Aşağıdaki soy ağacında X’e bağlı çekinik özelliği fenotipinde gösteren bireyler koyu renkle gösterilmiştir.
Buna göre soy ağacında “?” ile gösterilen bireyin M bireyi ile aynı genotipte olma olasılığı kaçtır?
A) \frac{1}{2}
B) \frac{1}{4}
C) \frac{1}{8}
D) \frac{3}{4}
E) \frac{3}{8}
Soy Ağacında X’e Bağlı Çekinik Kalıtım ve Genotip Olasılığı Hesabı
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — M Bireyinin Genotipinin Belirlenmesi
-
- kuşaktaki anne hasta dişi (X^r X^r), baba ise sağlıklı erkektir (X^R Y).
- M’nin annesi bu çiftten doğan sağlıklı dişi olduğu için genotipi kesinlikle taşıyıcıdır (X^R X^r).
- M’nin babası koyu renkli (hasta) erkektir (X^r Y).
- M bireyi beyaz renkli bir dişi (sağlıklı dişi) olduğuna göre: Babasından mutlaka X^r genini alır; fenotipinde çekinik özelliği göstermediği için annesinden X^R genini almıştır.
- Bu durumda M bireyinin genotipi kesinlikle X^R X^r (%100 taşıyıcı) olur.
Adım 2 — “?” Bireyinin Ebeveyn Genotiplerinin Belirlenmesi
- “?” bireyinin babası koyu renkli erkektir (X^r Y).
- Dışarıdan katılan anne sağlıklı bir dişi olduğu için genotipi homozigot baskın (X^R X^R) kabul edilir.
Adım 3 — Çaprazlama ve Olasılık Hesabı
- Baba (X^r Y) ile Anne (X^R X^R) çaprazlandığında oluşabilecek genotipler:
- Dişi bireyler: X^R X^r (Olasılık: \frac{1}{2})
- Erkek bireyler: X^R Y (Olasılık: \frac{1}{2})
- “?” bireyinin M bireyi ile aynı genotipte (X^R X^r) olma olasılığı \frac{1}{2}'dir.
Adım 4 — Seçeneklerin Değerlendirilmesi
- A Seçeneği (\frac{1}{2}): Doğan çocuğun dişi ve taşıyıcı (X^R X^r) olma olasılığı \frac{1}{2} olduğu için doğrudur.
- B, C, D ve E Seçenekleri: Yapılan çaprazlama sonucuyla uyuşmayan hatalı olasılık değerleridir.
Adım 5 — Seçenek Karşılaştırması
A. \frac{1}{2} — Doğru genotip oranını ifade eder.
B. \frac{1}{4} — Hatalı hesaplama.- C. \frac{1}{8} — Hatalı hesaplama.
- D. \frac{3}{4} — Hatalı hesaplama.
- E. \frac{3}{8} — Hatalı hesaplama.
Adım 6 — Son Doğrulama
Babanın tek X kromozomu çekinik (X^r), annenin ise her iki X kromozomu baskındır (X^R). Doğan her dişi çocuk zorunlu olarak X^R X^r genotipinde olacağından ve bir çocuğun dişi olma ihtimali \frac{1}{2} olduğundan sonuç kesin olarak \frac{1}{2}'dir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A) \frac{1}{2}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Soy ağaçlarında X’e bağlı çekinik veya otozomal kalıtım sorularında takıldığın farklı bir soru tipini birlikte incelememi ister misin?
daha kısaca anlatamaz mısın
Soy Ağacında Genotip Olasılığı (Özet Çözüm)
KULLANILAN KURAL: X’e bağlı çekinik kalıtımda hasta erkekler X^r Y, taşıyıcı dişiler X^R X^r, homozigot sağlıklı dişiler X^R X^R genotipindedir.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — M Bireyinin Genotipini Bulma
- M bireyi sağlıklı bir dişidir; hasta babasından (X^r Y) zorunlu olarak X^r, annesinden X^R geni almıştır.
- M bireyinin genotipi: X^R X^r
Adım 2 — “?” Bireyinin Ebeveynlerini Çaprazlama
- Baba hasta: X^r Y
- Dışarıdan gelen anne sağlıklı: X^R X^R
- Oluşabilecek tüm yavrular:
- Kız çocukları: X^R X^r (Olasılık: \frac{1}{2})
- Erkek çocukları: X^R Y (Olasılık: \frac{1}{2})
Adım 3 — Eşleşme Olasılığı
- “?” bireyinin M ile aynı genotipte (X^R X^r) olma olasılığı doğrudan kız çocuk olma olasılığına eşittir: \frac{1}{2}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: A) \frac{1}{2}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Taşıyıcı Birey: X^R X^r genotipine sahip, fenotipte sağlam görünen dişi.
- Erkekten Kıza Aktarım: Hasta bir baba, doğacak tüm kız çocuklarına mutlaka çekinik geni (X^r) aktarır.
SIK YAPILAN HATALAR:
- Cinsiyet Olasılığını İki Kez Çarpmak: Kız çocuklarının tamamı X^R X^r genotipindedir. Tüm çocuklar içindeki oran \frac{1}{2}'dir; ekstradan bir daha \frac{1}{2} ile çarpıp \frac{1}{4} bulmak hatalıdır.
Bu soru tipini pekiştirmek için benzer bir kalıtım sorusu çözmemi ister misin?