Bölünebilme ve Kalan Problemleri Çözümü
Önemli Noktalar
- Modüler aritmetik kullanarak kalanı bulmak kolaydır.
- Kalanların toplam ve farkının mod hesabı ile bulunması gerekir.
- Özellikle büyük kuvvetlerin mod 9 ve mod 5’e göre kalanı hesaplanabilir.
İçindekiler
Soru 1 Çözümü
Soru:
1273 sayısının 3 ile bölümünden kalan x, 5 ile bölümünden kalan y, 9 ile bölümünden kalan z ise x + y - z kaçtır?
Çözüm:
-
1273 sayısının 3 ile bölümünden kalan:
1273 \div 3 kalanı = 1273 \mod 3
1+2+7+3=13, 13 \mod 3=1 dolayısıyla x=1. -
5 ile bölümünden kalan:
Bir sayının 5 ile bölümünden kalan son basamağa bağlıdır.
1273’ün son basamağı 3 olduğu için kalan y=3. -
9 ile bölümünden kalan:
Bir sayının 9 ile bölümünden kalanı rakamlar toplamının 9 ile bölümünden kalanına eşittir.
1+2+7+3=13
13 \mod 9=4
z=4
Sonuç:
Doğru cevap: C) 0
Pro Tip: Mod 9 hesaplarında rakamlar toplamını kullanmak hesapları hızlandırır.
Soru 2 Çözümü
Soru:
(174)^2 - (73)^3 - (1907)^2 sayısının 5 ile bölümünden kalan kaçtır?
Çözüm:
Mod 5’te işlem yapacağız. Çünkü modüler aritmetikte:
Öncelikle:
- 174 \mod 5 = 174 - 5 \times 34 = 174 - 170 = 4
- 73 \mod 5 = 73 - 5 \times 14 = 73 - 70 = 3
- 1907 \mod 5 = 1907 - 5 \times 381 = 1907 - 1905 = 2
Şimdi kuvvetlerin mod 5 kalanı:
- 174^2 \equiv 4^2 = 16 \equiv 1 \mod 5
- 73^3 \equiv 3^3 = 27 \equiv 2 \mod 5 (Çünkü 27 - 25 = 2)
- 1907^2 \equiv 2^2 = 4 \mod 5
Toplam:
Doğru cevap: A) 0
Uyarı: Eksi kalanları modlarda pozitif yapmak için mod ekleyin. (-5 ≡ 0 mod 5)
Soru 3 Çözümü
Soru:
232323…2 (17 basamaklı) doğal sayısının 9 ile bölümünden kalan kaçtır?
Yorum:
Sayının rakamları: “2 3 2 3 2 3 … 2” şeklinde 17 basamağı var. Dikkat: Son basamak 2 ile bitiyor.
Çözüm:
9’a bölümde kalanı bulmak için rakamların toplamını mod 9’a göre incele.
Rakamsal örnek: 17 basamağın yarısına yakın 2 ve 3’ler olacak. Eğer dizideki 2 ve 3’lerin sıralaması net bilinmiyorsa ama paradoks aşağıdaki gibidir:
- “23” sayıları 2’şer grup şeklinde sayılırsa: (17 basamak 8 adet “23” + 1 adet “2”)
- 8 adet “23” → 8 × (2+3) = 8 × 5 = 40
-
- Son basamak 2 → Toplam 40 + 2 = 42
- 42 mod 9 = 42 - 36 = 6
Yani kalan 6’dır.
Doğru cevap: D) 6
Pro Tip: 9 modunda rakamları toplayarak kalanı hızlı bulun.
Özet Tablo
| Soru | Modüler İşlem | Sonuç | Doğru Şık |
|---|---|---|---|
| 1 | 1273 mod 3,5,9 kalan hesaplama | 0 | C) 0 |
| 2 | Kuvvetlerin mod 5 kalanı | 0 | A) 0 |
| 3 | Rakamlar toplamı mod 9 | 6 | D) 6 |
Sık Sorulan Sorular
1. Modüler aritmetikte eksi kalan nasıl pozitif yapılır?
Mod değerini eksi kalana ekleyerek pozitif hale getirebilirsiniz. Örneğin, -5 \mod 5 = -5 + 5 = 0.
2. Rakamlar toplamı neden 9 modunda kalanı verir?
Çünkü 9 taban sisteminde sayı ile rakamlar toplamının mod 9 kalanı aynıdır. Bu özellik hesaplamaları kolaylaştırır.
3. Kuvvetlerde mod işlemi nasıl yapılır?
Tabanı mod’a göre küçültüp, kuvveti hesaplayarak (gerekirse modüler üs alma yöntemleri kullanarak) sonucu bulabilirsiniz.
Sonraki Adımlar
Yukarıdaki modüler aritmetik konusunu pekiştirmek için “Modüler Aritmetikte Kuvvetlerin Kalanı Nasıl Hesaplanır?” konusunu incelemek ister misiniz?
Görüntüdeki KPSS Bölünebilme Soruları
Önemli Noktalar
- Modüler aritmetikte n \bmod k işlemi kalanı verir.
- 9 ile bölünebilmede basamak toplamı kuralı kullanılır.
- 5 ile bölünebilmede son basamak incelenir.
Sonuç
Tip-1 için x+y-z=0, Tip-2’nin 5’e bölümünden kalan 0, Tip-3’ün 9’a bölümünden kalan 6.
İçindekiler
Tip-1 Çözümü
1273 sayısının
- 3 ile bölümünden kalan: 1273 \bmod 3 = (1+2+7+3)\bmod3 = 13\bmod3 = 1 \Rightarrow x=1
- 5 ile bölümünden kalan: son basamak 3 \Rightarrow y=3
- 9 ile bölümünden kalan: basamak toplamı 13, 13\bmod9=4 \Rightarrow z=4
Buna göre
Tip-2 Çözümü
Aşağıdaki ifadeyi 5’e göre mod alalım:
Her terimin 5’e göre kalanı:
- 174 \bmod5 = 4 \,\Rightarrow\,4^2=16\bmod5=1
- 73 \bmod5 = 3 \,\Rightarrow\,3^3=27\bmod5=2
- 1907 \bmod5 = 2 \,\Rightarrow\,2^2=4
Toplam:
Kalan \;0\,.
Tip-3 Çözümü
17 basamaklı “2323…2” sayısı, sekiz defa “23” ve en son “2” içerir.
Basamak toplamı: 8\times(2+3)+2 = 8\times5+2 = 42.
Kalan \;6\,.
Karşılaştırma Tablosu
| Tip | Modül | Kural |
|---|---|---|
| Tip-1 | 3,5,9 | Bölme ve basamak toplamı |
| Tip-2 | 5 | Son basamak ve küçük üs modları |
| Tip-3 | 9 | Basamak toplamı |
Özet Tablosu
| Soru | İstenen | Sonuç |
|---|---|---|
| Tip-1 | x+y-z | 0 |
| Tip-2 | 5’e bölüm kalanı | 0 |
| Tip-3 | 9’a bölüm kalanı | 6 |
SSS
- Modüler aritmetikte n \bmod k işlemi nedir?
- Bir sayının k ile bölümünden kalan değeri hesaplar.
- 9 ile bölünebilmede neden basamak toplamı kuralı kullanılır?
- 10^m \equiv 1 \pmod9 olduğu için her basamak 1 katsayılıdır.
- 5’e bölüm kalanı nasıl hızlı bulunur?
- Son basamağa bakılır; 0 veya 5 ise kalan 0, diğerleri için doğrudan son rakamın 5’e bölüm kalanı geçerlidir.
Çözümleri anladınız mı? Ekstra alıştırma soruları ister misiniz?
@Ahmet_Yasin1
