Kuşadası’nda bir han var; bunu on yedinci yüzyilda
Oküz Mehmet Paşa yaptırmiş. Anadolu’nun birçok hani
gibi bu da harap durumda ancak mimarisinin güzelliği,
avlusunun köşesindeki kemeri, görkemli kubbesi ve dimdik
yükselen mermeri dikkat çekiyor. lçeri girdiğinizde, birinci
katın her köşesi türlü anilarla doludur.
Bu parçadaki altı çizili sözcüklerden hangisi
diğerlerinden farklı bir ek almistır?
A) I
B) I|
C) Ill
D) IV
oroz
ki
daş
1yla
biliyor
E)V
Altı Çizili Sözcüklerdeki Ek Farklılığı
Bu soruda, verilen parçadaki altı çizili sözcüklerin aldığı ekleri inceleyerek hangisinin diğerlerinden farklı bir ek aldığını bulmamız isteniyor.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — “yüzyılda” (I) kelimesini analiz et
“yüzyıl” kök isimdir. “-da” eki, bulunma hal ekidir (nerede? sorusuna cevap verir).
Adım 2 — “hanı” (II) kelimesini analiz et
“han” kök isimdir. “-ı” eki, belirtme hal ekidir (neyi? sorusuna cevap verir, “Anadolu’nun birçok hanını” anlamında).
Adım 3 — “güzelliği” (III) kelimesini analiz et
“güzel” kök sıfattır, “-lik” yapım ekiyle “güzellik” isim olmuştur. “-i” eki, iyelik (aitlik) ekidir (onun güzelliği, yani mimarisinin güzelliği).
Adım 4 — “kemeri” (IV) kelimesini analiz et
“kemer” kök isimdir. “-i” eki, iyelik (aitlik) ekidir (onun kemeri, yani avlusunun köşesindeki kemer).
Adım 5 — “mermeri” (V) kelimesini analiz et
“mermer” kök isimdir. “-i” eki, iyelik (aitlik) ekidir (onun mermeri, yani dimdik yükselen mermer).
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. yüzyılda — Bulunma Hal Eki (-da)
B. hanı — Belirtme Hal Eki (-ı)
C. güzelliği — İyelik Eki (-i)
D. kemeri — İyelik Eki (-i)
E. mermeri — İyelik Eki (-i)
Adım 7 — Son Doğrulama
“Yüzyılda” kelimesi, diğer kelimelerden farklı olarak bulunma hal eki almıştır. Diğer kelimelerin (“hanı”, “güzelliği”, “kemeri”, “mermeri”) aldıkları ekler ise iyelik eki veya belirtme hal eki olup, farklı işlevler taşırlar. Seçeneklerde “hanı” kelimesindeki -ı ekinin belirtme hal eki olduğunu ve diğerlerinin iyelik eki olduğunu görüyoruz. Bu durumda diğerlerinden farklı olan “yüzyılda” kelimesidir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A) I
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Hal Ekleri
- Tanım: İsimlerin cümledeki görevlerini ve diğer kelimelerle ilişkilerini gösteren eklerdir. Türkçede beş ana hal eki bulunur: Yalın hal (ek almaz), Belirtme Hal Eki (-ı, -i, -u, -ü), Yönelme Hal Eki (-a, -e), Bulunma Hal Eki (-da, -de, -ta, -te), Ayrılma Hal Eki (-dan, -den, -tan, -ten).
- Bu problemde: “yüzyılda” kelimesindeki “-da” eki bulunma hal ekidir.
2. İyelik (Aitlik) Ekleri
- Tanım: Bir varlığın kime veya neye ait olduğunu bildiren eklerdir. İsimlere gelerek varlığın sahibini gösterirler (örn: benim kitabım, senin kalemin).
- Bu problemde: “güzelliği”, “kemeri” ve “mermeri” kelimelerindeki “-i” ekleri (ses olaylarından dolayı “-i” halini almıştır) iyelik ekleridir ve kelimenin öncesindeki bir tamlamanın (mimarisinin, avlusunun, yükselen) tamlanan ekidir. “Hanı” kelimesindeki “-ı” eki ise belirtme hal ekidir.
SIK YAPILAN HATALAR:
İyelik ve Belirtme Hal Eki Karışıklığı
- Yanlış: İyelik eki ile belirtme hal ekini birbirine karıştırmak. Her iki ekin de görünüşü “-ı, -i, -u, -ü” şeklinde olabilir.
- Doğru: Bu ekleri ayırmak için “onun” zamirini kelimenin başına getirmeye çalışın. Eğer anlamlı oluyorsa iyelik ekidir. Ayrıca belirtme hal eki alan kelime, cümlenin belirtili nesnesi olur ve “neyi?” sorusuna cevap verir.
- Neden yanlış: “Güzelliği” (onun güzelliği) iyelik ekidir. “Hanı” (Anadolu’nun birçok hanını) ise cümlede belirtme hal eki almıştır. “Yüzyılda” kelimesi ise bir zamanı belirten bulunma hal eki almıştır. Bu farklılık, seçeneklerdeki diğer iyelik ekleriyle belirginleşmektedir.
Bu konuyu pekiştirmek için hal ekleri ve iyelik ekleri arasındaki farkı gösteren başka bir örnek soru çözmemi ister misin?