k) Iki makineden biri 18 dakika çalışıp 6 dakika din- lenmektedir. Diğer makine ise 20 dakika çalışıp 10 dakika dinlenmektedir. Saat 10.00’da aynı anda çalışmaya başlayan bu makinelerin tekrar birlikte çalışmaya başlayacakları saat en erken kaçtır? Ssvslota2onas
SORU: İki makineden biri 18 dakika çalışıp 6 dakika dinlenmektedir, diğeri 20 dakika çalışıp 10 dakika dinlenmektedir. Saat 10.00’da aynı anda çalışmaya başlayan makineler en erken kaçta tekrar birlikte çalışmaya başlar?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
Döngü süresi = Çalışma süresi + Dinlenme süresi
İki makinenin döngü sürelerinin EKOK’unu bulup, bu zaman sonra birlikte çalışmaya tekrar başlayacaklardır.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Döngü sürelerini hesapla
Birinci makinenin döngü süresi = 18 dakika (çalışma) + 6 dakika (dinlenme) = 24 dakika
İkinci makinenin döngü süresi = 20 dakika (çalışma) + 10 dakika (dinlenme) = 30 dakika
Adım 2 — EKOK hesapla
24 ve 30 sayılarının EKOK’unu bulalım:
SORU:İki makineden biri 18 dakika çalışıp 6 dakika dinlenmektedir. Diğer makine ise 20 dakika çalışıp 10 dakika dinlenmektedir. Saat 10.00’da aynı anda çalışmaya başlayan bu makinelerin tekrar birlikte çalışmaya başlayacakları saat en erken kaçtır?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL: EKOK (En Küçük Ortak Kat) formülü:\displaystyle \mathrm{EKOK}(a,b)=\frac{a\cdot b}{\gcd(a,b)}
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Döngü sürelerini hesapla
İşlem:18+6=24 dakika (Birinci makinenin bir tam döngüsü)
İşlem:20+10=30 dakika (İkinci makinenin bir tam döngüsü)
Adım 2 — OBEB (GCD) hesapla
İşlem:\gcd(24,30)
İşlem:30-24=6
İşlem:\gcd(24,30)=\gcd(24,6)=6
Adım 3 — EKOK’u hesapla
İşlem:\mathrm{EKOK}(24,30)=\dfrac{24\times 30}{6}
İşlem:24\times 30=720
İşlem:\dfrac{720}{6}=120 dakika (İlk birlikte çalışma başlangıcına kadar geçen süre)
Adım 4 — Dakikayı saate çevir
İşlem:120\div 60=2 saat
TEMEL KAVRAMLAR:
PERİYOT (Döngü)
Tanım: Bir cihazın tekrar aynı duruma gelmesi için geçen zaman.
Bu problemde: Birinci makinenin döngüsü 24 dakika, ikinci makineninki 30 dakikadır.
EKOK (En Küçük Ortak Kat)
Tanım: İki sayının ortak katları arasından en küçük pozitif olan.
Bu problemde: İki makinenin döngülerinin EKOK’u, aynı anda tekrar işbaşı yapacakları süreyi verir.
SIK YAPILAN HATALAR:
Döngüleri karıştırmak
Yanlış: Sadece çalışma sürelerini (18 ve 20) kullanıp EKOK almak.
Doğru: Çalışma + dinlenme süreleri olan tam döngüleri (24 ve 30) kullanmak.
Neden yanlış: Makine birlikte çalışmaya başlaması, döngü başlangıçlarının eşleşmesine bağlıdır, sadece çalışma süreleri değil tam döngüler önemlidir.
Düzeltme: Her makinenin bir tam döngüsünü hesaplayıp EKOK alınız.