Anlam kayması yoluyla oluşan birleşik sözcükler bitişik yazılır (Doğru).
- “ilham kaynağı”: Ayrı yazılan bir isim tamlamasıdır (Doğru).
- “devam etmektedir”: Herhangi bir ses olayı gerçekleşmediği için ayrı yazılan birleşik fiildir (Doğru).
Adım 3 — III. Cümlenin İncelenmesi (C Seçeneği)
- “gün aşırı”: “Bir gün ara ile, iki günde bir” anlamına gelen bu ikileme/belirteç öbeği ayrı yazılır (Doğru).
- “meclis tutanakları”: Belirli bir özel kurum adının doğrudan kısaltması olarak değil, genel nitelikte bir tamlama biçiminde kullanıldığı için küçük harfle yazılması doğrudur.
Adım 4 — IV. Cümlenin İncelenmesi (D Seçeneği)
- “birçok”: Belgisiz sıfat olup bitişik yazılır (Doğru).
- “âdeta”: Düzeltme işareti kuralına uygundur (Doğru).
- “paramparça”: Pekiştirilmiş sıfat/zarflar daima bitişik yazılır (Doğru).
- “inşa edilmiştir”: Ayrı yazılan birleşik fiildir (Doğru).
Adım 5 — V. Cümlenin İncelenmesi (E Seçeneği)
- “Arşivdeki”: Sıfat yapan -ki eki bitişik yazılır (Doğru).
- “kataloğa”: Ünlüyle başlayan ek aldığında k \rightarrow \breve{g} değişimi doğru gösterilmiştir (Doğru).
- “kaydederken”: Ünlü düşmesi (kay\imath p) ve ünsüz yumuşaması (p \rightarrow b) olduğu için bitişik yazılır (Doğru).
- “her bir”: Ayrı yazılır (Doğru).
- “kâğıdın”: İnce okunuşu belirtmek için düzeltme işareti kullanılmıştır (Doğru).
- “hissediyor”: Ünsüz türemesi meydana geldiği için bitişik yazılır (Doğru).
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. I — “Kuvayımilliye” sözcüğü TDK kurallarına göre küçük harfle (kuvayımilliye) yazılmalıdır; büyük harfle başlatılması yazım yanlışıdır.
B. II — “özveri”, “ilham kaynağı” ve diğer kelimelerin yazımı tamamen doğrudur.
C. III — “gün aşırı” ayrı yazılmıştır, yazım hatası bulunmamaktadır.
D. IV — “birçok”, “paramparça” ve “âdeta” sözcüklerinin yazımı doğrudur.
E. V — “kaydederken”, “kâğıdın”, “her bir” ve “hissediyor” sözcükleri kurallara uygundur.
Adım 7 — Son Doğrulama
TDK Yazım Kılavuzu uyarınca kuvayımilliye, misakımillî, servetifünun, fecriati gibi Farsça ve Arapça tamlama kalıpları cins isim statüsünde olup küçük harfle ve bitişik yazılır. I numaralı cümlede büyük harfle başlanarak yazım yanlışı yapılmıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A) I
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TDK’nin yazımı sıklıkla karıştırılan diğer birleşik sözcük kuralları (misakımillî, başöğretmen, art arda gibi) ile ilgili benzer bir pekiştirme sorusu çözmemi ister misin?