K şehrinde beş gün boyunca Güneş’in doğuş ve batış saatleri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
| Günler | Gün Doğumu | Gün Batımı |
|1--- | 1— |$ 1— |
| 1. gün | 06.38 | 18.22 |
| 2. gün | 06.37 | 18.23 |
| 3. gün | 06.36 | 18.24 |
| 4. gün | 06.35 | 18.25 |
| 5. gün | 06.34 | 18.26 |
Tabloya göre K şehri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) İlkbahar mevsimi yaşanmaktadır.
B) Gece-gündüz süresi arasındaki fark artmaktadır.
C) Birim yüzeye düşen enerji miktarı artmaktadır.
D) Gündüz süresi azalırken gece süresi artmaktadır.
Mevsimlerin Oluşumu ve Gece-Gündüz Süreleri Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Bir bölgede gündüz süresi 12 saatin altındayken gündüzlerin uzaması (gecelerin kısalması), ekinoks tarihine (12 saat gece – 12 saat gündüz eşitliğine) yaklaşıldığını ve Güneş ışınlarının geliş açısının büyüdüğünü gösterir. Işınların geliş açısı büyüdükçe birim yüzeye düşen enerji miktarı artar.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
Tablodaki gün doğumu ve gün batımı değerlerine göre gündüz ve gece sürelerini hesaplayalım:
- 1. gün: Gündüz süresi 18.22 - 06.38 = 11 saat 44 dakika; Gece süresi = 12 saat 16 dakika.
- 5. gün: Gündüz süresi 18.26 - 06.34 = 11 saat 52 dakika; Gece süresi = 12 saat 08 dakika.
Bu verilere göre seçenekleri değerlendirelim:
- A) Yanlıştır. Gündüz süresi 12 saatin altındadır ve 12 saate doğru yaklaşmaktadır. Ekinoks öncesinde gündüzlerin 12 saatten kısa olup uzadığı dönem ilkbahar değil, kış mevsimidir (İlkbahar mevsiminde gündüzler 12 saatten daha uzundur).
- B) Yanlıştır. 1. gün gece ile gündüz arasındaki fark 12\text{ sa } 16\text{ dk} - 11\text{ sa } 44\text{ dk} = 32\text{ dakika} iken, 5. gün bu fark 12\text{ sa } 08\text{ dk} - 11\text{ sa } 52\text{ dk} = 16\text{ dakikaya} düşmüştür. Yani gece-gündüz süresi arasındaki fark azalmaktadır.
- C) Doğrudur. Gündüz sürelerinin uzaması, bulunulan konumda Güneş ışınlarının geliş açısının her geçen gün büyüdüğünü gösterir. Işınların dikleşmesi/büyümesiyle birlikte birim yüzeye aktarılan güneş enerjisi miktarı artar.
- D) Yanlıştır. Tabloya göre gün doğumu her gün daha erken (06.38’den 06.34’e), gün batımı ise daha geç (18.22’den 18.26’ya) gerçekleştiği için gündüz süresi artmakta, gece süresi azalmaktadır.
CEVAP: C) Birim yüzeye düşen enerji miktarı artmaktadır.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Gündüz süresi 12 saatten kısa olduğu bir dönemde gündüzlerin uzaması, gece ile gündüz arasındaki farkı azaltarak eşitliğe (12 saate) yaklaştırır. Öğrencilerin en sık düştüğü çeldirici, gündüzün uzamasını doğrudan “farkın artması” (B şıkkı) olarak yorumlamaktır.