Krallar Karması
17 Dün çok yoruldum. Erkenden yattim. Öyle derin
uyumuşum ki elimi bile kıpırdatmamişım. Keşke
hep böyle derin uyuyabilsem.
Bu parçada numaralanmış fiillerin işlevleriyle ilgili
aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) 1. fil, oluş bildirmektedir.
B IL. fil, haber kipi almiştır.
C) II. filde sonradan faeme anlamı vardır.
D) IV. filde yapayan bir iş anlatılmaktadır.
E) V. fil, dilek hirmektedir.
Numaralanmış Fiillerin İşlevleri Sorusunun Çözümü
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğinin İncelenmesi (I. fiil: “yoruldum”)
“Yoruldum” fiili, öznenin içinde bulunduğu süreci/hali anlatan bir durum fiilidir. Oluş fiilleri ise öznenin iradesi dışında zamanla gerçekleşen fiziki veya kimyasal değişimleri ifade eder (sararmak, paslanmak, küflenmek gibi). “Yorulmak” fiili oluş değil, durum bildirmektedir. Bu nedenle A seçeneğindeki yargı yanlıştır (söylenemez).
Adım 2 — B Seçeneğinin İncelenmesi (II. fiil: “yattım”)
“Yattım” fiili, görülen (bilinen) geçmiş zaman eki olan “-tı/-ti” ekini almıştır. Geçmiş zaman kipleri haber (bildirme) kipleri grubundadır. Bu nedenle B seçeneğindeki yargı doğrudur.
Adım 3 — C Seçeneğinin İncelenmesi (III. fiil: “uyumuşum”)
“Uyumuşum” fiilinde kullanılan “-mış/-miş” öğrenilen geçmiş zaman eki, cümlenin bağlamında (“Öyle derin uyumuşum ki…”) durumun uyanınca sonradan fark edildiği anlamını katmaktadır. Bu nedenle C seçeneğindeki yargı doğrudur.
Adım 4 — D Seçeneğinin İncelenmesi (IV. fiil: “kıpırdatmamışım”)
“Kıpırdatmamışım” fiilinde “-ma/-me” olumsuzluk eki bulunmaktadır. Fiil olumsuz biçimde çekimlendiği için yapılmayan bir işi anlatmaktadır. Bu nedenle D seçeneğindeki yargı doğrudur.
Adım 5 — E Seçeneğinin İncelenmesi (V. fiil: “uyuyabilsem”)
“Uyuyabilsem” fiili, dilek-şart eki olan “-se/-sa” ekini almıştır. Şart eki tasarlama/dilek kipleri kategorisindedir ve cümleye istek/dilek anlamı katmıştır. Bu nedenle E seçeneğindeki yargı doğrudur.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. I. fiil, oluş bildirmektedir. — “Yoruldum” fiili oluş değil, durum fiilidir (SÖYLENEMEZ).
B. II. fiil, haber kipi almıştır. — “yattım” görülen geçmiş zaman / haber kipidir.
C. III. fiilde sonradan fark etme anlamı vardır. — “-mış” eki sonradan fark etme anlamı katmıştır.
D. IV. fiilde yapılmayan bir iş anlatılmaktadır. — Olumsuzluk eki alarak eylemin gerçekleşmediğini gösterir.
E. V. fiil, dilek bildirmektedir. — “-se/-sa” dilek-şart kipidir.
Adım 7 — Son Doğrulama
“Yorulmak” fiili zamana bağlı bir nitelik değişimi (oluş) değil, öznenin durumunu gösterdiği için A seçeneğinde verilen bilgi yanlıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A) I. fiil, oluş bildirmektedir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Fiillerde anlam (kılış, durum, oluş) ya da fiil kipleriyle ilgili benzer bir soru çözmemi ister misin?