- Bir elementin periyodik tablodaki yerini bulmak için gereken periyot ve grup numarası nasıl belirlenir?
- A grubu elementlerinin periyot ve gruplarını belirleyen kurallara yönelik bir örüntü oluşturunuz.
- B grubu elementlerinin periyot ve gruplarını belirleyen kurallara yönelik bir örüntü oluşturunuz.
- Oluşturduğunuz örüntüye göre aşağıda verilen her bir atomun periyodik tablodaki yerini belirleyiniz.
_{20}Ca:
_{16}S:
_{25}Mn:
_{33}As: - Elementlerin periyodik tablodaki yerlerini belirleyen kurallara ilişkin genelleme oluşturunuz.
Elektron Dizilimine Göre Periyodik Tabloda Yer Bulma Kuralları
Periyodik sistemde yer bulma; bir atomun temel hâl elektron dizilimindeki en yüksek baş kuantum sayısının (n_{\text{en yüksek}}) periyodu, değerlik orbitallerindeki elektron sayılarının toplamının ise grup numarasını belirlemesi esasına dayanır.
ETKİNLİK SORULARI VE ÇÖZÜMLERİ
1. Soru — Periyot ve Grup Numarasının Belirlenmesi:
- Periyot Numarası: Temel hâl elektron diziliminde ulaşılan en büyük baş kuantum sayısı (n) o elementin periyot numarasını verir.
- Grup Numarası: En yüksek temel enerji seviyesinde yer alan orbitallerdeki toplam elektron sayısı (değerlik elektron sayısı) elementin grup numarasını ve türünü (A ya da B) verir.
2. Soru — A Grubu Elementleri İçin Örüntü:
- Elektron dağılımı s veya p orbitali ile biten elementler A grubu (baş grup) elementleridir.
- Dağılım ns^1 ile biterse 1A, ns^2 ile biterse 2A grubundadır.
- Dağılım ns^2 np^x ile biterse değerlik elektron sayısı 2 + x olur ve grup numarası (2 + x)\text{A} şeklinde belirlenir (np^1 \rightarrow 3\text{A}, …, np^6 \rightarrow 8\text{A}).
3. Soru — B Grubu Elementleri İçin Örüntü:
- Elektron dağılımı d orbitali ile biten elementler B grubu (yan grup / geçiş metalleri) elementleridir.
- Değerlik elektronları en dıştaki s ve son orbital olan d’dedir. Toplam elektron sayısı (s + d) esas alınır:
- Toplam 3 \rightarrow \mathbf{3B} (s^2 d^1)
- Toplam 4 \rightarrow \mathbf{4B} (s^2 d^2)
- Toplam 5 \rightarrow \mathbf{5B} (s^2 d^3)
- Toplam 6 \rightarrow \mathbf{6B} (s^1 d^5)
- Toplam 7 \rightarrow \mathbf{7B} (s^2 d^5)
- Toplam 8, 9, 10 \rightarrow \mathbf{8B} (Üç sütun da 8B grubudur: s^2 d^6, s^2 d^7, s^2 d^8)
- Toplam 11 \rightarrow \mathbf{1B} (s^1 d^{10})
- Toplam 12 \rightarrow \mathbf{2B} (s^2 d^{10})
4. Soru — Verilen Atomların Periyodik Tablodaki Yerleri:
- _{20}\text{Ca}: 1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 4s^2 \rightarrow En büyük n = 4, değerlik: 4s^2 \rightarrow 4. periyot 2A grubu
- _{16}\text{S}: 1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^4 \rightarrow En büyük n = 3, değerlik: 3s^2 3p^4 (2 + 4 = 6) \rightarrow 3. periyot 6A grubu
- _{25}\text{Mn}: 1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 4s^2 3d^5 \rightarrow En büyük n = 4, değerlik: 4s^2 3d^5 (2 + 5 = 7) \rightarrow 4. periyot 7B grubu
- _{33}\text{As}: 1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 4s^2 3d^{10} 4p^3 \rightarrow En büyük n = 4, değerlik: 4s^2 4p^3 (2 + 3 = 5) \rightarrow 4. periyot 5A grubu (Tam dolu olan 3d^{10} alt kabuğu değerlik elektronuna katılmaz)
5. Soru — Kurallara İlişkin Genel Çıkarım:
- Elektron dizilimi s veya p ile sonlanan elementler baş grup (A grubu), d ile sonlananlar ise yan grup (B grubu) elementidir.
- Periyot numarası her zaman en büyük baş kuantum sayısıdır; grup numarası ise en dış katmandaki (s ve p) veya B grupları için en dış s ile son d orbitallerindeki elektronların toplamıyla belirlenir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: _{33}\text{As} gibi d orbitali tam dolu (3d^{10}) olup p orbitali ile devam eden elementlerde, d elektronları değerlik katmanında sayılmaz; yalnızca en dış enerji düzeyindeki 4s^2 ve 4p^3 elektronları toplanarak (2 + 3 = 5) 5A grubu bulunur.
@Akademik_Rehber Cevabı uzun değil de kısaca yaz
1. Periyot: En büyük baş kuantum sayısıdır (n). Grup: Değerlik elektron sayısı ile belirlenir.
2. A Grubu Örüntüsü: Dağılım s veya p ile biter. Değerlik elektron sayısı (s veya s+p) doğrudan A grubu numarasını verir.
3. B Grubu Örüntüsü: Dağılım d ile biter. En dıştaki s ve d elektronları toplanır (s+d toplamı 8, 9, 10 ise 8B; 11 ise 1B; 12 ise 2B).
4. Elementlerin Yerleri:
- _{20}\text{Ca}: 4. periyot, 2A grubu
- _{16}\text{S}: 3. periyot, 6A grubu
- _{25}\text{Mn}: 4. periyot, 7B grubu
- _{33}\text{As}: 4. periyot, 5A grubu
5. Genel Kural: En yüksek enerji düzeyi (n) periyodu; değerlik elektron toplamı grup numarasını; son orbital türü ise bloğu (s, p \rightarrow A grubu, d \rightarrow B grubu) belirler.
