- Aşağıdakilerden hangisi bir kanuna, Cumhurbaş-
kanlığı kararnamesine ya da iç tüzük kuralına kar-
ŞI esas yönünden jptal davası açabileceklerden
biri değildir?
A) Cumhurbaşkanı
B) TBMM Başkani
C) Meclis üye tam sayısının 1/5’1
D) TBMM’de grubu bulunan en yüksek üyeye sahip
parti
E) TBMM’de grubu bulunan en yüksek üyeye sahip
ikinci parti
Kanun, CBK ve İçtüzük Kurallarına Karşı İptal Davası Açma Yetkisi
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — İptal Davası (Soyut Norm Denetimi) Kavramını İnceleme
Anayasa Mahkemesi’nde bir kanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin (CBK) veya TBMM İçtüzüğü’nün anayasaya aykırılığı gerekçesiyle doğrudan iptal davası açılmasına “soyut norm denetimi” denir. Bu dava hem şekil hem de esas bakımından açılabilir.
Adım 2 — Anayasa’ya Göre Yetkili Kişi ve Grupları Belirleme
1982 Anayasası’nın 150. maddesine göre, kanunlara, CBK’lara ve İçtüzüğe karşı esas yönünden iptal davası açmaya yetkili olanlar şunlardır:
- Cumhurbaşkanı
- TBMM’de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu (En yüksek üyeye sahip birinci ve ikinci parti grupları)
- TBMM üye tam sayısının en az beşte biri tutarındaki üyeler (600 milletvekilinin 1/5’i olan 120 milletvekili)
Adım 3 — Seçeneklerin Analizi
- A) Cumhurbaşkanı: Anayasal olarak tam yetkilidir.
- B) TBMM Başkanı: TBMM Başkanı’nın Anayasa Mahkemesi’nde iptal davası açma yetkisi bulunmamaktadır. Görevi meclis yönetimidir, dava açma süreciyle siyasi bir yetkisi yoktur.
- C) Meclis üye tam sayısının 1/5’i: 120 milletvekilinin imzasıyla dava açılabilir, yetkilidir.
- D) TBMM’de grubu bulunan en yüksek üyeye sahip parti: En büyük grup olarak yetkilidir.
- E) TBMM’de grubu bulunan en yüksek üyeye sahip ikinci parti: İkinci büyük grup olarak yetkilidir.
Adım 4 — Seçenek Karşılaştırması
B. TBMM Başkanı — İptal davası açma yetkisi olanlar arasında sayılmamıştır.
A, C, D, E — Bu kişi ve gruplar Anayasa’nın 150. maddesi uyarınca dava açabilirler.
Adım 5 — Son Doğrulama
İptal davası açabilecekler listesi sınırlıdır (numerus clausus). TBMM Başkanı bu listede yer almadığı için esas veya şekil yönünden iptal davası açamaz.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B) TBMM Başkanı
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Soyut Norm Denetimi
- Tanım: Bir hukuk kuralının, herhangi bir somut olayla bağlantısı kurulmaksızın doğrudan Anayasa Mahkemesi’nde dava edilmesi.
- Bu problemde: Kanun, CBK ve İçtüzüğün anayasaya uygunluğunun denetlenmesi kastedilmektedir.
SIK YAPILAN HATALAR:
TBMM Başkanı ve Muhalefet Karıştırma
- Yanlış: “TBMM Başkanı meclisin başı olduğu için dava açabilir” diye düşünmek.
- Doğru: TBMM Başkanı tarafsızlık ilkesi gereği dava açma sürecinin dışında tutulmuştur.
- Neden: Yetki sadece yürütmenin başı olan Cumhurbaşkanı’na, en büyük iki siyasi gruba ve milletvekili azınlığına (1/5) verilmiştir.
Anayasa Mahkemesi’ne “şekil bakımımdan” dava açma süreleri ve yetkileri arasındaki farkları da incelemek ister misin?