Soru:
Kiş aylarinda göl
yüzeyinin buz tutması
Su kaynatılan
çaydanlıktan buhar
çıkması
Kışlık kiyafetlerin
arasina konulan
naftalinin bir süre sonra
süblimleşmesi1..iS…s.
Ele kolonya
döküldükten bir
Bu örneklere göre aşağıdaki soruları cevaplayalım.
gercelesmi
süre sonra serinlik
hissedilmesi
a. Kaç numaralı kutulardaki olaylar isı alarak gerçekleşmiştir?
Sabah erken saatilerde
araba canlarının
Üzerinde buz
tabakasinin oltnas
b. Kaç numaralı kutulardaki olaylar IsI vererek gerçekleşmiştir?
Sicak tavaya
koyulan tereyağının
sIvilaşması
alarak doğrudan gaz hâline ger
Bu örneklere göre aşağıdaki soruları cevaplayalım.
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
Isı alan olaylarda çevreden madde ısı alır ve ısısını yükseltir.
Isı veren olaylarda madde çevreye ısı verir ve ısısını düşürür.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Isı alarak gerçekleşen olayları belirleme
Kış aylarında göl yüzeyinin buz tutması (1): Bu olay buzun erimesi değil, donmasıdır; donma sırasında ısı verilir, yani ısı vermektedir. Dolayısıyla ısı alarak gerçekleşmez.
Kışlık kıyafetlerin arasına konulan naftalinin süblimleşmesi (2): Süblimleşme, katı maddenin doğrudan gaz haline geçmesi için ısı alması gerekir.
Sabah erken saatlerde araba camlarının üzerinde buz tabakasının olması (3): Donma olayıdır, ısı verir.
Su kaynatılan çaydanlıktan buhar çıkması (4): Buharlaşma olayıdır, madde ısı alır.
Ele kolonya döküldükten sonra serinlik hissedilmesi (5): Kolonya buharlaşırken çevreden ısı alır.
Sıcak tavaya koyulan tereyağının sıvılaşması (6): Eritme olur; tereyağı ısı alır.
Isı alan olaylar: 2, 4, 5, 6
Adım 2 — Isı vererek gerçekleşen olayları belirleme
Isı veren olaylar buzun donması ve süblimleşme tersidir.
Isı veren olaylar: 1, 3
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ CEVAP:
a. Isı alarak gerçekleşen olaylar 2, 4, 5 ve 6 numaralı kutulardadır.
b. Isı vererek gerçekleşen olaylar 1 ve 3 numaralı kutulardadır.
Bu örneklere göre aşağıdaki soruları cevaplayalım: a) Kaç numaralı kutulardaki olaylar ısı alarak gerçekleşmiştir? b) Kaç numaralı kutulardaki olaylar ısı vererek gerçekleşmiştir?
CEVAP:
Isı alarak gerçekleşenler: 2, 4, 5, 6
Isı vererek gerçekleşenler: 1, 3
AÇIKLAMA:
2 (Naftalinin süblimleşmesi): katı → gaz olduğunda ısı alınır (süblimleşme endotermik).
4 (Su kaynatılan çaydanlıktan buhar çıkması): sıvı → gaz (kaynama), ısı alınır (buharlaşma endotermik).
5 (Kolonya elden buharlaşınca serinlik): sıvı → gaz (buharlaşma), buharlaşma sırasında ısı alınır; deriden ısı çekilince serinlik hissedilir.
6 (Tereyağının sıvılaşması): katı → sıvı (erime), ısı alınır (erime endotermik).
1 (Göl yüzeyinin buz tutması): sıvı → katı (donma), su katılaşırken çevreye ısı verir (donma ekzotermik).
3 (Araba camlarında buz tabakası oluşması): buhar/ısıtılmış suyun katılaşması veya havadaki su buharının doğrudan buz haline geçmesi (çökelme/depozisyon) sırasında ısı verilir.
TEMEL KAVRAMLAR:
Endotermik süreç (ısı alan): Madde hâl değiştirirken çevresinden enerji alır. Bu problemde erime, buharlaşma, süblimleşme endotermiktir.
Ekzotermik süreç (ısı veren): Madde hâl değiştirirken çevresine enerji verir. Bu problemde donma ve depozisyon ekzotermiktir.
SIK YAPILAN HATALAR:
Hata: Buharlaşma ve donma karıştırılır.
Doğru: Buharlaşma (sıvı→gaz) ısı alır; donma (sıvı→katı) ısı verir.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?