Sadoce CH.
H,CHO le CH
ZOR SORULAR
ens avirac (AgNO k kangmn yeterie
cözeltisinin kansim) n st ve N
Buna gõre,
meye giten
laniyor. Tepkimede 1 mol ka
karbonil bilesii
2 mol Ag katisı oluştuğu bilinivo
oercekleşen tepkime sonucu 108 g Ao ko
iyor. %100 veriml
elde ediliyor.
CH,COCH, kartbont
1Karişımdaki bileşikler birbirinin yan
izomeridir.
IL Topkime sonucu oluşan organik blak
CH,COOHdir.
I. Karşımdaki CH,oOCH, bileşiginin küt
lesi 18’dir.
Ifadelerinden hangileri doğrudur?
(CH,CHO= 44 g/mol, CH,COCH, = 58 gmol
Ag = 108 gimol)
A) Yathiz i
DI ve lIt
A) CH,OH
C) CH,CI
B) Yalnz ill
Aşağıdaki bileşiklerden hangisi, kendi mo-
lekulleri arasında hidrojen bağı yaparak d-
mer yapisı oluşturur?
E) LJKe tl
2022 /AYT
B) CH,CHo
D) CH, CCH,
E) CH,COOH
2015/LYs
sadakilerden hangisl tautomerleşmeye
CH.
-CH-CHCH,- Hp–H-p,
4 Halojenler ve alkaniar arasında isi veya şk ie
yer değişlirme tapkimeleri gerpekleşir
Buna göre,
A) 1
HC-Ć-CH-CH a
2014/LY5
B)2
deki tek bir kloe
tepkimesindeki
farkli karbon atonuna baglanabili
dikal kRe
2014/LYSs
Karbonil Bileşikleri ve Tollens Ayıracı Soru Çözümü
Görseldeki ilk soruda, CH_3CHO (Asetaldehit) ve CH_3COCH_3 (Aseton) içeren 40 gramlık bir karışımın Tollens ayıracı (AgNO_3 ve NH_3 çözeltisi) ile olan tepkimesi incelenmektedir.
[KULLANILAN FORMÜL VE BİLGİLER:]
- Tollens Tepkimesi: Sadece aldehitler Tollens ayıracı ile tepkimeye girerek Ag katısı (gümüş aynası) oluşturur. Ketonlar (örneğin aseton) bu tepkimeyi vermez.
- Mol Sayısı: n = \frac{m}{M_A}
- Tepkime Oranı: 1 mol aldehit yükseltgendiğinde 2 mol Ag katısı açığa çıkar.
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Oluşan Gümüşün Mol Sayısını Bulma
Tepkime sonucu 108 g Ag katısı oluştuğu belirtilmiştir.
M_{Ag} = 108 \text{ g/mol} olduğuna göre:
n_{Ag} = \frac{108 \text{ g}}{108 \text{ g/mol}} = 1 \text{ mol Ag} oluşmuştur.
Adım 2 — Tepkimeye Giren Aldehit Miktarını Belirleme
Bilgiye göre 1 mol karbonil bileşiği (aldehit) 2 mol Ag oluşturmaktadır.
1 \text{ mol aldehit} \rightarrow 2 \text{ mol Ag} ise,
x \text{ mol aldehit} \rightarrow 1 \text{ mol Ag}
Buradan x = 0,5 \text{ mol } CH_3CHO tepkimeye girmiştir.
Adım 3 — Karışımdaki Bileşiklerin Kütlelerini Hesaplama
CH_3CHO (Asetaldehit) kütlesi:
m = n \times M_A = 0,5 \text{ mol} \times 44 \text{ g/mol} = 22 \text{ gram}.
Toplam karışım 40 gram olduğuna göre CH_3COCH_3 (Aseton) kütlesi:
40 \text{ g} - 22 \text{ g} = 18 \text{ gram} aseton bulunur.
Adım 4 — Öncüllerin Değerlendirilmesi
- I. Karışımdaki bileşikler birbirinin yapı izomeridir: Yanlış. Asetaldehit 2 karbonlu (C_2H_4O), aseton 3 karbonludur (C_3H_6O). İzomer olmaları için kapalı formülleri aynı olmalıdır.
- II. Tepkime sonucu oluşan organik bileşik CH_3COOH’dir: Doğru. Asetaldehit (CH_3CHO) yükseltgendiğinde asetik aside (CH_3COOH) dönüşür.
- III. Karışımdaki CH_3COCH_3 bileşiğinin kütlesi 18 g’dır: Doğru. Adım 3’te 18 gram olarak hesapladık.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] D) II ve III
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
1. Tollens Ayıracı
- [Tanım:] Amonyaklı gümüş nitrat çözeltisidir.
- [Bu problemde:] Karışımdaki asetonun tepkime vermemesini, sadece asetaldehitin tepkimeye girerek gümüş oluşturmasını sağladı.
2. Yapı İzomerliği
- [Tanım:] Kapalı formülleri aynı, atom dizilişleri farklı olan bileşiklerdir.
- [Bu problemde:] Bileşiklerin karbon sayıları farklı olduğu için izomer olamazlar.
[SIK YAPILAN HATALAR:]
Ketonları Tollens ile tepkimeye sokmak
- [Yanlış:] Hem asetonun hem asetaldehitin gümüş oluşturduğunu varsaymak.
- [Doğru:] Sadece aldehitler yükseltgenir, ketonlar bu koşulda yükseltgenmez.
- [Neden yanlış:] Ketonların karbonil karbonuna bağlı hidrojen atomu yoktur, bu yüzden kolayca yükseltgenemezler.
2. Soru (AYT/LYS Tadında)
Soru: Hangi bileşik kendi molekülleri arasında hidrojen bağı yaparak dimer yapısı oluşturur?
[CEVAP:] E) CH_3COOH
Açıklama: Karboksilik asitler (R-COOH), molekülleri arasındaki hidrojen bağları sayesinde ikişerli gruplar halinde “dimer” yapısı oluştururlar. Alkoller (CH_3OH) hidrojen bağı yapar ancak karboksilik asitler kadar kararlı dimer yapılar oluşturmazlar.
Bu çözümlerle ilgili anlamadığın veya daha detaylı incelememi istediğin bir kısım var mı?
3 ve 4 u de çöz
[Görseldeki 3. ve 4. Soruların Detaylı Çözümü]
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
3. Soru: Tautomerleşme (2014/LYS)
Adım 1 — Tautomerleşme Tanımı
Tautomerleşme, bir moleküldeki bir hidrojen atomunun ve bir çift bağın yer değiştirmesiyle oluşan dinamik bir dengedir. En yaygın türü Enol-Keto tautomerisidir. Bir bileşikte tautomerleşme görülebilmesi için aynı karbon atomuna hem bir çift bağın (C=C) hem de bir hidroksil grubunun (-OH) bağlı olması (Enol yapısı) gerekir.
Adım 2 — Seçeneklerin Analizi
- A, B, C, E seçenekleri: Bu seçeneklerde gösterilen değişimler ya basit birer yer değiştirme ya da asit-baz tepkimesi gibi farklı kimyasal süreçlerdir.
- D seçeneği: Görselde D şıkkında bir Enol yapısının (halkalı yapıdaki çift bağa bağlı -OH grubu) Keto formuna (çift bağın oksijene geçmesi ve hidrojenin yer değiştirmesi) dönüştüğü görülmektedir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] D
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
4. Soru: Alkanlarda Halojenleşme ve Radikalik Bağlanma (2014/LYS)
[KULLANILAN BİLGİLER:]
Alkanlar güneş ışığı (uv) veya ısı etkisiyle halojenlerle yer değiştirme tepkimesi verir. Bu tepkimede bir klor radikali (Cl\cdot), alkandaki farklı karbon atomlarına bağlanarak farklı izomerler oluşturabilir.
Adım 1 — Molekül Yapısının İncelenmesi
Soru kökündeki molekül: İzopentan (2-metilbütan).
Yapısı: CH_3 - CH(CH_3) - CH_2 - CH_3
Adım 2 — Farklı Karbon Atomlarının Belirlenmesi
Klor atomunun bağlanabileceği “eşdeğer olmayan” (farklı) karbon atomlarını sayalım:
- Uçtaki CH_3 Karbonları (Sol): En soldaki iki CH_3 grubu birbirine eşdeğerdir. Buraya bağlanan klor aynı bileşiği (1-kloro-2-metilbütan) verir. (1. Farklı Karbon)
- Tersiyer Karbon (CH): Ortadaki dallanmanın olduğu karbon atomu. (2. Farklı Karbon)
- Sekonder Karbon (CH_2): Sağ taraftaki CH_2 grubu. (3. Farklı Karbon)
- Uçtaki CH_3 Karbonu (Sağ): En sağdaki metil grubu. (4. Farklı Karbon)
Adım 3 — Sonuç
Klor atomu toplamda 4 farklı karbon atomuna bağlanarak 4 farklı yapısal izomer oluşturabilir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] D) 4
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
1. Enol-Keto Tautomerisi
- [Tanım:] Bir hidrojen göçü ile çift bağın yer değiştirmesidir.
- [Önemli Bilgi:] Keto formu genellikle enol formundan çok daha kararlıdır.
2. Eşdeğer Karbonlar
- [Tanım:] Simetriden dolayı kimyasal olarak aynı çevrede bulunan karbonlardır.
- [Bu problemde:] İzopentanın solundaki iki metil grubu simetrik olduğu için tek bir seçenek olarak sayılır.
[SIK YAPILAN HATALAR:]
Tüm metil (CH_3) gruplarını farklı saymak
- [Yanlış:] Moleküldeki her karbonu farklı görüp 5 demek.
- [Doğru:] Aynı karbona bağlı olan metil grupları eşdeğerdir. Bağlanan klor atomu aynı isimli bileşiği oluşturur.
Bu iki soruda molekül yapılarını zihninde canlandırmakta zorlandığın bir yer var mı? Başka bir örnek üzerinden açıklamamı ister misin?