Kimyasal kirleticilerin (zehir) yağ dokuda birikerek besin zincirinin üst basamaklarına doğru artış göstermesine

YKS TYT
1

Kimyasal kirleticilerin (zehir) yağ dokuda birikerek besin zincirinin üst basamaklarına doğru artış göstermesine biyolojik birikim denir.
Bir su ekosisteminde yer alan canlıların trofik düzeyleri aşağıda verilmiştir.

  1. trofik düzey: Üretici (su yosunu)
  2. trofik düzey: İkincil tüketici (küçük balık)
    Bu ekosistemdeki kimyasal kirletici birikimi ve trofik düzey ilişkisiyle ilgili
    I. Suda hızlıca çözünüp vücuttan kolayca atılabilen maddeler, biyolojik birikime en çok neden olan kimyasallardır.
    II. Dokularında birim gram başına biyolojik birikim miktarı en fazla olan canlının 4. trofik düzeyde bulunması beklenir.
    III. 1. trofik düzeydeki tüm su yosunlarının bünyesinde bulunan toplam zehir miktarı, 4. trofik düzeydeki su samuru popülasyonunun içerdiği toplam zehir miktarından her zaman daha azdır.
    ifadelerinden hangileri doğrudur?
    A) Yalnız II
    B) Yalnız III
    C) I ve II
    D) I ve III
    E) I, II ve III

Kimyasal kirleticilerin (zehir) yağ dokuda birikerek besin zincirinin üst basamaklarına...
Kimyasal kirleticilerin (zehir) yağ dokuda birikerek besin zincirinin üst basamaklarına...800×1008 224 KB

2

Besin Zincirinde Biyolojik Birikim ve Trofik Düzey İlişkisi

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Biyolojik birikim (biyomagnifikasyon); doğada parçalanmayan ve yağ dokuda depolanan zararlı kimyasalların, besin piramidinde üreticiden son tüketiciye doğru çıkıldıkça birim biyokütledeki (dokulardaki) derişiminin/yoğunluğunun artmasıdır.

:brain: ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ

Öncülleri biyolojik birikim ilkelerine göre tek tek inceleyelim:

  • I. Öncül (Yanlış): Suda kolay çözünen maddeler boşaltım yoluyla vücuttan hızla uzaklaştırılır. Biyolojik birikime en çok neden olan kimyasallar (DDT, cıva, kurşun vb.) yağda çözünen, yıkımı zor ve vücuttan atılamayan maddelerdir.
  • II. Öncül (Doğru): Trofik düzey arttıkça canlıların dokularındaki kimyasal kirletici derişimi (birim gram başına düşen birikim) katlanarak artar. Bu nedenle en üst basamakta yer alan 4. trofik düzeydeki su samurunda birim doku başına zehir yoğunluğu en fazladır.
  • III. Öncül (Yanlış): Biyolojik birikim zehir konsantrasyonunun (derişiminin) artışıdır. 1. trofik düzeyin toplam biyokütlesi çok büyük olduğundan, tüm üreticilerin barındırdığı toplam zehir miktarı, sayı ve biyokütlesi çok az olan 4. trofik düzeydeki popülasyonun toplam zehir miktarından az olmak zorunda değildir; hatta genellikle daha fazladır.

:white_check_mark: CEVAP: A) Yalnız II

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Sorularda “toplam zehir miktarı” ile “birim dokudaki / birim gramdaki zehir oranı (konsantrasyonu)” kavramları sıkça karıştırılır. Üst basamağa çıkıldıkça birim dokudaki zehir yoğunluğu her zaman artarken, üreticilerin devasa biyokütlesinden dolayı ekosistemdeki toplam zehir miktarı en altta daha fazla olabilir.