Suyun içine dalma özellikleri olmadığından martılar, en kötü
koşullarda bile denizin üzerinde yüzerek dinlenirler. Gaga ya-
pıları orta bölüme kadar düz inerken uç kısma doğru kanca
şeklini alir. Kuyrukları genellikle çatall, ayakların ön parmak-
ları perdeli, arka parmakları ise perdesizdir. Denizin yüzeyin-
den ve kiyılarından beslenirl ve oldukça iştahlidırlar. Yedikleri
arasında plastik olursa sürekli tokluk hissi duyacaklarından
ölüme kadar giden bir süreç yaşarlar.
Bu parçanın anlatıimı ile ilgili olarak aşağıdakilerden han-
gisi söylenemez?
A) Bilgilendirici bir anlatım vardır.
B)-8ayıp dökmelerden yararlanilmiştır.
C) Koşul anlam ilişkisi söz konusudur.
D) Betimleme yapıilmiştır.
E) Gerçek anlamlı sözcükler kullanılmıştır.
Adım 1 — Parçanın Anlatım Türünü Belirleme
Parça, martıların fiziksel özellikleri ve davranışları hakkında bilgi vermektedir. Bu tür anlatım bilgilendirici bir anlatımdır.
Adım 2 — Sayıp Dökme Yöntemi Kontrolü
Sayıp dökme, genellikle bir konuyu maddeler halinde ve sıralı biçimde sunmaktır. Bu parçada özellikler, açıklayıcı cümlelerle ve bütünlük içinde anlatılmış, madde madde sıralama yoktur. Dolayısıyla sayım (saymak) ya da dökme (madde madde sıralama) kullanılmamıştır.
Adım 3 — Anlam İlişkisinin İncelenmesi
“En kötü koşullarda bile” ifadesi, koşul anlamı taşır. Dolayısıyla parçada koşul anlam ilişkisi mevcuttur.
Adım 4 — Betimleme Kontrolü
Betimleme, nesneleri veya durumları duyulara hitap edecek şekilde ayrıntılı ve renkli anlatım demektir. Parçada bazı fiziksel özellikler belirtilmiş olsa da amaç nesneleri ayrıntılı olarak tasvir etmek değil, bilgi vermektir. Ancak bazı özellikler ifade edildiği için kısmi betimleme de vardır.
Adım 5 — Gerçek Anlamlı Sözcüklerin Kullanımı
Parçada kullanılan tüm kelimeler gerçek anlamlıdır (örn. perdeli, çatallı, perdesiz).
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ Cevap: B) Sayıp dökmelerden yararlanılmıştır. (Söylenemez)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Temel Kavramlar:
Bilgilendirici Anlatım: Okuyucuya bilgi vermeye yönelik anlatım biçimi.
Sayım ve Dökme: Konunun maddeler halinde sıralanması yöntemi.
Koşul Anlamı: “En kötü koşullarda bile” gibi bağlaçlarla ifade edilen şartlı durum.
Betimleme: Nesnenin ayrıntılı ve duyulara hitap edecek şekilde anlatılması.
Gerçek Anlamlı Sözcükler: Kelimelerin mecaz değil, doğrudan anlamlarıyla kullanılması.
Sık Yapılan Hata: Sayım ve dökme olduğu yanılgısı: Parçanın madde madde sıralama olmadığı halde sayım dökme olarak değerlendirilmesi yanlış olur.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
Bu parçanın anlatımı ile ilgili olarak hangisi söylenemez?
Çözüm Adımları:
Adım 1 — Parçanın türünü belirleyelim
Parçada martıların özellikleri, beslenmeleri ve yapıları anlatılıyor. Bu yüzden bilgilendirici anlatım vardır.
Adım 2 — Anlatım biçimlerini kontrol edelim
“gaga yapıları…”
“kuyrukları genellikle çatallı…”
“ayakların ön parmakları perdeli…”
Bu ifadeler betimleme içerir.
Adım 3 — Koşul anlamı var mı bakalım
“Yedikleri arasında plastik olursa sürekli tokluk hissi duyacaklarından…” ifadesinde koşul anlamı vardır.
Adım 4 — Sayıp dökme var mı kontrol edelim
Martıların özellikleri tek tek sıralanmıştır. Bu nedenle sayıp dökmeden yararlanılmıştır.
Adım 5 — Gerçek anlamlı sözcükler kullanılmış mı?
Metindeki sözcükler doğrudan ve temel anlamıyla kullanılmıştır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ Cevap: Söylenemez olan şık yok gibi görünse de doğru seçenek olarak genelde D değil, metinde betimleme açıkça vardır; bu yüzden yanlış ifade aranıyorsa seçenekler içinde sorunlu olan ifade yoktur. Ancak sınav mantığında en uygun “söylenemez” şık, B değildir çünkü sayıp dökme vardır; D de değildir çünkü betimleme vardır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Temel Kavramlar:
1. Bilgilendirici anlatım
Tanım: Okuyucuya bir konu hakkında bilgi veren anlatımdır.
Bu parçada: Martıların fiziksel ve davranışsal özellikleri anlatılmıştır.
2. Betimleme
Tanım: Varlıkların özelliklerini göz önünde canlandıracak biçimde anlatmadır.
Bu parçada: Gaga, kuyruk ve ayak özellikleri ayrıntılı verilmiştir.
3. Koşul anlamı
Tanım: Bir şeyin gerçekleşmesini başka bir duruma bağlayan anlamdır.
Bu parçada: “plastik olursa” ifadesi koşul bildirir.
Sık Yapılan Hata:
Betimlemeyi fark etmemek
Yanlış: “Metin sadece bilgi veriyor, betimleme yok.”
Doğru: Özellikler tek tek ve ayrıntılı anlatıldığı için betimleme vardır.
Neden yanlış: Bir metin hem bilgilendirici hem betimleyici olabilir.
Sonuç: Bu soruda metinde bilgilendirme, betimleme, koşul anlamı, sayıp dökme ve gerçek anlam bulunduğu için seçeneklerden biriyle ilgili baskı hatası olabilir. Fotoğrafa göre en sağlıklı değerlendirme, soruda yazım/aktarım hatası olsa da betimleme ve sayıp dökme vardır yönündedir.