Örnek - 6
Bu yıllarda ekonomik yönden önemli bir gelişme gösteren ve
bunu dünyaya çok iyi anlatan Konya, yüzölçümü bakımından
da Türkiye’nin en büyük ilidir.
Bu cümlede aşağıdakilerden hangisi yoktur?
A) Derecelendirme belirteci
B) Niteleme sifati
C) lşaret zamiri
D) Sayı sifati
E) Bağlaç
ATIMI
Konya’nın Ekonomik Gelişimi ve Cümle Bilgisi Analizi
Cümledeki sözcük türlerini ve dil bilgisi unsurlarını inceleyerek hangi seçeneğin dışarıda kaldığını belirleyelim.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Derecelendirme Belirtecinin Analizi
Cümlede yer alan “çok” ve “en” sözcükleri derecelendirme zarfıdır (belirtecidir). “Çok iyi” ifadesindeki “çok” miktar, “en büyük” ifadesindeki “en” ise üstünlük belirtir. Dolayısıyla A seçeneği vardır.
Adım 2 — Niteleme Sıfatının Analizi
“Önemli bir gelişme” tamlamasında “önemli”, “iyi anlatan” (sıfat-fiil grubu içinde) “iyi” ve “en büyük il” tamlamasında “büyük” sözcükleri niteleme sıfatı görevindedir. Dolayısıyla B seçeneği vardır.
Adım 3 — İşaret Zamirinin Analizi
“Bunu dünyaya çok iyi anlatan” ifadesindeki “bunu” sözcüğü, bir durumun veya kavramın (ekonomik gelişmenin) yerini tutan bir işaret zamiridir. Dolayısıyla C seçeneği vardır.
Adım 4 — Bağlacın Analizi
Cümle içerisinde “ve” ile “da” sözcükleri bağlaç görevinde kullanılmıştır. Dolayısıyla E seçeneği vardır.
Adım 5 — Sayı Sıfatının Analizi
Cümledeki “bu yıllarda” ifadesindeki “bu” işaret sıfatıdır. “Önemli bir gelişme” ifadesindeki “bir” ise herhangi bir anlamında kullanıldığı için belgisiz sıfattır, sayı sıfatı değildir. Metnin tamamında sayı bildiren bir sıfat bulunmamaktadır.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Derecelendirme belirteci — “çok”, “en”
B. Niteleme sıfatı — “önemli”, “büyük”
C. İşaret zamiri — “bunu”
D. Sayı sıfatı — Cümlede sayı bildiren bir sıfat yoktur.
E. Bağlaç — “ve”, “da”
Adım 7 — Son Doğrulama
“Bir” sözcüğü sayısal bir miktar değil, belgisizlik ifade ettiği için sayı sıfatı kategorisine girmez. Diğer tüm dil bilgisi unsurları cümlede açıkça görülmektedir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D) Sayı sıfatı
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. İşaret Zamiri vs. İşaret Sıfatı
- Tanım: İsmin yerini işaret yoluyla tutuyorsa zamir, ismi işaret yoluyla belirtiyorsa sıfattır.
- Bu problemde: “Bu yıllar” tamlamasında “bu” sıfatken; “bunu” sözcüğü ismin yerini tuttuğu için zamirdir.
2. Derecelendirme Zarfları
- Tanım: Sıfatların veya zarfların önüne gelerek onların miktarını/derecesini artıran sözcüklerdir.
- Bu problemde: “En” ve “çok” sözcükleri bu görevi üstlenmiştir.
SIK YAPILAN HATALAR:
“Bir” Sözcüğünün Karıştırılması
- Yanlış: "Önemli bir gelişme"deki “bir” kelimesini sayı sıfatı sanmak.
- Doğru: Eğer “bir” sözcüğü “tek/adet” anlamı taşımıyorsa, “herhangi bir” anlamındaysa belgisiz sıfattır.
- Neden yanlış: Sayı sıfatı olması için kesin bir nicelik bildirmesi gerekir.
Bu cümledeki “bu” sözcüğünün neden sıfat, “bunu” sözcüğünün neden zamir olduğunu daha detaylı açıklamamı ister misin?