Konu soru dağılım tablosu

Question Answer
1
  1. SINIF COĞRAFYA DERSİ
  2. DÖNEM ORTAK YAZILI SINAVLAR
    KONU SORU DAĞILIM TABLOSU
    | Ünite/ Tema | Konu (İçerik Çerçevesi) | Öğrenme Çıktıları | 1. Dönem 1. Ortak Yazılı Sınav |
    |1--- | 1— | 1--- | 1— |
    | COĞRAFYANIN DOĞASI | Coğrafi Bakış | COĞ.10.1.1. Örnek olay, olgu ve/veya mekânı coğrafyanın temel kavramları ile ilişkilendirebilme | 1 |
    | MEKÂNSAL BİLGİ TEKNOLOJİLERİ | CBS ve Uzaktan Algılamanın Uygulama Alanları | COĞ.10.2.1. Örnek uygulamalar üzerinden CBS ve uzaktan algılamanın kullanım alanlarını özetleyebilme | 1 |
    | | Mekânsal Verilerin Haritalara Aktarılması | COĞ.10.2.2. Mekânsal bilgi teknolojilerini kullanarak altlık haritalar üzerinde mekânsal veriler oluşturabilme | 1 |
    | DOĞAL SİSTEMLER VE SÜREÇLER | Tektonik Süreçler | COĞ.10.3.1. Yerkürenin tektonik yapısını çözümleyebilme | 1 |
    | | İklim ve Kayaç Yapısının Aşınma ve Çözünme Süreçlerine Etkisi | COĞ.10.3.2. Yeryüzü şekillerinin oluşumunda etkili olan aşınma ve çözünme süreçleri ile iklim ve kayaç özellikleri arasındaki ilişkileri yapılandırabilme | 1 |
    | | Aşınım ve Birikim Süreçlerinin Yeryüzü Şekillerinin Oluşumuna Etkisi | COĞ.10.3.3. Yeryüzü şekillerinin oluşumunu aşınım ve birikim süreçleri açısından çözümleyebilme | 1 |
    | | Yeryüzü Şekilleri ile İlgili Gözlem ve Saha Çalışması | COĞ.10.3.4. Yeryüzü şekillerinin oluşumunda doğal süreçlerin etkilerini saha/sanal saha çalışmalarıyla araştırabilme | 1 |
    | | Yeryüzü Şekilleri ile Beşerî Faaliyetler Arasındaki Etkileşim | COĞ.10.3.5. Yakın çevresindeki yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşimi sorgulayabilme | 1
  3. senaryodaki konuları detaylı anlat sınüvlar için konuların ünlat küç soru olduğuru diil

SINIF COĞRAFYA DERSİ 1.
SINIF COĞRAFYA DERSİ 1.1024×461 82 KB

2

10. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı: Senaryo 5 Konu Anlatımı

1. Coğrafi Bakış ve Coğrafyanın Temel İlkeleri

Coğrafya; insan ile doğal çevre arasındaki karşılıklı etkileşimi incelerken üç temel ilkeyi esas alır:

  • Dağılış İlkesi: Coğrafyayı diğer bilimlerden ayıran en temel ilkedir. Bir olayın yeryüzünde nerede görüldüğünü belirtir (Örn: “Türkiye’de çay tarımı Doğu Karadeniz kıyılarında yapılır.”).
  • Nedensellik (Neden-Sonuç) İlkesi: Coğrafi olayların ortaya çıkış gerekçelerini açıklar (Örn: “Rize’de çayın yetişme nedeni her mevsimin yağışlı ve ılıman geçmesidir.”).
  • Karşılıklı İlgi (Bağlantı) İlkesi: Olayların birbiriyle olan ilişkisini ve birbirini nasıl etkilediğini ortaya koyar (Örn: “Orman tahribatının erozyonu ve heyelan riskini artırması.”).

2. CBS ve Uzaktan Algılamanın Kullanım Alanları

Mekânsal verilerin dijital ortamda toplanması, analiz edilmesi ve haritalanması teknolojileridir.

  • Uzaktan Algılama: Uçak, İHA veya uydular üzerindeki algılayıcılarla yeryüzüne fiziksel temas kurmadan mekânsal bilgi toplama yöntemidir (Hava fotoğrafları, uydu görüntüleri).
  • CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri): Yeryüzüne ait konumsal verilerin bilgisayar ortamında depolanması, analiz edilmesi ve katmanlar hâlinde görselleştirilmesidir.
  • Kullanım Alanları:
    • Afet Yönetimi: Deprem, sel, orman yangınlarının takibi ve tahliye planlaması.
    • Şehir ve Bölge Planlama: Ulaşım ağları, parsel düzenlemeleri, yeni yerleşim yeri seçimi.
    • Çevre ve Orman Yönetimi: Orman tahribatı, tarımsal rekolte tahmini, su kaynaklarının izlenmesi.
    • Askerî ve Güvenlik: Sınır güvenliği ve stratejik lojistik planlama.

3. Mekânsal Verilerin Haritalara Aktarılma Yöntemleri

CBS ve haritacılıkta coğrafi veriler yeryüzündeki geometrik yapılarına göre üçe ayrılarak gösterilir:

  • Noktasal Gösterim: Belirli bir alana yayılmayan veya harita ölçeğinde nokta olarak kalan varlıklar için kullanılır (Zirveler, şehir merkezleri, tekil binalar, kuyu/kaynak noktaları).
  • Çizgisel Gösterim: Eni harita ölçeğinde gösterilemeyecek kadar dar olan uzamsal unsurlar için kullanılır (Akarsular, fay hatları, karayolları, demiryolları, il sınırları).
  • Alansal Gösterim: Belirli bir en ve boya sahip, sınırlandırılabilen yüzeyler için kullanılır (Göller, denizler, ormanlık alanlar, tarım arazileri, idari bölgeler).

4. Tektonik Süreçler ve Yerkürenin İç Yapısı

Yerküre; yoğunluk, sıcaklık ve kimyasal bileşimleri farklı üç ana katmandan oluşur:

  • Yer Kabuğu (Litosfer): En dıştaki katı katmandır. Silisyum-alüminyum ağırlıklı üst kısma Sial (kıtasal kabuk), silisyum-magnezyum ağırlıklı alt kısma Sima (okyanusal kabuk) denir. Sial dağların altında kalın, okyanus tabanlarında incedir.
  • Manto: Litosferin altından çekirdeğe kadar uzanır; yer hacminin en büyük bölümünü oluşturur. Üst kesiminde yer alan akışkan astenosfer tabakasındaki sıcaklık farkından doğan konveksiyonel akıntılar, levhaların hareket etmesini ve iç kuvvetlerin (orojenez, epirojenez, volkanizma, deprem) doğmasını sağlar.
  • Çekirdek: Sıcaklık, yoğunluk ve basıncın en yüksek olduğu iç katmandır (Nikel ve demirden oluşur; Nife). Sıvı dış çekirdek ve katı iç çekirdek olmak üzere ikiye ayrılır.
  • Levha Tektoniği: Yer kabuğu parçalar (levhalar) hâlindedir. Levhaların yaklaşması (sıradağlar, derin deniz hendekleri), uzaklaşması (okyanus ortası sırtları, rift vadileri) ve yanal yer değiştirmesi (faylar, şiddetli depremler) yeryüzünün jeolojik yapısını şekillendirir.

5. Kayaçlar ve Aşınma-Çözünme Süreçleri

Yeryüzü şekillerinin oluşumunda kayaçların sertliği, geçirgenliği ve kimyasal direnci doğrudan belirleyicidir.

A) Kayaç Türleri:

  • Püskürük (Magmatik) Kayaçlar:
    • İç Püskürük: Magmanın yerin derinliklerinde yavaş soğumasıyla oluşur; iri kristallidir (Granit, siyenit, diyorit, gabro). Granitlerin aşınmasıyla özel bir topografya olan tor topografyası oluşur.
    • Dış Püskürük: Lavların yüzeyde hızlı soğumasıyla oluşur; ince kristalli veya camsıdır (Bazalt, andezit, obsidyen, tüf). Tüf ve bazaltlar peri bacalarının oluşumunda etkilidir.
  • Tortul (Sedimenter) Kayaçlar: İçlerinde fosil bulunduran tek kayaç grubudur.
    • Mekanik (Kırıntılı): Kil taşı, kum taşı, çakıl taşı (konglomera).
    • Kimyasal: Suda eriyen minerallerin çökelmesiyle oluşur (Kalker/kireç taşı, jips/alçı taşı, kaya tuzu). Bu kayaçların yaygın olduğu alanlarda lapyalar, dolinler, mağaralar ve travertenler gibi karstik şekiller gelişir.
    • Organik: Canlı kalıntılarının birikmesiyle oluşur (Taş kömürü, linyit, turba, mercan kalkeri, tebeşir).
  • Başkalaşım (Metamorfik) Kayaçlar: Kayaçların yüksek sıcaklık ve basınç altında mineral yapılarının değişmesiyle oluşur (Kalkerin mermere, granitin gnaysa, kil taşının şiste dönüşmesi).

B) Çözünme ve Aşınma Süreçleri:

  • Fiziksel (Mekanik) Çözünme: Sıcaklık farkının yüksek, nemin az olduğu kurak/yarı kurak bölgelerde (çöller, karasal iklim bölgeleri ve yüksek dağlık alanlar) kayaların genleşip büzülerek parçalanmasıdır.
  • Kimyasal Çözünme: Nem ve sıcaklığın yüksek olduğu bölgelerde (ekvatoral, muson ve ılıman okyanusal iklimler) veya karstik arazilerde suyun eritici etkisiyle minerallerin yapısının bozulmasıdır. Kayaçların ayrışması çok daha hızlı gerçekleşir.