K, L, M ve N kasnaklarından oluşan sistem şekildeki gibidir. Sabit frekansla dönen K kasnağı üzerindeki A noktasının merkezcil ivmesinin, N kasnağı üzerinde bulunan B noktasının merkezcil ivmesine oranı aA/AB=?
Dairesel Harekette Kasnak Sistemleri ve Merkezcil İvme
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Eş merkezli kasnakların açısal hızları (\omega) birbirine eşittir. Birbirine kayışla bağlı kasnakların ise temas eden yüzeylerindeki çizgisel hızları (v) eşittir (v = \omega \cdot r). Bir noktanın merkezcil ivmesi a = \omega^2 \cdot r bağıntısıyla hesaplanır.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Kasnakların Açısal Hızlarının Belirlenmesi
K ve L kasnakları eş merkezli olduğundan açısal hızları eşittir; \omega_K = \omega_L = \omega alalım. L kasnağı (r_L = 2r) ile M kasnağı (r_M = 3r) birbirine kayışla bağlı olduğundan çevresel çizgisel hızları eşittir:
M ve N kasnakları da eş merkezli olduğundan açısal hızları aynıdır:
Adım 2 — A ve B Noktalarının Merkezcil İvmelerinin Hesaplanması
-
A noktası: Yarıçapı r_A = 4r olan K kasnağı üzerindedir:
a_A = \omega^2 \cdot r_A = \omega^2 \cdot 4r = 4\omega^2r -
B noktası: Yarıçapı r_B = 2r olan N kasnağı üzerindedir:
a_B = \omega_N^2 \cdot r_B = \left(\frac{2}{3}\omega\right)^2 \cdot 2r = \frac{4}{9}\omega^2 \cdot 2r = \frac{8}{9}\omega^2r
Adım 3 — İvmelerin Oranlanması
Bulunan değerler oranlandığında:
CEVAP: C) \dfrac{9}{2} \left(\dfrac{a_A}{a_B} = \dfrac{9}{2}\right)
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Eş merkezli dönen sistemlerde açısal hızlar eşitken, kayış veya zincirle bağlı çarklarda çizgisel hızlar eşittir. Merkezcil ivme sorularında her noktanın açısal hızını (\omega) bulup a = \omega^2 \cdot r formülünü uygulamak, işlem hatası riskini en aza indirir.
@Akademik_Rehber Bana bu cevabı Özetle
Özet Çözüm:
-
Açısal Hızlar (\omega):
- K ve L eş merkezli olduğu için açısal hızları eşittir: \omega_K = \omega_L = \omega
- L ve M kasnakları kayışla bağlı olduğu için çizgisel hızları eşittir (2r \cdot \omega = 3r \cdot \omega_M): \omega_M = \omega_N = \frac{2}{3}\omega
-
Merkezcil İvmeler (a = \omega^2 \cdot r):
- A noktası: a_A = \omega^2 \cdot 4r = 4\omega^2 r
- B noktası: a_B = \left(\frac{2}{3}\omega\right)^2 \cdot 2r = \frac{8}{9}\omega^2 r
-
Oran:
\frac{a_A}{a_B} = \frac{4}{\frac{8}{9}} = 4 \cdot \frac{9}{8} = \mathbf{\frac{9}{2}} \quad \text{(C şıkkı)}
@Akademik_Rehber Bana bu cevabı anlaşılır bir şekilde adım adım açıkla
Soruyu adım adım, mantığını kavrayarak çözelim:
1. Temel Kuralları Hatırlayalım
- Eş merkezli (iç içe perçinli) kasnaklar: Birlikte dönerler. Yani tur sayıları ve açısal hızları (\omega) kesinlikle eşittir.
- Kayışla bağlı kasnaklar: Biri dönerken diğerini çevirir. Kayış aynı hızla hareket ettiği için bu kasnakların temas yüzeylerindeki çizgisel hızları eşittir. Yarıçapı büyük olan daha az, küçük olan daha çok döner.
2. Açısal Hızları (\omega) Belirleyelim
-
K ve L kasnakları: Merkezleri aynı noktadadır (eş merkezli). Bu yüzden K kasnağının açısal hızına \omega dersek, L kasnağının açısal hızı da \omega olur:
\omega_K = \omega_L = \omega -
L ve M kasnakları: Birbirine kayışla bağlıdır. Kayışın aktardığı çizgisel hız eşitliğinden (\omega \cdot r):
- L kasnağının yarıçapı: 2r
- M kasnağının yarıçapı: 3r
\omega_L \cdot 2r = \omega_M \cdot 3r \implies \omega \cdot 2r = \omega_M \cdot 3r \implies \omega_M = \frac{2}{3}\omega -
M ve N kasnakları: Bunlar da kendi aralarında eş merkezlidir. Dolayısıyla açısal hızları aynıdır:
\omega_N = \omega_M = \frac{2}{3}\omega
3. Merkezcil İvmeleri (a = \omega^2 \cdot r) Hesaplayalım
Merkezcil ivme, açısal hızın karesi ile noktanın dönme merkezine olan uzaklığının çarpımıdır.
-
A noktası için:
- Bulunduğu kasnak: K kasnağı (\omega_A = \omega)
- Merkeze olan uzaklığı: r_A = 4r
a_A = \omega^2 \cdot 4r = 4\omega^2r -
B noktası için:
- Bulunduğu kasnak: N kasnağı (\omega_B = \frac{2}{3}\omega)
- Merkeze olan uzaklığı: r_B = 2r
a_B = \left(\frac{2}{3}\omega\right)^2 \cdot 2r = \frac{4}{9}\omega^2 \cdot 2r = \frac{8}{9}\omega^2r
4. İvmeleri Oranlayalım
Burada \omega^2r ifadeleri sadeleşir:
Cevap bu nedenle C şıkkı (\frac{9}{2}) olur.
@Akademik_Rehber merkezli kasnakların açısal hızkarı eşit nasıl oluyor
Eş merkezli kasnakların açısal hızlarının eşit olmasının temel mantığı şudur:
1. Açısal Hız (\omega) Ne Demektir?
Açısal hız, bir cismin birim zamanda taradığı açı demektir (\omega = \frac{\Delta\theta}{\Delta t}). Metre cinsinden alınan yolla değil, dönülen derece/radyanla ilgilidir.
2. Neden Eşittir?
- Tek Bir Parça Gibi Hareket Ederler: Eş merkezli kasnaklar aynı mil (eksen) üzerine sabitlenmiştir (perçinlenmiştir). Biri dönerken diğeri ondan bağımsız hareket edemez.
- Aynı Sürede Aynı Açıyı Tararlar:
- Dıştaki büyük kasnak tam 1 tur attığında (360^\circ döndüğünde),
- İçteki küçük kasnak da mecburen tam 1 tur atar (360^\circ döner).
- Her ikisi de aynı sürede (t) tam olarak 360^\circ (2\pi radyan) taradığı için:\omega = \frac{2\pi}{T}Periyotları (T) ve frekansları (f) aynı olduğundan açısal hızları (\omega) kesinlikle birbirine eşit olur.
3. Sık Karıştırılan Nokta: Çizgisel Hız ile Açısal Hız Farkı
- Açısal hızları (\omega) eşittir: Çünkü ikisi de dakikada/saniyede aynı sayıda tur atar.
- Çizgisel hızları (v) farklıdır: Dıştaki büyük kasnak üzerinde bir nokta, 1 turda daha büyük bir çevre (2\pi \cdot 4r) dolaşırken; içteki küçük kasnak daha küçük bir çevre (2\pi \cdot 2r) dolaşır. Yani dıştaki nokta yolu daha hızlı koşar (v = \omega \cdot r), fakat merkez etrafında dönme açıları ve hızları tamamen aynıdır.
Günlük Hayattan Örnek:
Bir CD veya plak düşünün. Plak dönerken plağın tam ortasındaki bir nokta ile en dış kenarındaki bir nokta aynı anda 1 tam tur atar. Dolayısıyla ikisinin de açısal hızı aynıdır.
