Kral ile halk arasında yapılan, dünyanın ilkanaya-
sal belgesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sened-i Ittifak
B) ABD Anayasası ieceid
C) Fransız Anayasası
D) Kanunuesasi
E) Magna Carta
Kral ile Halk Arasında Yapılan Dünyanın İlk Anayasal Belgesi
Magna Carta (Büyük Şart), 1215 yılında İngiltere Kralı Yurtsuz John ile feodal baronlar arasında imzalanan ve kralın yetkilerini tarihte ilk kez kısıtlayan, hukukun üstünlüğünü kabul eden dünyanın ilk anayasal belgesi olarak kabul edilir.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Seçenek A: Sened-i İttifak
1808 yılında Osmanlı Devleti’nde II. Mahmut ile Ayanlar arasında imzalanmıştır. Osmanlı tarihindeki ilk demokratikleşme hareketi ve anayasal sürecin başlangıcı kabul edilse de dünya genelindeki ilk belge değildir.
Adım 2 — Seçenek B: ABD Anayasası
1787 yılında kabul edilen bu belge, dünyanın ilk yazılı modern anayasasıdır. Ancak soruda “ilk anayasal belge” (sözleşme niteliğinde) sorulduğu için cevap bu değildir.
Adım 3 — Seçenek C: Fransız Anayasası
1791 yılında Fransız İhtilali sonrası kabul edilmiştir. Avrupa’daki modern anayasacılık hareketlerini etkilemiştir ancak kronolojik olarak çok daha sonradır.
Adım 4 — Seçenek D: Kanunuesasi
1876 yılında ilan edilen Osmanlı Devleti’nin ve Türk tarihinin ilk anayasasıdır. Dünya genelindeki ilk belge niteliği taşımaz.
Adım 5 — Seçenek E: Magna Carta
1215 tarihinde İngiltere’de kralın yetkilerini sınırlayan, “Hiçbir hür insan yürürlükteki kanunlara başvurulmadan tutuklanamaz” maddesiyle hukuk devleti fikrinin temelini atan belgedir. Bu belge, dünya tarihindeki ilk anayasal metin/belge kabul edilir.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Sened-i İttifak — Osmanlı tarihindeki ilk belge (1808).
B. ABD Anayasası — İlk yazılı modern anayasa (1787).
C. Fransız Anayasası — Avrupa’nın modern anayasalarından biri (1791).
D. Kanunuesasi — Türk tarihinin ilk anayasası (1876).
E. Magna Carta — Dünyanın ilk anayasal belgesi (1215).
Adım 7 — Son Doğrulama
Tarihsel süreçte kralın mutlak yetkilerini halkın (temsilcilerinin) lehine kısıtlayan ilk adım 1215 tarihli Magna Carta’dır. Bu nedenle doğru cevap E seçeneğidir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: E) Magna Carta
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Anayasalcılık
- Tanım: Devletin yetkilerinin yasalarla sınırlandırılması ve birey haklarının güvence altına alınmasıdır.
- Bu problemde: Magna Carta, kralın “tek otorite” olma özelliğini sarsarak anayasalcılık sürecini başlatmıştır.
2. Hukukun Üstünlüğü
- Tanım: Yönetenlerin ve yönetilenlerin aynı yasalara tabi olmasıdır.
- Bu problemde: Magna Carta ile kralın dahi kanunların üstünde olmadığı vurgulanmıştır.
SIKI YAPILAN HATALAR:
Kavram Karışıklığı
- Yanlış: İlk anayasa ile ilk anayasal belgeyi karıştırmak.
- Doğru: İlk yazılı anayasa ABD Anayasası, ilk anayasal belge ise Magna Carta’dır.
- Neden yanlış: Anayasa, tüm devlet yapısını düzenleyen bir metindir; anayasal belge ise hakları veya yetkileri düzenleyen bir sözleşmedir.
KPSS Tarih ve Vatandaşlık testlerinde sıkça çıkan bu konu hakkında, Osmanlı’daki demokratikleşme adımları (Tanzimat, Islahat gibi) ile farklarını incelememi ister misin?
