- Tarih biliminin temel kaynaklarından olan el yazması eserleri süslemek, metinde anlatılan olayı resmetmek amacıyla kullanılan sanatsal üsluptur. Bu üslup bazen bir av sahnesini bazen bir savaş sahnesini bazen de bir sünnet düğününü yansıtabilir.
Kültürümüzde özellikle Matrakçı Nasuh ve Levni gibi ustalar tarafından icra edilen bu sanat dalı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Çini
B) Hat
C) Tezhip
D) Ebru
E) Minyatür - Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti’nin Klasik Dönemi’nde fazla gelişme gösteren sanat dallarından biri değildir?
A) Hat
B) Minyatür
C) Çini
D) Resim
E) Dokumacılık - Osmanlı padişahları içerisinde 23 tanesinin divan sahibi, 12 tanesinin hattat, 8 tanesinin bestekâr olması, aşağıdakilerden hangisine ilgi duyulduğunun göstergesi olamaz?
A) Güzel yazı
B) Musiki
C) Edebiyat
E) Sanat - Türk diline önem veren II. Murat, Türkçe eserler yazdığı gibi birçok yabancı eserin de Türkçeye tercüme edilmesini sağlamıştır.
II. Murat’ın bu tutumunun gerekçeleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
A) Danişmentliler ve Selçuklulardaki Fars kültürünün etkilerini unutturmak
B) Toplumda ve devlet politikalarında milli bir anlayış oluşturmak
C) Türk beylikleriyle olan ilişkilerde ortak değerleri ön plana çıkarmak
D) Türk kültürünü dil üzerinden yapılan çalışmalarla korumak
E) Eğitim sisteminde tek dil ve alfabe kullanımına geçmek - Aşağıdakilerden hangisi XIV ve XVI. yüzyıllar arasında Türk dünyasında yetişmiş olan bilim insanlarından biri değildir?
A) Akşemseddin
B) Ali Kuşçu
C) Katip Çelebi
D) Uluğ Bey
E) Mirim Çelebi - “Baki kötü adam, yüksek kararım odur ki, Bursa’ya gönderilsin ve bir daha gözüm görmesin!” sözlerine, Baki’nin de aynı güzellikte bir dörtlük ile cevap vermesi üzerine şiir aşkıyla şairi affeden Osmanlı padişahı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Fatih Sultan Mehmet
B) II. Bayezit
C) Yavuz Sultan Selim
D) Kanuni Sultan Süleyman
E) III. Murat
Beylikten Devlete Osmanlı Medeniyeti Soru Çözümleri
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Osmanlı kültür ve medeniyetinde sanat dallarının nitelikleri, hükümdarların mahlasları ve kültürel politikaları, dönemin bilim insanlarının yaşadığı yüzyıllar ve padişah-şair ilişkileri dönemsel kronoloji ile doğrudan bağlantılıdır.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
1. Soru Analizi (Minyatür Sanatı)
El yazması eserleri süsleyen, perspektif ve gölgenin bulunmadığı, olayları boyutsuz şekilde tasvir eden resim sanatına minyatür; bu sanatı icra eden ustalara ise nakkaş denir. Matrakçı Nasuh ve Levni tarihimizin en ünlü minyatür ustalarıdır.
- A) Çini: Pişmiş topraktan yapılan sırlı seramik kaplama sanatıdır.
- B) Hat: Güzel yazı yazma sanatıdır.
- C) Tezhip: Altın tozu ve boya ile el yazmalarını süsleme (yaldızlama) sanatıdır.
- D) Ebru: Su üzerine boya damlatılarak yapılan kâğıt süsleme sanatıdır.
- E) Minyatür: Metinleri resimleyen, savaş, av ve düğünleri aktaran sanattır; doğru tanımdır.
CEVAP: E) Minyatür
2. Soru Analizi (Osmanlı Klasik Dönem Sanatları)
Osmanlı Klasik Dönemi’nde (XIV-XVI. yüzyıllar) İslami hassasiyetler ve dini kabuller nedeniyle figüratif ve üç boyutlu tuval resmine sıcak bakılmamış; resim yerine olayların ve kişilerin tasviri minyatür ile karşılanmıştır. Batılı anlamda tuval resmi Osmanlı’da ancak XIX. yüzyılda (Tanzimat Dönemi ve sonrası) yaygınlaşmıştır.
- A, B, C, E: Hat, minyatür, çini ve dokumacılık Klasik Dönem’de zirveye ulaşan sanatlardır.
- D) Resim: Klasik Dönem’de gelişme gösteren sanat dallarından biri değildir.
CEVAP: D) Resim
3. Soru Analizi (Padişahların Sanat ve İlgi Alanları)
- Divan sahibi olmaları: Şiir ve edebiyata ilgilerini gösterir.
- Hattat olmaları: Hat (güzel yazı) sanatına ilgilerini gösterir.
- Bestekâr olmaları: Musikiye (müziğe) ilgilerini gösterir.
- Bu özelliklerin bütünü padişahların genel olarak sanat ile ilgilendiğinin kanıtıdır.
- Verilen öncüllerde padişahların resim sanatı ile uğraştığına dair herhangi bir veri yer almamaktadır.
CEVAP: D) Resim
4. Soru Analizi (II. Murat Dönemi Türk Dili Politikası)
II. Murat’ın Türkçeye önem vermesi; Fars kültürünün etkisini kırmak, millî şuuru güçlendirmek, Türk beylikleriyle ortak kültür geliştirmek ve dili korumak amaçlarını taşır.
- O dönemde Osmanlı Devleti’nde alfabe birliği ya da çağdaş anlamda “tek dil ve alfabe yasası” gibi modern ulus-devlet politikaları söz konusu değildir. Medreselerde ilim dili olarak Arapça, edebiyatta Farsça ve idarede Türkçe bir arada kullanılmıştır. Dolayısıyla eğitimde tek bir dil ve alfabeye geçmek bir gerekçe olamaz.
CEVAP: E) Eğitim sisteminde tek dil ve alfabe kullanımına geçmek
5. Soru Analizi (Türk Dünyası Bilim İnsanları ve Yüzyılları)
- A) Akşemseddin (1389–1459): XV. yüzyıl tıp ve din alimidir.
- B) Ali Kuşçu (1403–1474): XV. yüzyıl matematik ve astronomi bilginidir.
- C) Katip Çelebi (1609–1657): XVII. yüzyılda (Cihannüma, Keşfü’z-Zünûn) yaşamış önemli bir Türk-Osmanlı aydınıdır; XIV–XVI. yüzyıllar arasında değildir.
- D) Uluğ Bey (1394–1449): XV. yüzyıl Timur Devleti hükümdarı ve astronomudur.
- E) Mirim Çelebi (1450–1525): XV–XVI. yüzyıllarda yaşamış matematikçi ve gök bilimcidir.
CEVAP: C) Katip Çelebi
6. Soru Analizi (Bâkî’yi Affeden Padişah)
Şair Bâkî’ye bir meseleden dolayı öfkelenip “Bâkî pelîd (kötü/pis adam), yüksek kararım odur ki Bursa’ya sürülsün…” diyerek ferman çıkaran; ardından Bâkî’nin yazdığı mazeret ve af içeren zarif dörtlüğü okuyunca şiir tutkusu ağır basıp onu affeden padişah III. Murat’tır.
CEVAP: E) III. Murat
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Katip Çelebi ve Evliya Çelebi XVII. yüzyıl Osmanlı kültürünün simge isimleridir. Klasik Dönem (XV-XVI. yy) ile Duraklama Dönemi (XVII. yy) bilim insanlarını yüzyıllarına göre sınıflandırmak sınavlarda en çok kullanılan çeldiricilerdendir.