(() Botanikte pistacia lentiscus adi verilen sakız ağacinin
kendine has pek çok özelliği var. (l1) Her şeyden önce
çok güçlü olduğu için sonbahar veya kiş şartları onu
etkilemiyor. (Il1) Yaz kiş yaprağını dökmüyor, koruyor,
dolayısıyla da üşümüyor. (IV) Çok seçici, öyle her
iklimde ve toprakta yetişmiyor. (V) Kalabalığı sevmiyor,
bir bahçede kendi başına göğe yükselmeyi tercih ediyor.
Bu parçadaki numaralanmiş cümlelerin hangisinde
ünsüz yumuşamasına uğramış sözcük yoktur?
A) I.
B) II.
C) III.
D) IV.
Pçtk
Bcdg
E) V.
Numaralanmış Cümlelerde Ünsüz Yumuşaması Analizi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — I. Cümlenin Analizi (A Seçeneği)
“(I) Botanikte pistacia lentiscus adı verilen sakız ağacının kendine has pek çok özelliği var.”
- ağaç \rightarrow ağac-ı-nın (ç \rightarrow c dönüşümü)
- özellik \rightarrow özelliğ-i (k \rightarrow \breve{g} dönüşümü)
Bu cümlede ünsüz yumuşamasına uğramış sözcükler bulunmaktadır.
Adım 2 — II. Cümlenin Analizi (B Seçeneği)
“(II) Her şeyden önce çok güçlü olduğu için sonbahar veya kış şartları onu etkilemiyor.”
- ol-duk (sıfat-fiil eki) \rightarrow olduğ-u (k \rightarrow \breve{g} dönüşümü)
Bu cümlede ünsüz yumuşamasına uğramış sözcük bulunmaktadır.
Adım 3 — III. Cümlenin Analizi (C Seçeneği)
“(III) Yaz kış yaprağını dökmüyor, koruyor, dolayısıyla da üşümüyor.”
- yaprak \rightarrow yaprağ-ı-nı (k \rightarrow \breve{g} dönüşümü)
Bu cümlede ünsüz yumuşamasına uğramış sözcük bulunmaktadır.
Adım 4 — IV. Cümlenin Analizi (D Seçeneği)
“(IV) Çok seçici, öyle her iklimde ve toprakta yetişmiyor.”
- Bu cümledeki sözcükler incelendiğinde (“toprakta” sözcüğünde k-t ses olayında ünsüz benzeşmesi/sertleşmesi vardır) hiçbir sözcükte ünsüz yumuşaması (değişimi) gerçekleşmemiştir.
Adım 5 — V. Cümlenin Analizi (E Seçeneği)
“(V) Kalabalığı sevmiyor, bir bahçede kendi başına göğe yükselmeyi tercih ediyor.”
- kalabalık \rightarrow kalabalığ-ı (k \rightarrow \breve{g} dönüşümü)
- gök \rightarrow göğ-e (k \rightarrow \breve{g} dönüşümü)
- et- \rightarrow ed-iyor (t \rightarrow d dönüşümü)
Bu cümlede birden fazla ünsüz yumuşaması bulunmaktadır.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. I. — “ağacının” (ç \rightarrow c) ve “özelliği” (k \rightarrow \breve{g}) sözcüklerinde yumuşama var.
B. II. — “olduğu” (k \rightarrow \breve{g}) sözcüğünde yumuşama var.
C. III. — “yaprağını” (k \rightarrow \breve{g}) sözcüğünde yumuşama var.
D. IV. — Cümledeki hiçbir sözcükte ünsüz yumuşaması yoktur.
E. V. — “kalabalığı”, “göğe” ve “ediyor” sözcüklerinde yumuşama var.
Adım 7 — Son Doğrulama
IV numaralı cümlede yer alan “toprak-ta” sözcüğünde sertleşme (benzeşme) bulunmasına karşın p, ç, t, k \rightarrow b, c, d, g / \breve{g} kuralına uyan herhangi bir ünsüz yumuşaması örneği yer almamaktadır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D) IV.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Ses bilgisi konusunu daha iyi pekiştirmek için parçadaki diğer ses olaylarını (ünsüz benzeşmesi, ünlü daralması vb.) birlikte incelememizi ister misin?