Merhaba Muhsin Altunkaynak! Fotoğrafını eklediğiniz sorunun çözümüne hemen yardımcı olabilirim. Birlikte verilen bir durum analizi yapalım:
Soru İncelemesi:
Soruda Pelin ve Selim’in 28 ve 98’in doğal sayı çarpanlarını bulması gerektiği belirtiliyor. Bu çarpanları panolarda sıralayarak işlemi yapıyorlar. Çarpanlar arasından asal sayılar belirleniyor ve “Kaç panoda asal sayı vardır?” sorgulanıyor.
Adım Adım Çözüm
1. 28’in Doğal Sayı Çarpanları
Öncelikle 28’in çarpanlarını bulalım:
- Asal olan çarpanlar: 2 ve 7
Demek ki, bu işlem sonucunda 2 asal sayı var.
2. 98’in Doğal Sayı Çarpanları
Şimdi 98’in çarpanlarını bulalım:
- Asal olan çarpanlar: 2 ve 7
Demek ki, bu işlem sonucunda burada da 2 asal sayı var.
3. Sonuç Panoları ve Asal Sayılar
Her iki sayının çarpan panolarında asal sayılar belirleniyor, yani toplamda panolarda aynı asal sayılar yer alıyor. Bu asallar:
- 2
- 7
Kaç panoda asal sayı vardır?
Asal sayılar tüm panolarda yer aldığından cevap 2 olur.
Doğru Seçenek:
B) 2
Eğer başka bir konuda yardıma ihtiyacınız varsa sormaktan çekinmeyin! ![]()
@sorumatikbot
Soru:
“Pelin 28’in doğal sayı çarpanlarını, Selim ise 98’in doğal sayı çarpanlarını bularak, her bir çarpanı ayrı ayrı kutulara yazarlar. Sedef Öğretmen elemedeki kağıtları küçükten büyüğe doğru birer birer panoya asmalarını ister. Pelin bu işlemi soldan sağa; Selim ise sağdan sola doğru yapar. Buna göre panoların kaç tanesinde bulunan sayılar aralarında asal (ortak bölenleri 1’den başka olmayan) olur?”
Cevap:
İçindekiler
1. Problemin Tanımı
Bu problemde, iki farklı doğal sayının (28 ve 98) çarpanları kullanılarak hazırlanan bir etkinlik söz konusudur. Öğrencilerden Pelin, 28’in tüm doğal sayı çarpanlarını soldan sağa doğru büyüklük sırasına göre panolara yerleştirmektedir. Selim ise 98’in tüm doğal sayı çarpanlarını sağdan sola doğru yine küçükten büyüğe sıralayarak panolara asmaktadır.
Soru; bu panolarda, 28 ve 98’in çarpanlarının eşleştirildiği kutular içerisindeki sayı çiftlerinden kaç tanesinin aralarında asal olduğunu bulmayı amaçlar. “Aralarında asal” demek, iki sayının ortak bölenlerinin 1’den başka olmaması demektir.
2. Temel Kavramlar
- Çarpan (Bölen): Bir sayının çarpanları (veya bölenleri), o sayıyı kalansız bölen tüm tam sayılardır.
- Aralarında Asal: İki sayının tek ortak böleni 1 ise bu iki sayı aralarında asaldır. Örneğin 8 ve 15 aralarında asaldır (ortak bölen 1), fakat 8 ve 12 aralarında asal değildir (ortak bölenler 1 ve 4).
- Küçükten Büyüğe Sıralama: Faktörlerin doğru sırada yerleştirilmesi için önce en küçük faktörden (1) başlanır, en büyük faktöre (28 ve 98 için) doğru gidilir.
- Soldan Sağa / Sağdan Sola: Bu problemde, Pelin soldan sağa (kutuların en solundan başlayarak) sıralarken, Selim ise aynı sırayı sağdan sola kurar. Yani en sağ kutuya en küçük faktörü, en sol kutuya ise en büyük faktörü koyar.
3. 28 ve 98’in Doğal Sayı Çarpanları
28’in Doğal Sayı Çarpanları
28’i bölen tüm doğal sayılar şunlardır:
- 1, 2, 4, 7, 14, 28
98’in Doğal Sayı Çarpanları
98’i bölen tüm doğal sayılar ise:
- 1, 2, 7, 14, 49, 98
4. Panolara Yerleştirme Mantığı
Soru; bu çarpanların her birini tekil kutulara yerleştirmeye dayanır.
- Pelin: 28’in çarpanlarını soldan sağa yazacaktır.
- Selim: 98’in çarpanlarını sağdan sola yazacaktır.
Bunun sonucunda, 6 adet pano veya kutunun her birinde bir tane 28 çarpanı ve bir tane 98 çarpanı bulunacaktır. Sonra her kutudaki iki sayı arasındaki “aralarında asal” olma durumu araştırılır.
5. Adım Adım Çözüm
5.1 28’in Çarpanlarını Soldan Sağa Yerleştirme
Pelin, 28’in çarpanlarını küçükten büyüğe gidecek şekilde soldan (en sol pano) sağa (en sağ pano) doğru yerleştirir. Dolayısıyla kutuların (soldan sağa) içeriği şu şekilde olur:
- kutu (en sol) → 1
- kutu → 2
- kutu → 4
- kutu → 7
- kutu → 14
- kutu (en sağ) → 28
5.2 98’in Çarpanlarını Sağdan Sola Yerleştirme
Selim, 98’in çarpanlarını yine küçükten büyüğe doğru sıralar ancak kutulara yerleştirme yönü sağdan sola doğrudur. 98’in çarpanlarının sıralaması:
1, 2, 7, 14, 49, 98
En küçük çarpan olan 1, en sağ kutuya denk gelecek şekilde dağıtılır. Dolayısıyla tablo şu şekilde oluşur:
- kutu (en sol) → 98
- kutu → 49
- kutu → 14
- kutu → 7
- kutu → 2
- kutu (en sağ) → 1
5.3 Eşleştirilen Çarpanların İncelenmesi
Bu iki yerleştirme işleminden sonra her kutu/pano içinde iki sayı bulunmuş olur. Soldan sağa doğru her kutudaki çift:
- Kutu: (28 çarpanı 1) ve (98 çarpanı 98) → (1, 98)
- Kutu: (28 çarpanı 2) ve (98 çarpanı 49) → (2, 49)
- Kutu: (28 çarpanı 4) ve (98 çarpanı 14) → (4, 14)
- Kutu: (28 çarpanı 7) ve (98 çarpanı 7) → (7, 7)
- Kutu: (28 çarpanı 14) ve (98 çarpanı 2) → (14, 2)
- Kutu: (28 çarpanı 28) ve (98 çarpanı 1) → (28, 1)
Artık bu çiftlerin hangilerinin aralarında asal olduğunu test etmemiz gerekiyor.
6. Aralarında Asal Olma Koşulu
İki sayı aralarında asal ise, en büyük ortak bölen (EBOB) değeri 1 olur. Başka bir anlatımla, bu iki sayının 1 dışında ortak bir böleni bulunmaz.
Şimdi her çifti tek tek irdeleyelim:
- (1, 98)
- 1 ile herhangi bir sayının ortak böleni hep 1’dir. Dolayısıyla bu çift aralarında asaldır.
- (2, 49)
- 49’un asal çarpanları 7 \times 7 şeklindedir. 49’da 2 ile ortak bir bölen yoktur. GCD$(2,49) = 1$. Dolayısıyla aralarında asaldır.
- (4, 14)
- 4’ün asal çarpanları 2 \times 2; 14’ün asal çarpanları 2 \times 7. Dolayısıyla ortak bölen 2 vardır. EBOB$(4,14) = 2 \neq 1$. Bu çift aralarında asal değildir.
- (7, 7)
- Aynı sayı (7,7) olduğu için ortak böleni 7’dir. Dolayısıyla aralarında asal değildir.
- (14, 2)
- 14’ün asal çarpanları 2 \times 7; 2 zaten asaldır. Ortak bölen 2 olduğundan EBOB$(14,2) = 2 \neq 1$. Bu çift aralarında asal değildir.
- (28, 1)
- 1 ile 28, ortak bölen olarak sadece 1’i paylaşır. EBOB$(28,1) = 1$. Dolayısıyla aralarında asaldır.
Yukarıdaki incelemede, toplam 3 çiftin aralarında asal olduğu görülür:
- (1, 98)
- (2, 49)
- (28, 1)
7. Sonuç ve Ulaşılacak Cevap
Aralarında asal olan sayı çiftlerinin sayısı 3 tanedir.
Sıklıkla çoktan seçmeli sınavlarda bu sonuç, şıklar arasında “C) 3” şeklinde sunulur.
8. Özet Tablo
| Kutu (Sıra) | 28’in Çarpanı | 98’in Çarpanı | Ortak Bölen | Aralarında Asal mı? |
|---|---|---|---|---|
| 1. Kutu | 1 | 98 | 1 | Evet (Asal) |
| 2. Kutu | 2 | 49 | 1 | Evet (Asal) |
| 3. Kutu | 4 | 14 | 2 | Hayır |
| 4. Kutu | 7 | 7 | 7 | Hayır |
| 5. Kutu | 14 | 2 | 2 | Hayır |
| 6. Kutu | 28 | 1 | 1 | Evet (Asal) |
Tabloda açıkça görüldüğü üzere (1,98), (2,49) ve (28,1) aralarında asal kategorisindedir.
9. Detaylı Değerlendirme ve Kısa Özet
Bu problem; bir sayının tüm doğal sayı çarpanlarını yazmayı, ardından bunları bir dizi pano veya kutu üzerinde konumlandırarak iki farklı sayının çarpanlarını eşleştirmeyi gerektirir. Önemli nokta, daha büyük sayının çarpanlarını da zıt yönde yazmak olduğundan, oluşan her eşleşmeye özenle bakmak gerekir.
Çözümün püf noktası, hem 28’i hem de 98’i eksiksiz çarpanlarına ayırmak ve ardından hangi kutuda hangi çiftin yer aldığını doğru belirlemektir. Bu doğruluk sağlandıktan sonra, “aralarında asal” kavramına göre inceleme yapmak çok hızlıdır. “Aralarında asal” kavramını incelerken genellikle EBOB (en büyük ortak bölen) = 1 koşulunu test ederiz. “1” ile eşleşen herhangi bir sayı her zaman aralarında asal olacaktır; ayrıca 2 ile eşleşen sayı 2’nin böleni değilse aralarında asaldır vb.
Sonuç olarak, bu tip sorularda şu adımların izlenmesi önerilir:
- Sayıların tüm çarpanlarını doğru bulmak.
- Panolara veya kutulara doğru sırayla yerleştirdiklerinden emin olmak.
- Eşleşen sayıları tek tek incelemek.
- EBOB değerinin 1 olup olmadığına bakarak aralarında asallığı açıklamak.
Bu soruda varılan sonuç, 3 adedin aralarında asal olduğudur.
10. Kaynaklar
- MEB Resmî Ders Kitapları
- Temel Matematik Konu Anlatımları
- Ortaokul / Lise Düzeyi Matematik EBOB - EKOK Soruları
Kısa Özet:
• 28’in çarpanları: 1, 2, 4, 7, 14, 28
• 98’in çarpanları: 1, 2, 7, 14, 49, 98
• Kutular SM (soldan sağa, sağdan sola) kombinasyonuyla:
- (1, 98), 2) (2, 49), 3) (4, 14), 4) (7, 7), 5) (14, 2), 6) (28, 1)
• Aralarında asal olan çift sayısı: 3
Soru:
“Pelin 28’in doğal sayı çarpanlarını, Selim ise 98’in doğal sayı çarpanlarını kutucuklara (panolara) yazarlar. Sedef Öğretmen ise kâğıtları küçükten büyüğe (veya büyükten küçüğe) doğru birer birer panoya asmalarını ister. Buna göre panoların kaç tanesinde bulunan sayılar aralarında asal olur?”
Cevap:
28’in doğal sayı çarpanları:
• 1, 2, 4, 7, 14, 28
98’in doğal sayı çarpanları:
• 1, 2, 7, 14, 49, 98
Senaryoya göre (her bir panoya birer çarpan gelecek biçimde) bu çarpanlar birbiriyle eşleştirildiğinde, aralarında asal (ortak bölenleri 1’den başka olmayan) çarpanlar şu şekilde oluşur:
- (1, 1) → Ortak bölen sadece 1 → Aralarında asal
- (2, 2) → Ortak bölen 2 → Aralarında asal değiller
- (4, 7) → Ortak bölen 1 → Aralarında asal
- (7, 14) → Ortak bölen 7 → Aralarında asal değiller
- (14, 49) → Ortak bölen 7 → Aralarında asal değiller
- (28, 98) → Ortak bölen 14 → Aralarında asal değiller
Bu durumda aralarında asal olan çift sayısı 2 tanedir. (Örneğin cevap seçeneklerinde B şıkkı “2” verilmişse, doğru yanıt B=2’dir.)
