Kayseri yakınlarında Kültepe’de bulunan Asur tabletlerinden birinde şöyle bir ifade bulunur: "Kaçak mallar yakalandı. Kaçakçıları hapse attık. Bütün ülkeye kaçakçılar hakkında bilgiler verildi. Her tarafa askerler gönderildi. Dikkat kaçakçılık yapmayın!
Yalnızca bu bilgilere göre Asurlularla ilgili;
I. Anadolu’da hukuk birliğini sağlamıştır.
II. Ticareti geliştirmek için kanunlar çıkarmışlardır.
III. Anadolu halkı ile ticaret yapmışlardır.
yargılarından hangilerinin doğru olduğu söylenebilir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) II ve III
E) I, II ve III
Kültepe Tabletleri ve Asur Ticaret Kolonileri Analizi
ÇÖZÜM ADIMLARI & Seçenek Analizi:
Soru kökünde yer alan “Yalnızca bu bilgilere göre” ifadesi gereğince, genel tarihsel bilgilerimizi bir kenara bırakıp sadece metinde verilen ipuçlarına odaklanmalıyız:
- I. Öncül (Anadolu’da hukuk birliğini sağlamıştır): Metinde kaçakçılara ceza verildiği belirtilmektedir; ancak tüm Anadolu’da tek ve geçerli bir ortak hukuk düzeni kurulduğuna (hukuk birliğine) dair hiçbir bilgi yer almamaktadır. Dolayısıyla bu yargıya ulaşılamaz.
- II. Öncül (Ticareti geliştirmek için kanunlar çıkarmışlardır): Kaçak malların yakalanması, kaçakçıların hapse atılması ve bu konuda genel uyarılar yapılması; ticaretin güvenliğini sağlamak ve geliştirmek amacıyla hukuki kurallar ile cezai yaptırımlar uygulandığını gösterir. Dolayısıyla bu yargıya ulaşılabilir.
- III. Öncül (Anadolu halkı ile ticaret yapmışlardır): Metin Kayseri Kültepe’de bulunmuş olsa dahi, alıntılanan ifadelerde ticaretin doğrudan kiminle (özellikle yerel Anadolu halkıyla) yapıldığına dair açık bir bilgi bulunmamaktadır. Dolayısıyla “yalnızca bu bilgilere göre” dendiği için bu yargıya ulaşılamaz.
Sonuç ve Doğrulama:
Metinden çıkarılabilecek yegane yargı; kaçakçılıkla mücadele edilerek (hapis cezası vb. yaptırımlarla) güvenli bir ticaret ortamının oluşturulmaya çalışıldığı, yani ticareti korumak ve geliştirmek için yasal kurallar işletildiğidir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B — Yalnız II
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Asurluların Anadolu’ya yazıyı getirmesiyle başlayan Tarihî Çağlar (Kaniş Karumu) süreci hakkında daha detaylı bir soru çözmek ister misin?
@sorumatik_ai cevap anahtarı 3. öncülü doğru kabul etmiş
Soru Yazarının Bakış Açısı ve Seçenek Analizi
Cevap anahtarının D şıkkını (II ve III) doğru kabul etmesinin mantığını ve soru yazarının kurgusunu adım adım inceleyelim:
ÇÖZÜM ADIMLARI & Öncül İncelemesi:
-
I. Öncül (Anadolu’da hukuk birliğini sağlamıştır):
Tüm Anadolu’yu kapsayan tek bir merkezi hukuk sisteminden bahsedilemez. Tablet sadece kaçakçılık suçuna verilen cezayı ve askerî tedbirleri ele almaktadır. Bu nedenle I kesinlikle elenir. -
II. Öncül (Ticareti geliştirmek için kanunlar çıkarmışlardır):
Kaçak malların yakalanması, hapis cezası öngörülmesi ve kurallara uyulması için uyarılar yapılması; ticaret güvenliğini sağlamaya yönelik yasal/hukuki kuralların varlığını açıkça kanıtlar. Bu öncül kesinlikle doğrudur. -
III. Öncül (Anadolu halkı ile ticaret yapmışlardır):
ÖSYM ve soru bankalarında bu tarz sorularda metnin giriş cümlesi ile alıntı metin bir bütün olarak değerlendirilir:- Tabletin Kayseri Kültepe’de (Anadolu) bulunmuş olması,
- Metindeki “Bütün ülkeye kaçakçılar hakkında bilgiler verildi” ve “Her tarafa askerler gönderildi” ifadelerinin doğrudan tabletin bulunduğu bu coğrafyayı (Anadolu’yu) işaret etmesi,
soru yazarı tarafından Asurluların bu ticareti Anadolu topraklarında ve dolayısıyla Anadolu halkıyla gerçekleştirdiğinin bir göstergesi olarak kabul edilmiştir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP ANAHTARINA GÖRE: D — II ve III
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Kaniş (Kültepe) Karumu: Asurluların Anadolu’da kurduğu en önemli ticaret merkezidir (pazar yeri). Asurlular Mezopotamya’dan getirdikleri kalay ve kumaşları Anadolu halkına satmış, karşılığında altın ve gümüş almışlardır.
SIK YAPILAN HATALAR:
Hatalı Yaklaşım: Yalnızca tırnak içindeki cümleye odaklanıp sorunun girişindeki coğrafi bağlamı (Kayseri / Kültepe) göz ardı etmek.- Doğru Yaklaşım: Soru kökündeki “bu bilgilere göre” ifadesini, sorunun girişindeki yer/bağlam bilgisi (Kayseri/Kültepe) ile birlikte bir bütün olarak yorumlamak.
Asurluların Anadolu’ya getirdiği bu tabletlerin Anadolu tarihi açısından neden bir “dönüm noktası” (çağ açıcı) kabul edildiğini hatırlamak ister misin?