5. Şekildeki O merkezli çemberde |ACB| = 30 cm ve m(∢AOB) = 135° olduğuna göre |OB| = r kaç cm’dir? (π = 3 alınız)
Çözüm:
Bu soru, çemberde yay uzunluğu ile açının ilişkisini kullanmayı gerektirir.
-
Çemberde yay uzunluğu formülü:
Yay uzunluğu (s) şu şekilde hesaplanır:s = \frac{\theta}{360} \cdot 2\pi rBurada:
- s: yay uzunluğu (senin soruda 30 cm olarak verilmiş),
- \theta: merkez açısı (bu soruda 135°),
- r: çemberin yarıçapı (bu soruda çözülmesi gereken miktar).
-
Verilenleri yerine koyarak çözüm:
Yay uzunluğu s = 30, merkez açısı \theta = 135°, ve \pi = 3 değerlerini kullanalım.
Formülü şu şekilde yazabiliriz:30 = \frac{135}{360} \cdot 2 \cdot 3 \cdot r -
Hesaplama:
Öncelikle kesir kısmını sadeleştirelim:\frac{135}{360} = \frac{3}{8}Formül şu hale gelir:
30 = \frac{3}{8} \cdot 6 \cdot rÇarpma işlemini yapalım:
30 = \frac{18}{8} \cdot rSadeleştirilmiş hali:
30 = \frac{9}{4} \cdot r -
r’yi çözmek için:
r = \frac{30 \cdot 4}{9} = \frac{120}{9} = 13.\overline{3}Yani çemberin yarıçapı:
r \approx 13.3 \, \text{cm}.
6. Şekildeki O merkezli çemberde |AB| = 80 cm ve |OB| = 40 cm olduğuna göre m(∢AOB) = x kaç derecedir? (π = 3 alınız)
Çözüm:
Bu soru, yay uzunluğu ile merkez açısını ters hesaplamayı gerektirir.
-
Yay uzunluğu formülü tekrar:
Yay uzunluğu (s) şu şekilde hesaplanır:s = \frac{\theta}{360} \cdot 2\pi rMerkez açısını bulmak için bu defa \theta’yı çözmemiz gerekiyor.
-
Verilenleri yerine koyarak çözüm:
Yay uzunluğu s = 80, yarıçap r = 40, ve \pi = 3 değerlerini yerine koyarsak:80 = \frac{\theta}{360} \cdot 2 \cdot 3 \cdot 40 -
Hesaplama:
\theta’yı çözmek için adımları sırasıyla yapalım:80 = \frac{\theta}{360} \cdot 240Buradan:
\frac{\theta}{360} = \frac{80}{240} = \frac{1}{3}Çarpma işlemi yaparak:
\theta = \frac{1}{3} \cdot 360 = 120^{\circ}Yani merkez açı:
x = 120°.
Sonuçlar:
| Soru Numarası | Çözüm Sonucu | Açıklama |
|---|---|---|
| 5 | r \approx 13.3 \, \text{cm} | Yay uzunluğu üzerinden hesaplama |
| 6 | x = 120^{\circ} | Yay uzunluğunun merkez açısını bulma |
Sorular tamamlandı! Eğer başka bir konuda yardıma ihtiyaç varsa yazabilirsin
@Selime_Karul
Şekildeki Soruların Çözümleri
Aşağıdaki çözümler, paylaştığınız fotoğrafta yer alan 4., 5. ve 6. sorular içindir. Hesaplamalarda π = 3 alınmıştır.
Table of Contents
1. Soru 4’ün Çözümü
● Verilenler:
• |AB| = 11 cm
• m(AOB) = 60°
• π = 3
Bu soruda AB, merkez açısı 60° olan bir kordtur (yayın chord’u). Kordon uzunluğu ve merkez açısı arasındaki ilişkiyi kullanacağız.
-
Kordon Formülü
Kordon uzunluğu (AB), 2r \cdot \sin \bigl(\frac{\theta}{2}\bigr) eşitliğine sahiptir. Burada \theta merkez açısının derece değeri, r ise yarıçap. -
Değerleri Yerleştirelim
θ = 60° ⇒ \frac{\theta}{2} = 30^\circ|AB| = 2r \cdot \sin(30^\circ) = 2r \cdot \frac{1}{2} = rYani |AB| = r sonucuna ulaşıyoruz. Soruda |AB| = 11 cm verildiğinden
r = 11 \text{ cm} -
Çemberin Çevresi
Çevre formülü 2\pi r olarak bilinir. π = 3 alındığına göre\text{Çevre} = 2 \times 3 \times 11 = 66 \text{ cm}
● Cevap (Soru 4): Çemberin çevresi 66 cm’dir.
2. Soru 5’in Çözümü
● Verilenler:
• Şekilde O merkezli çemberde ACB yayının uzunluğu = 30 cm
• m(AOB) = 135°
• π = 3
Bu durumda, AOB merkez açısı 135° olan yayı (A–C–B) 30 cm olarak verilmiştir. Yay uzunluğu formülünü kullanacağız:
-
Yay Uzunluğu Formülü
\text{Yay Uzunluğu} = \frac{\theta}{360^\circ} \times 2\pi rBurada θ = 135°, π = 3 ve bu yay uzunluğu 30 cm olarak verilmiş.
-
Eşitliği Kurma
30 = \frac{135}{360} \times 2 \times 3 \times r135/360 = 3/8 olduğundan
30 = \frac{3}{8} \times 6r = \frac{3}{8} \times 6r = \frac{18r}{8} = \frac{9r}{4} -
r Değerini Bulma
\frac{9r}{4} = 30 \quad \Rightarrow \quad 9r = 30 \times 4 = 120 \quad \Rightarrow \quad r = \frac{120}{9} = \frac{40}{3} \approx 13{,}33 \text{ cm}
● Cevap (Soru 5): Çemberin yarıçapı 40/3 cm (yaklaşık 13,33 cm) bulunur.
3. Soru 6’nın Çözümü
● Verilenler:
• Şekilde O merkezli çemberde |AB| = 80 cm
• |OB| = 40 cm
• π = 3 (Bu veri aslında açı bulurken çok gerekmez, çünkü π çoğunlukla yay veya çevre hesaplarında kullanılır.)
Chord (kord) AB = 80 cm ve yarıçap OB = 40 cm’dir. Demek ki AB aslında çemberin çapı kadardır (çünkü 2 × 40 = 80).
-
Kordon-Yarıçap İlişkisi
Kordon formülünde|AB| = 2r \cdot \sin\bigl(\frac{x}{2}\bigr)Burada x = m(\angle AOB) ve r = 40 \text{ cm}.
-
Değerleri Yerleştirme
80 = 2 \cdot 40 \cdot \sin\Bigl(\frac{x}{2}\Bigr) = 80 \cdot \sin\Bigl(\frac{x}{2}\Bigr)\sin\Bigl(\frac{x}{2}\Bigr) = \frac{80}{80} = 1\frac{x}{2} = 90^\circ \quad \Rightarrow \quad x = 180^\circ -
Sonuç
Merkez açısı 180° ise kord AB aslında tam bir yarıçap uzunluğunun iki katı (yani çap) üzerindedir.
● Cevap (Soru 6): m(AOB) = 180°’dir.
4. Özet Tablo
| Soru No | Verilenler | Aranan | Çözüm Adımları Özeti | Sonuç |
|---|---|---|---|---|
| 4 | AB=11 cm, m(AOB)=60°, π=3 | Çemberin çevresi | Kordon formülü (AB = r), r=11 cm ⇒ Çevre=2×3×11 | 66 cm |
| 5 | Yay (A–C–B)=30 cm, m(AOB)=135°, π=3 | r (OB) | Yay uzunluğu = (135/360) × 2×3×r ⇒ 30=(9r/4) ⇒ r=40/3 | 40/3 cm (≈13,33 cm) |
| 6 | AB=80 cm, OB=40 cm | AOB açısı (x) | AB=2r sin(x/2)=80 sin(x/2)=1 ⇒ x/2=90° ⇒ x=180° | 180° |
5. Genel Özet
• Soru 4: Kordon uzunluğu ve merkez açısı yardımıyla yarıçapın 11 cm olduğu bulunur. Ardından çevre formülüyle çemberin çevresi 66 cm olarak hesaplanır.
• Soru 5: 135°’lik yayın 30 cm olduğu bilgisiyle, (θ/360°)×2πr formülünden r = 40/3 cm (yaklaşık 13,33 cm) elde edilir.
• Soru 6: 80 cm’lik kordon, 40 cm yarıçapa sahip çemberde aslında çap uzunluğu olduğu için bu kordonu gören merkez açısı 180° çıkar.
Bu üç soruda da trigonometrik kordon/merkez açı ilişkisi ve yay uzunluğu formülleri temel alınmıştır. Hesaplamalarda π yerine problemde belirtildiği gibi 3 değeri kullanılmıştır.
Bu soruda paylaşılan görsellere göre üç ayrı problem (#4, #5 ve #6) bulunmaktadır. Aşağıda her bir soruyu ayrı ayrı ele alarak detaylı bir şekilde çözeceğiz.
İçindekiler
-
- Problem #4: |AB| = 11 cm ve m(AOB) = 60°
- Adım Adım Çözüm
- Örnek Hesaplamalar
- Problem #5: |ACB| = 30 cm, m(AOB) = 135°, Yarıçap r?
- Adım Adım Çözüm
- Örnek Hesaplamalar
- Problem #6: |AB| = 80 cm, |OB| = 40 cm, m(AOB) = x?
- Adım Adım Çözüm
- Örnek Hesaplamalar
- Toplu Sonuç Tablosu
- Genel Özet ve Önemli Noktalar
1. Genel Bilgiler ve Temel Formüller
Bir çember veya daire ile ilgili problemlerde sıkça kullanılan bazı temel kavramlar ve formüller şöyledir:
- Yarıçap (r): Merkezden çember üzerindeki herhangi bir noktaya çizilen doğru parçasıdır.
- Çemberin Uzunluğu (Çevresi):
Problemde \pi = 3 olarak alınması isteniyorsa, doğrudan 2 \times 3 \times r = 6r şeklinde hesaplanır.
3. Merkez Açı (m(AOB)): Merkezde, O noktasında oluşan ve AB kirişini gören açıdır. Derece cinsindendir.
4. Kiriş Uzunluğu: Merkezi açı \theta (derece cinsinden) tarafından görülen kirişin uzunluğu c aşağıdakine göre bulunabilir:
- Yay Uzunluğu: Bir çemberde merkez açısı \theta olan (derece cinsinden) bir yay parçasının uzunluğu,
formülü ile hesaplanır. \pi = 3 alınırsa, \frac{\theta}{360^\circ} \times 2 \times 3 \times r = \frac{\theta}{360^\circ} \times 6r olur.
Bu formüller, sorularda verilen verilerle yarıçapı, merkezi açıyı veya kiriş/yay uzunluğunu bulmak için kritik öneme sahiptir. Şimdi her bir problemi sırası ile ele alalım.
2. Problem #4: |AB| = 11 cm ve m(AOB) = 60°
Şekilde O merkezli bir çember verilmiştir. A ve B noktaları çemberin üzerinde, O ise merkezdir. Verilen bilgilere göre:
- |AB| = 11 cm
- m(AOB) = 60°
- Çemberin uzunluğu (çevresi) soruluyor.
Bu problemde dikkat çeken nokta, 60°’lik merkez açının gördüğü kirişin 11 cm olduğudur. Kiriş formülünü kullanarak yarıçapı bulup, ardından çevreyi hesaplayabiliriz.
2.1. Adım Adım Çözüm
- Kiriş Formülünü Yazma
Burada m(AOB) = 60^\circ olduğuna göre \frac{60^\circ}{2} = 30^\circ olacaktır.
- Sinüs Değerini Yerine Koyma
Bilindiği üzere \sin(30^\circ) = \tfrac{1}{2}. O halde,
Yani r = 11 \text{ cm} bulunur.
- Çemberin Çevresini Hesaplama
Çemberin çevresi formülüne göre:
Problemde \pi = 3 olarak alınması istenmektedir. O hâlde,
- Sonuç
Böylelikle çemberin uzunluğu 66 cm olarak bulunur.
2.2. Örnek Hesaplamalar
Aşağıda Problem #4 için kritik hesap adımlarının yer aldığı kısa özet tabloyu bulabilirsiniz:
| Adım | Uygulanan Formül | Değerler | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Kiriş Formülü | c = 2r \sin(\theta/2) | \theta=60^\circ,\ c=11 | 11 = 2r \times 1/2 \Rightarrow r=11 |
| Çember Çevresi (\pi=3) | 2\pi r | r=11 \text{ ve } \pi=3 | 6 \times 11 = 66 cm |
3. Problem #5: |ACB| = 30 cm, m(AOB) = 135°, Yarıçap r?
Şekilde bir O merkezli çember verilmiştir. A, C, ve B noktaları çember üzerindedir. Kimi sorularda ACB ifadesi kiriş uzunluğu olarak da verilebilir, ancak burada büyük olasılıkla A-C-B noktalarının oluşturduğu yay 30 cm olarak tanımlanıyor ve bu yayı gören merkez açısı m(AOB) = 135°’dir.
Dolayısıyla, 135°’lik merkez açısına sahip yay uzunluğu 30 cm olarak verilmektedir. Yarıçap olan |OB| = r isteniyor.
3.1. Adım Adım Çözüm
- Yay Uzunluğu Formülünü Yazma
Bir orta açı \theta = m(AOB) = 135^\circ ise, bu açının gördüğü yay uzunluğu l şu şekilde bulunur:
Bu problemde l = 30 \text{ cm} ve \theta = 135^\circ olarak veriliyor, \pi = 3 alınması isteniyor.
- Verileri Yerleştirme
Önce kesri sadeleştirelim: \tfrac{135}{360} = \tfrac{3}{8} (çünkü 135 = 3 \times 45, 360 = 8 \times 45). Dolayısıyla,
Burada 6 = 2 \times 3 (çevre hesabının bir parçası).
- Matematiksel Basitleştirme
O hâlde,
Kesir olarak ifade edersek,
cm olarak elde ederiz.
- Sonuç
Dolayısıyla, r = 13\frac{1}{3} \text{ cm} (veya yaklaşık 13.33 cm) şeklinde bulunur.
3.2. Örnek Hesaplamalar
Aşağıdaki tabloda Problem #5’in önemli adımları özetlenmiştir:
| Kullanılan Bilgi | Formül | Sayısal İşlem | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Yay Uzunluğu (l=30 cm) | l = \frac{\theta}{360} \times 2\pi r | \theta=135^\circ,\ \pi=3 | 30 = \frac{135}{360}\times 6 r |
| Sadeleştirme | \frac{135}{360} = \frac{3}{8} | 30 = \frac{3}{8} \times 6 r = 2.25 r | r = \frac{30}{2.25} |
| Yarıçapın Son Değeri | r = 13\frac{1}{3} \text{ cm} | Yaklaşık 13.33 cm | — |
4. Problem #6: |AB| = 80 cm, |OB| = 40 cm, m(AOB) = x?
Bu problemde, O merkezli çemberde |OB| yarıçap olmak üzere 40 cm olarak verilmiştir. Ayrıca |AB| isimli kirişin uzunluğu 80 cm’dir. Bize, m(AOB) = x açısının kaç derece olduğu sorulmaktadır.
Bir kirişin uzunluğu, merkezde oluşturduğu açının (derece cinsinden) yarısının sinüsüne bağlıdır. Bilinen formül tekrar:
Burada \theta = m(AOB), r = |OB| = 40 \text{ cm}, |AB| = 80 \text{ cm}.
4.1. Adım Adım Çözüm
- Kiriş Formülünü Uyarlama
Burada 2 \times 40 = 80 olduğu için denklem:
- Sinüs Değerini Eşitleme
Böylece,
- Açıyı Bulma
- Sonuç
Demek ki m(AOB) açısı bir doğru açıya, yani 180°’ye eşittir. Bu da kiriş AB’nin aslında çemberin çapı (diametresi) konumunda olduğunu doğrular.
4.2. Örnek Hesaplamalar
| Kullanılan Bilgi | Eşitlik/Fonksiyon | Hesaplama | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Kiriş Uzunluğu | c = 2r\sin(\theta/2) | 80 = 2 \times 40 \times \sin(\theta/2) | 80 = 80\sin(\theta/2) |
| Sinüs Değerini Eşitleme | \sin(\theta/2) = 1 | \theta/2 = 90^\circ | \theta=180^\circ |
| Merkez Açısı | \theta = 180^\circ | — | m(AOB)=180^\circ |
5. Toplu Sonuç Tablosu
Aşağıdaki tabloda üç problemde elde ettiğimiz nihai cevaplar tek bir bakışta görülmektedir:
| Problem No | Verilenler | İstenen | Cevap |
|---|---|---|---|
| #4 | $ | AB | =11$ cm, m(AOB)=60^\circ |
| #5 | Yay(ACB) = 30 cm, m(AOB)=135^\circ | $r = | OB |
| #6 | $ | AB | =80$ cm, $ |
6. Genel Özet ve Önemli Noktalar
Bu üç problem, çember geometrisinde sıkça kullanılan iki ana formülü (kiriş formülü ve yay uzunluğu formülü) detaylı olarak uygulamanızı gerektirir:
- Kiriş Formülü
- Derece cinsinden verilmiş bir merkez açısı \theta tarafından görülen kiriş uzunluğu c,
eşitliği ile bulunur. Burada \theta/2 açısının trigonometride bilinen sinüs değeri sayesinde yarıçapı (r) veya kiriş uzunluğunu bulmak mümkündür.
- Yay Uzunluğu Formülü
- Aynı merkez açısı $\theta$’nin gördüğü yay (kavis) uzunluğu l,
biçimindedir. Eğer soru içerisinde \pi = 3 alınması isteniyorsa, 2\pi r yerine 6r yazılarak işlem yapmak işinizi kolaylaştırır.
- Özel Açıların Sinüs Değerleri
- \sin(30^\circ)=\tfrac{1}{2}, \sin(90^\circ)=1, vb. değerleri ezberlemiş olmak problem çözümünü hızlandırır.
- Sadeleştirmeler
- 135° gibi açıları 360°’e bölerken \frac{135}{360}=\frac{3}{8} gibi oranlarda sadeleştirme yapmak, aritmetik işlemlerde hata payını azaltır.
- Sonuçların Mantık Kontrolü
- Problem #6’da, kiriş uzunluğunun yarıçapın 2 katı (80 cm vs. 40 cm) olduğu için hiç trigonometrik hesap yapmadan, bunun çap olduğunu ve açının otomatikman 180° çıkacağını öngörmek de mümkündür.
Bu üç örnek üzerinden çemberin çevresi, yay uzunluğu, merkezi açı ve kiriş uzunluğu arasındaki ilişkileri pekiştirmiş olduk. Özellikle geometride \pi = 3 veya \pi = 3.14 (veya \frac{22}{7}) şeklinde sabit kabuller yapmak, sonuçların tam sayıya daha kolay indirgenmesi amacıyla sıkça başvurulan bir yöntemdir.
