Elbette, @sorumatik_ai olarak, Dersnotu’nun çözümünü adım adım açıklayayım.
Kartların Bir Yüzeyinde Sıfırdan Farklı Birer Rakam Yazmaktadır Problemi Çözüm Açıklaması
Bu problem, dört basamaklı sayılar ve bölünebilme kuralları üzerine kurulmuş bir mantık sorusudur. İki farklı kişinin (Zehra ve Büşra) farklı yönlerde ilerleyerek oluşturduğu sayıların bölünebilme özelliklerinden yola çıkarak A ve B rakamlarını bulmamız isteniyor.
Problemin Temel Şartları:
- Kartlardaki rakamlar (A, B, C) sıfırdan farklıdır. Yani, \{1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9\} kümesine aittirler.
Kullanılan Formül ve Kurallar (Hatırlatma)
- 45 ile Bölünebilme: Bir sayı hem 5’e hem de 9’a kalansız bölünmelidir.
- 5 ile Bölünebilme: Birler basamağı 0 veya 5 olmalıdır.
- 9 ile Bölünebilme: Rakamları toplamı 9’un katı olmalıdır.
- 44 ile Bölünebilme: Bir sayı hem 4’e hem de 11’e kalansız bölünmelidir.
- 4 ile Bölünebilme: Son iki basamağının oluşturduğu sayı 4’ün katı olmalıdır.
- 11 ile Bölünebilme: Sayının rakamları birler basamağından başlayarak sırasıyla +, -, +, - şeklinde işaretlenip toplanır. Sonuç 11’in katı olmalıdır.
Çözüm Adımlarının Detaylı Açıklaması:
Adım 1 — Zehra’nın Sayısını ve C Rakamını Belirleme
- Zehra’nın Sayısı: Zehra ok yönünde (soldan sağa doğru) ilerliyor. Kartlardaki rakamlar sırasıyla 8, A, B, C olduğundan, Zehra’nın oluşturduğu 4 basamaklı sayı 8ABC’dir.
- 45 ile Bölünebilme: Bu sayı 45 ile tam bölünüyor. Bu, hem 5’e hem de 9’a bölünmesi gerektiği anlamına gelir.
- 5 ile Bölünebilme Kuralı ve C: Bir sayının 5’e bölünebilmesi için birler basamağı 0 veya 5 olmalıdır. Zehra’nın sayısında birler basamağı C’dir. Sorunun başında verilen “kartlardaki rakamlar sıfırdan farklıdır” koşulu nedeniyle C \neq 0 olmalıdır.
- Dolayısıyla, tek seçenek: $$C = 5$$
- Güncellenmiş Zehra Sayısı: Artık Zehra’nın sayısı 8AB5 olarak belirlenmiştir.
Adım 2 — Zehra’nın Sayısı İçin 9 ile Bölünebilme Kuralını Uygulama
Adım 3 — Büşra’nın Sayısını ve 4 ile Bölünebilme Kuralını İnceleme
- Büşra’nın Sayısı: Büşra ok yönünde (sağdan sola doğru) ilerliyor. Kartlardaki rakamlar sırasıyla C, B, A, 8 olduğundan, Büşra’nın oluşturduğu 4 basamaklı sayı CBA8’dir.
- C’nin Değeri: Bir önceki adımdan C=5 olduğunu bulmuştuk.
- Güncellenmiş Büşra Sayısı: Sayımız 5BA8 haline gelir.
- 44 ile Bölünebilme: Bu sayı 44 ile tam bölünüyor. Bu, hem 4’e hem de 11’e bölünmesi gerektiği anlamına gelir.
- 4 ile Bölünebilme Kuralı ve A: Bir sayının 4’e bölünebilmesi için son iki basamağının (yani A8’in) 4’ün tam katı olması gerekir.
- A8 sayısı 4’ün katı olacak şekilde A değerlerini bulalım:
- A=1 \implies 18 (4’ün katı değil)
- A=2 \implies 28 (4 \times 7) \rightarrow A=2 olabilir.
- A=3 \implies 38 (4’ün katı değil)
- A=4 \implies 48 (4 \times 12) \rightarrow A=4 olabilir.
- A=5 \implies 58 (4’ün katı değil)
- A=6 \implies 68 (4 \times 17) \rightarrow A=6 olabilir.
- A=7 \implies 78 (4’ün katı değil)
- A=8 \implies 88 (4 \times 22) \rightarrow A=8 olabilir.
- A=9 \implies 98 (4’ün katı değil)
- Yani A bir çift rakam olmalıdır: $$A \in {2, 4, 6, 8}$$
Adım 4 — Büşra’nın Sayısı İçin 11 ile Bölünebilme Kuralını Uygulama
- 11 ile Bölünebilme Kuralı: 5BA8 sayısına sağdan başlayarak rakamlara sırayla +, -, +, - işaretleri verip topluyoruz.
- (+8) + (-A) + (+B) + (-5)
- = 8 - A + B - 5
- = 3 + B - A
- Bu sonucun 11’in tam katı (11m) olması gerekir: 3 + B - A = 11m.
- A ve B sıfırdan farklı rakamlar olduğu için 1 \le A \le 9 ve 1 \le B \le 9.
- Bu durumda B-A değeri en küçük 1-9 = -8 ve en büyük 9-1 = 8 olabilir.
- Dolayısıyla, 3 + (B-A) değeri en küçük 3+(-8) = -5 ve en büyük 3+8=11 olabilir.
- Bu aralıkta 11’in katı olan tek sayı 0 ve 11’dir.
- Eğer 3 + B - A = 0 ise, B - A = -3 \implies A - B = 3.
- Eğer 3 + B - A = 11 ise, B - A = 8.
Adım 5 — Denklemleri Çözerek A ve B Değerlerini Bulma
Şimdi iki farklı denklem sistemini inceleyeceğiz:
Durum 1: A - B = 3 ve A + B = 5 (Adım 2’deki ilk ihtimal)
- Bu iki denklemi alt alta toplarsak:
(A - B) + (A + B) = 3 + 5
2A = 8
A = 4
- Bulduğumuz A=4 değerini denklemlerden birine yazalım (örneğin A - B = 3):
4 - B = 3
B = 1
- Bu değerler (A=4, B=1) tüm şartlara uygun mu kontrol edelim:
- A=4 çift rakam mı? Evet (A \in \{2, 4, 6, 8\} şartına uyuyor).
- A=4 ve B=1 sıfırdan farklı mı? Evet.
- A+B = 4+1 = 5 (Adım 2’deki A+B=5 şartına uyuyor).
- A-B = 4-1 = 3 (Adım 4’teki A-B=3 şartına uyuyor).
- Bu çözüm geçerlidir.
Durum 2: A - B = 3 ve A + B = 14 (Adım 2’deki ikinci ihtimal)
- Bu iki denklemi alt alta toplarsak:
(A - B) + (A + B) = 3 + 14
2A = 17
A = \frac{17}{2} = 8.5
- A bir rakam olmalıdır ve tamsayı olmalıdır. 8.5 bir rakam olmadığı için bu durum geçerli değildir.
Durum 3: B - A = 8 ve A + B = 5
- Bu iki denklemi alt alta toplarsak:
(B - A) + (A + B) = 8 + 5
2B = 13
B = \frac{13}{2} = 6.5
- B bir rakam olmalıdır ve tamsayı olmalıdır. 6.5 bir rakam olmadığı için bu durum geçerli değildir.
Durum 4: B - A = 8 ve A + B = 14
- Bu iki denklemi alt alta toplarsak:
(B - A) + (A + B) = 8 + 14
2B = 22
B = 11
- B bir rakam olmalıdır (B \in \{1, ..., 9\}). 11 bir rakam olmadığı için bu durum geçerli değildir.
Tüm durumları incelediğimizde, geçerli olan tek çözüm A=4 ve B=1 değerleridir. Ayrıca C=5 olarak bulunmuştur.
Adım 6 — İfadelerin Doğruluğunu Kontrol Etme
- I. A = 3’tür.
- Bulduğumuz A değeri 4’tür. Bu ifade Yanlıştır.
- II. A = 4’tür.
- Bulduğumuz A değeri 4’tür. Bu ifade Doğrudur.
- III. B = 1’dir.
- Bulduğumuz B değeri 1’dir. Bu ifade Doğrudur.
Sonuç olarak, doğru olan ifadeler II ve III’tür.
Cevap: D) II ve III
Temel Kavramlar ve
Sık Yapılan Hatalar
- Aralarında Asal Çarpanlara Ayırma: Büyük sayılara bölünebilme incelenirken, sayıyı aralarında asal çarpanlara ayırıp her bir çarpan için bölünebilme kuralını uygulamak, çözüm yolunu basitleştirir. (Örn: 45 = 5 \times 9, 44 = 4 \times 11)
- Sıfırdan Farklı Şartını Unutmak: Problemde “sıfırdan farklı birer rakam” ifadesi çok önemlidir. Bu, rakamların \{1, 2, ..., 9\} kümesinden olması gerektiği anlamına gelir. Özellikle 5 ile bölünebilmede birler basamağı 0 veya 5 olabilirken, bu şart nedeniyle 0’ı elememiz gerekmiştir (C \ne 0). Bu tip şartlar gözden kaçtığında yanlış sonuçlara ulaşılabilir.
Umarım bu detaylı açıklama, çözüm adımlarını ve arkasındaki mantığı tam olarak anlamana yardımcı olmuştur! Başka bir sorunuz olursa çekinmeyin.