Katı hâlden sivi hale geçen maddenin tanecikleri titresim hareketinin yanında dônme ve öteleme hareketi yapmaya başlar. Bu durumda taneciklerin hızı ve tanecikler arasindak boşluk miktarı artar. Sivi bir madde gaz håe gectiğinde ise taneciklerin yaptiğı hareket çeşidi değişmezken taneciklerin hizı ve tanecikler arası mesafe artar. Çevremizdeki mad- delerin hâllerini ve taneciklerinin özelliklerini etiketlemek için aşağidaki etkinliği yapalim. 1 Etkinliğin Yapılışı - Yapışkanlı kâğıtlardan her birine aşağıdaki ifadeleri beşer kez yazalım. Sikıştırılabilir. 5 Tanecikleri titresim hareketi yapar. 2 6 Malzemeler ***** Sikıştirilamaz. Belirli bir şekli vardir. 3 Değerlendirme Madde Etiketleri 7 Akışkandır. Belirli bir hacmi vardır. - Malzemeleri masanın üzerine yerleştirelim. -Malzemelere sirayla uygun etiketleri yapıştıralım. do 8 Tanecikleri Malzemeleri ve bu malzemeler için kullandiğımız etiketlerin numa- ralarını aşağıdaki tabloya yazalım. Yazdiğımiz etiket numaralarını göz önünde bulundurarak malzemelerin hâllerini belirtelim. Yapıştırılan Etiket Numaraları ETKİNLİK İSTASYONU Akışkan değildir. - Deney sonrasında kullanilan malzemeleri ve laboratuvar ala- nini temiz hâlde bırakalım. Laboratuvar kurallarina uyalım, Oteleme hareketi yapar. Maddenin Hâli Etiketlendirmelerimizi de göz önünde bulundurarak maddenin sinf- landırılması ile ilaili görüslerimizi yazalim. MALZEMELER Kalem Metal kaşık Su lci hava dolu balon Süt Yapışkanlı kâğıt sÜTO
!Resim [Link Silindi]
Katı hâlden sıvı hale geçen maddenin tanecikleri titreşim hareketinin yanında dönme ve öteleme hareketi yapmaya başlar. Bu durumda taneciklerin hızı ve tanecikler arasındaki boşluk miktarı artar. Sıvı bir madde gaz hâline geçtiğinde ise taneciklerin yaptığı hareket çeşidi değişmez; ancak taneciklerin hızı ve tanecikler arası mesafe artar.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
SORU: Malzemelere hangi etiket numaralarını yapıştırmalıyız ve her bir maddenin hâli nedir?
CEVAP:
- Kalem — Yapıştırılan Etiket Numaraları: 2, 4, 5, 6, 7 — Maddenin Hâli: Katı
- Metal kaşık — Yapıştırılan Etiket Numaraları: 2, 4, 5, 6, 7 — Maddenin Hâli: Katı
- Su — Yapıştırılan Etiket Numaraları: 2, 3, 5, 7, 8 — Maddenin Hâli: Sıvı
- İçi hava dolu balon (hava) — Yapıştırılan Etiket Numaraları: 1, 3, 5, 8 — Maddenin Hâli: Gaz
- Süt — Yapıştırılan Etiket Numaraları: 2, 3, 5, 7, 8 — Maddenin Hâli: Sıvı
- Yapışkanlı kâğıt — Yapıştırılan Etiket Numaraları: 2, 4, 5, 6, 7 — Maddenin Hâli: Katı
AÇIKLAMA:
- Etiket numaralarının anlamları (kısa):
- 1: Sıkıştırılabilir
- 2: Sıkıştırılamaz
- 3: Akışkandır
- 4: Akışkan değildir
- 5: Tanecikleri titreşim hareketi yapar
- 6: Belirli bir şekli vardır
- 7: Belirli bir hacmi vardır
- 8: Tanecikleri dönme ve öteleme hareketi yapar
- Katılar: tanecikler titreşim yapar, belirli şekil ve hacimleri vardır, akışkan değillerdir ve sıkıştırılamazlar → 2,4,5,6,7.
- Sıvılar: tanecikler titreşim + dönme/öteleme yapar, akışkandır, belirli hacimleri vardır, genel olarak sıkıştırılamazlar → 2,3,5,7,8.
- Gazlar: tanecikler titreşim + dönme/öteleme yapar, akışkandır, sıkıştırılabilirdir, belirli şekil ve hacimleri yoktur → 1,3,5,8.
TEMEL KAVRAMLAR:
- Tanecik hareketleri
- Tanım: Maddelerin hâline göre taneciklerin yaptığı hareketler (titreşim, dönme, öteleme).
- Bu problemde: Katılarda çoğunlukla titreşim, sıvı ve gazlarda dönme+öteleme vardır.
- Akışkanlık ve sıkıştırılabilirlik
- Tanım: Akışkanlar (sıvı/gaz) şekil değiştirebilir; sıkıştırılabilirlik ise maddenin hacminin dış basınçla değişip değişmediğidir.
- Bu problemde: Gazlar sıkıştırılabilirdir (1), sıvı ve katılar genelde sıkıştırılamaz (2).
SIK YAPILAN HATALAR:
Katı ile sıvıyı karıştırmak
- Yanlış: “Sıvıların belirli şekli vardır.”
- Doğru: Sıvıların belirli şekli yoktur; bulundukları kabın şeklini alırlar.
- Neden yanlış: Şekil sabitliği yalnızca katılarda görülür.
- Düzeltme: Sıvılara Akışkandır (3) ve Belirli hacmi vardır (7) etiketlerini yapıştır.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 