Kuşadası’nda bir han var; bunu on yedinci yüzyilda
Oküz Mehmet Paşa yaptırmlş. Anadolu’nun birçok hanl
gibi bu da harap durumda ancak mimarisinin güzelliği,
avlusunun köşesindeki kemeri, görkemli kubbesi ve dimdik
yükselen mermeri dikkat gekiyor. lçeri girdiğinizde, birinci
katın her köşesi türlü anilarla doludur.
diğerlerinden farklı bir ek almiştur?
Bu parçadaki alti çizili sözcüklerden hangisi
A)I
B) I|
C) ill
D) IV
E)V
or
Bu parçadaki altı çizili sözcüklerden hangisi diğerlerinden farklı bir ek almıştır?
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Soru Kökünü Anlama
Soruda, parçadaki altı çizili kelimelerin hangi ek türünü aldığının belirlenmesi ve bu eklerden hangisinin diğerlerinden farklı olduğu istenmektedir. Türkçede ekler genel olarak yapım ekleri ve çekim ekleri olarak ikiye ayrılır. Bu kelimelerin aldığı eklerin türünü belirleyerek farklı olanı bulmalıyız.
Adım 2 — Altı Çizili Kelimeleri ve Aldıkları Ekleri İnceleme
- I. “bunu”: “Bu” işaret zamirine “-nu” belirtme hâl eki (çekim eki) gelmiştir. Kelimenin anlamını veya türünü değiştirmemiştir.
- II. “hanı”: “Han” ismine “-ı” belirtme hâl eki (çekim eki) gelmiştir. Kelimenin anlamını veya türünü değiştirmemiştir.
- III. “güzelliği”: “Güzel” isminden “-lik” yapım ekiyle “güzellik” ismi türemiş, ardından “-i” iyelik eki (çekim eki) almıştır. Burada asıl incelenmesi gereken, kelimeye yeni bir anlam katan ekin olup olmadığıdır. “-lik” eki kelimenin türünü ve anlamını değiştirdiği için yapım ekidir.
- IV. “kemeri”: “Kemer” ismine “-i” iyelik eki (çekim eki) gelmiştir. Kelimenin anlamını veya türünü değiştirmemiştir.
- V. “mermeri”: “Mermer” ismine “-i” iyelik eki (çekim eki) gelmiştir. Kelimenin anlamını veya türünü değiştirmemiştir.
Adım 3 — Seçeneklerin Karşılaştırılması
- A) I (“bunu”): Belirtme hâl eki (-nu) - Çekim Eki
- B) II (“hanı”): Belirtme hâl eki (-ı) - Çekim Eki
- C) III (“güzelliği”): “-lik” yapım eki ve “-i” iyelik eki almıştır. Burada kelimeye yeni bir anlam kazandıran yapım eki vardır.
- D) IV (“kemeri”): İyelik eki (-i) - Çekim Eki
- E) V (“mermeri”): İyelik eki (-i) - Çekim Eki
Adım 4 — Farklı Olanı Belirleme
“Güzelliği” kelimesi, “güzel” kelimesinden türeyen “güzellik” kelimesindeki “-lik” yapım ekini almıştır. Diğer kelimelerin (bunu, hanı, kemeri, mermeri) aldığı ekler ise anlam ve tür değiştirmeyen çekim ekleridir (hâl eki veya iyelik eki). Dolayısıyla farklı olan III numaralı kelimedir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C) III
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Yapım Eki
- Tanım: Kelimenin anlamını veya türünü değiştirerek ondan yeni bir kelime türeten eklerdir. Örneğin, “göz” isminden “gözlük” ismi türemesi.
- Bu problemde: “Güzel” (sıfat) kelimesine gelen “-lik” eki onu “güzellik” (isim) yaparak anlamını ve türünü değiştirmiş, yani bir yapım ekidir.
2. Çekim Eki
- Tanım: Kelimenin anlamını veya türünü değiştirmeyen, sadece cümle içindeki görevini belirleyen eklerdir. İsim çekim ekleri (hâl ekleri, iyelik ekleri, çoğul ekleri) ve fiil çekim ekleri bulunur.
- Bu problemde: “-nu” (belirtme hâl eki), “-ı” (belirtme hâl eki) ve “-i” (iyelik eki) kelimelerin anlamını değiştirmemiş, sadece cümlede hangi görevi üstlendiklerini göstermiştir.
SIK YAPILAN HATALAR:
Ekleri Sadece Kelimenin Sonuna Bakarak Ayırmak
- Yanlış: Sadece kelimenin en sonundaki eke odaklanmak ve “güzelliği” kelimesindeki “-i” ekini görüp bunun da diğerleri gibi bir çekim eki olduğunu düşünmek.
- Doğru: Kelimenin aldığı tüm ekleri ve bu eklerin kelimenin kökünden başlayarak anlam veya türde bir değişiklik yapıp yapmadığını analiz etmek.
- Neden yanlış: Bir kelime hem yapım hem de çekim eki alabilir. Önemli olan, kelimeye yeni bir anlam katıp katmadığıdır.
Bu konuyu pekiştirmek için benzer bir soru çözmemi ister misin?