iniz
Sevdiğine kavuşabilmek için yollardaydı ūç gündür.
II. Konuşmacı olumsuz hava şartları nedeniyle gecikecekmiş.
sut M. Aldiğımız kararı çalişanlar da benimşemiştir.
V. Mili sporcumuz zor olanı başardıi bu defa.
V. Ekonomik göstergeler konusunda biraz umútluyuz.
Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangisinde altĞ
li sözcůk kokünün tùủ bakıimindan ötekilerden tarkiair
A)
kaşağıdakilerden
noldu suan ya
Sözcükte Kök Türü Analizi
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
Bir sözcüğün “kökünün türü” sorulduğunda; o sözcüğün anlamlı en küçük parçasına bakılır ve kökün isim kökü mü yoksa fiil kökü ( -mak / -mek mastar ekini alabilen) mü olduğuna karar verilir:
- A) I. Cümle (
yollardaydı):- Kökü **“yol”**dur. Ulaşımda kullanılan şerit/güzergâh anlamında kullanıldığı için isim köküdür.
- B) II. Cümle (
gecikecekmiş):- Sözcüğün kökü, vaktin ilerlemiş olduğunu belirten ve “erken” sözcüğünün zıttı olan “geç” sözcüğüdür (geç-ik-mek). Dolayısıyla isim köküdür.
- C) III. Cümle (
benimsemiştir):- Sözcüğün kökü birinci tekil kişi zamiri olan **“ben”**dir (ben-im-se-mek). Zamirler isim soylu sözcükler olduğu için isim kökü kabul edilir.
- D) IV. Cümle (
başardı):- Sözcüğün kökü gövdeyi yöneten tepe nokta, öncü anlamındaki “baş” ismidir (baş-ar-mak). Dolayısıyla isim köküdür.
- E) V. Cümle (
umutluyuz):- Sözcüğün kökü “um-” fiilidir (um-mak fiilinden -ut yapım ekiyle “umut” ismi türetilmiştir). Bu nedenle kökünün türü fiil köküdür.
Sonuç ve Doğrulama:
I, II, III ve IV numaralı cümlelerdeki altı çizili sözcüklerin tamamı isim kökünden türemişken; V numaralı cümledeki sözcük fiil kökünden türemiştir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: E — V
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Sesteş Kök Yanılgısı: “Geç” sözcüğü hem bir yerden geçmek (fiil) hem de vaktin ilerlemesi (isim) anlamında sesteştir. “Gecikmek” kelimesinde vakit anlamı olduğu için kökü isimdir.
- Fiilden İsim Yapım Eki: “Um-” fiili, “-ut” ekini alarak “umut” ismine dönüşmüştür (Geçit, yapıt, yakıt örneklerinde olduğu gibi).
Kök türlerini ayırt etme konusunda sesteş (eş sesli) köklerle ilgili başka bir pekiştirme sorusu çözmek ister misin?
