Örnek - 71 Ulkemizde Türk küitürüne özgů misafirperverlikle sizi agiria
maya hazır birçok kayak merkezi var. () Bursa sinırlari içerisl
deki Uludağ, yarım asrı aşan deneyimiyle Türkiye’de kiş turízmi-
nin öncüsů. (lI) Kar denizinin ortasında işıltılı bir dağ kasabasini
andiran Uludağ’da şömineli süit odalardan dünya lezzetierinin
Sunulduğu restoranlara kadar hemen her detay ayrıcalikli bir kiş
tatili için kurgulanmıs gibi. (IV) Anadolu’nun en yeni kiş sporta-
ri merkezlerinden biri olan Kartepe ise istanbul’a en yakin ka-
yak merkezi. (V) Sapanca Gölü’nün kıyısındaki zirvede yukse-
len merkez, her seviye kayakcı için pist seçeneklerine sahip.
Bu parçada numaralanmıŞ cümlelerle ilgili aşağıda verilen-
lerden hangisi yanlıiştır?
A) l’de ikinci çoğul kişi zamiri vardır.uA ehe sisiglu&
B) Il’de yer-yön zarfi kullanilmiştır. i heynime
C) IIl’te benzetme edatı yer almaktadır.ebosib os
D) IV’te niteleme sıfatı bulunmaktadır.
E) V’te sifat yapan “-ki” vardır.
Kayak Merkezleri ve Dil Bilgisi Analizi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Seçenek A’nın Analizi (I. Cümle)
I. cümlede: “…sizi ağırlamaya hazır…” ifadesi yer almaktadır. Buradaki “sizi” kelimesi, “siz” kökünden gelen ikinci çoğul kişi zamiridir. Dolayısıyla A seçeneği doğrudur.
Adım 2 — Seçenek B’nin Analizi (II. Cümle)
II. cümlede: “Bursa sınırları içerisindeki Uludağ…” ifadesi geçmektedir. Buradaki “içerisi” sözcüğü bir isme gelen hal ekiyle çekimlenmiş ve sıfat yapan “-ki” ekini almıştır. Türkçede yer-yön zarfları (aşağı, yukarı, içeri, dışarı vb.) ek aldıkları anda zarf özelliklerini kaybedip isimleşirler. Bu cümlede yalın halde kullanılan bir yer-yön zarfı bulunmamaktadır. Dolayısıyla B seçeneği yanlıştır.
Adım 3 — Seçenek C’nin Analizi (III. Cümle)
III. cümlede: “…kurgulanmış gibi.” ifadesi yer almaktadır. “Gibi” sözcüğü Türkçede en sık kullanılan benzetme edatıdır. Dolayısıyla C seçeneği doğrudur.
Adım 4 — Seçenek D’nin Analizi (IV. Cümle)
IV. cümlede: “yeni kış sporları”, “yakın kayak merkezi” gibi ifadeler vardır. “Nasıl kış sporları?” sorusuna cevap veren “yeni” ve “nasıl kayak merkezi?” sorusuna cevap veren “yakın” kelimeleri birer niteleme sıfatıdır. Dolayısıyla D seçeneği doğrudur.
Adım 5 — Seçenek E’nin Analizi (V. Cümle)
V. cümlede: “Sapanca Gölü’nün kıyısındaki zirve…” ifadesi yer almaktadır. Buradaki “-daki” eki, bulunma hal eki ve sıfat yapan “-ki” ekinden oluşur. “Hangi zirve?” sorusuna “kıyısındaki zirve” cevabını verdiği için bu ek sıfat yapan “-ki” ekidir. Dolayısıyla E seçeneği doğrudur.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. I’de zamir vardır — (sizi)
B. II’de yer-yön zarfı vardır — (Cümlede ek almamış, zarf görevli yer-yön belirteci yoktur)
C. III’te benzetme edatı vardır — (gibi)
D. IV’te niteleme sıfatı vardır — (yeni, yakın)
E. V’te sıfat yapan “-ki” vardır — (kıyısındaki)
Adım 7 — Son Doğrulama
Yer-yön zarfları “içeri, dışarı, aşağı, yukarı, ileri, geri, öte, beri” sözcükleridir. Bu sözcükler isim çekim eki aldıklarında (içeriye, dışarıda, içerisindeki vb.) zarf olmaktan çıkıp isimleşirler. II. cümlede yer alan “içerisindeki” kelimesi bu kural nedeniyle zarf değildir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Yer-Yön Zarfı
- Tanım: Fiilin veya fiilimsinin yönünü belirten ek almamış sözcüklerdir.
- Bu problemde: “İçeri” kelimesi ek alarak isimleştiği için zarf özelliğini yitirmiştir.
2. Sıfat Yapan “-ki”
- Tanım: Genellikle yer ve zaman bildiren isimlere gelerek onları sıfat yapan ektir.
- Bu problemde: “Kıyısındaki” kelimesi zirvenin hangi zirve olduğunu belirttiği için sıfat görevindedir.
SIK YAPILAN HATALAR:
Zarf ve İsim Karıştırma
- Yanlış: “İçeriye girdi” cümlesindeki “içeriye” kelimesini zarf sanmak.
- Doğru: “İçeri girdi” (Zarf), “İçeriye girdi” (İsim).
- Neden: Yer-yön bildiren sözcükler çekim eki aldığında zarf görevini bırakır.
Bu sorudaki gibi “zarfların isimleşmesi” konusundan başka bir örnek analiz etmemi ister misin?