Sorunun Çözümü ve Detaylar:
Soruda, y = f'(2x) türev fonksiyonunun grafiği verilmiş. Sorunun çözümü için aşağıdaki adımlar izlendi:
Veriler:
- f(10) - f(2) = 22
- y = f'(2x)'in grafiği verilmiş ve x \in [1, 5] aralığı gösterilmiş.
Analiz:
Burada, verilen grafik y = f'(2x)’in türevini temsil ediyor. Ancak soruda f'(2x)’in integrali olan f(x) bilgisi gerekiyor. Bu nedenle:
- Alan hesabı yaparak f'(2x)’i 2x değişkenine göre integral alacağız.
- Türev grafiği üzerindeki alan integral kullanılarak toplam değişim olan f(10) - f(2)’yi verir.
Adım 1: x’ten 2x’e giderken dönüşüm.
Fonksiyon y = f'(2x) türevini ifade ettiğinden, burada integrali almamız gerek. Bir fonksiyonun integralini alırken dönüşüm parametrik olarak dikkat edilmelidir.
Değişken dönüşümü:
Bu durumda her parçanın alanı bulunurken, integralde 2 çarpanı hesaba katılır.
Adım 2: Grafik üzerinden alan hesaplama.
Grafikte verilen değerleri f'(2x)’in alan hesaplamaları:
- x \in [1, m] aralığındaki alan: 2 \cdot 2 = 4, alan 2dx ile çarpılmalı.
- x \in [m, 5] aralığındaki alan: Yükseklik = 3, genişlik = 5-m. Alan 3 \cdot (5-m).
Bu alanları toplarsak:
Adım 3: Toplam değişim eşitliği.
Soruda f(10) - f(2) = 22 olarak verilmiş. Bu eşitliği denkleme yerleştirelim:
Bu denklemi çözerek m’yi buluyoruz:
Yukarıdaki soru:
“Yukarıda y = f’(2x) türev fonksiyonunun grafiğinin [1, 5] aralığındaki kısmı verilmiştir. f(10) – f(2) = 22 olduğuna göre m gerçel sayısı kaçtır?”
Cevap:
Table of Contents
1. Problemin Özeti
• f’in türevi, f’(2x) olarak verilmiş ve [1, 5] aralığında parça parça sabit değerler alıyor (önce 2, sonra 3).
• f(10) – f(2) değerinin 22 olduğu biliniyor.
• Grafikte x = 1 → y = 2’den başlıyor, x = m noktasında y = 3 seviyesine yükseliyor ve x = 5’e kadar y = 3’te kalıyor.
• Buna göre m değerinin kaç olduğu soruluyor.
2. Temel Bilgiler
-
Türev ve İntegral İlişkisi
Bir fonksiyon f için,f(b) - f(a) = \int_{a}^{b} f'(t)\,dt. -
Değişken Dönüşümü (t = 2x)
Eğer bir fonksiyon f’(2x) ile karşılaşıyorsak,f(10) - f(2) = \int_{t=2}^{10} f'(t)\, dt = \int_{x=1}^{5} f'(2x)\cdot 2 \, dxçünkü t = 2x ⇒ dt = 2\,dx.
-
Parçalı Tanımlanan Türev
Verilen grafiğe göre f’(2x), [1, m] aralığında sabit 2 (y = 2), [m, 5] aralığında sabit 3 (y = 3).
3. Çözümün Adımları
-
İntegral Bağlantısı Kullanma
Verilen:f(10) - f(2) = 2 \int_{x=1}^{5} f'(2x)\, dx = 22. -
Parça Parça İntegralin Hesaplanması
\int_{1}^{5} f'(2x)\, dx = \int_{1}^{m} 2\, dx + \int_{m}^{5} 3\, dx.- İlk integral:\int_{1}^{m} 2\, dx = 2(m - 1).
- İkinci integral:\int_{m}^{5} 3\, dx = 3(5 - m).
Toplam:
2(m - 1) + 3(5 - m) = 2m - 2 + 15 - 3m = -m + 13. - İlk integral:
-
Denklemi Kurma
Dıştaki “2” katsayısını da ekleyince,2 \times \bigl[-m + 13\bigr] = 22.Dolayısıyla:
-2m + 26 = 22 \quad\Longrightarrow\quad -2m = -4 \quad\Longrightarrow\quad m = 2.
4. Çözümün Tablosu
| Adım | Yapılan İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 1. İntegral Bağlantısı | f(10) - f(2) = 2 \int_{1}^{5} f'(2x)\,dx | 22 |
| 2. Parçalı İntegral 1 ([1, m]) | \int_{1}^{m} 2\, dx = 2(m - 1) | 2m - 2 |
| 3. Parçalı İntegral 2 ([m, 5]) | \int_{m}^{5} 3\, dx = 3(5 - m) | 15 - 3m |
| 4. Toplam Parçalı İntegral | (2m - 2) + (15 - 3m) = -m + 13 | -m + 13 |
| 5. Çarpı 2 ile Eşitlik | 2 \cdot (-m + 13) = 22 | -2m + 26 = 22 |
| 6. m Değerinin Bulunması | -2m = -4 \implies m = 2 | 2 |
5. Sonuç ve Özet
m = 2 bulunur. Yani, integral ve türev ilişkisi sayesinde f(10) – f(2) = 22 koşulunu sağlayan tek gerçek m değeri 2’dir.
f(10) – f(2) = 22 olduğuna göre, m gerçek sayısı kaçtır?
Cevap:
Aşağıdaki tüm adımları takip ettiğimizde, sorunun doğru yanıtı 2 çıkar.
Table of Contents
1. Problem Tanımı
Verilen soruda, y = f’(2x) türev fonksiyonunun grafiğinin [1,5] aralığı içindeki bölümü adım basamaklı (step function) şekilde çizilmiştir. Grafik üzerinde:
- x = 1’den x = m’ye kadar fonksiyonun değeri (y) sabit bir sayıya (örneğin 2) eşit,
- x = m’den x = 5’e kadar ise fonksiyonun değeri (y) başka bir sabit sayıya (örneğin 3) eşit.
Ayrıca, soruda f(10) – f(2) = 22 bilgisi verilmiştir. Burada, f(x) asıl fonksiyon, f'(x) ise bunun türevidir. Ancak soruda gördüğümüz türev ifadesi doğrudan f'(2x) şeklindedir. Amaç, bu bilgileri kullanarak m değerini bulmaktır.
2. Temel Bilgiler ve Kavramlar
Bu problemi çözmede kullanacağımız temel matematiksel bilgiler şunlardır:
- Türev (f’(x)): Bir fonksiyonun anlık değişim hızını gösterir.
- İntegral: Bir fonksiyonun belirli bir aralıktaki “toplam değişimini” veya “alanı” ifade eder.
- Temel İntegral Özelliği:
Eğer bir fonksiyonun türevi f'(t) ise,
- Zincir Kuralı (Chain Rule): Eğer u = 2x ise, \frac{d}{dx}f(2x) = 2\,f'(2x).
- Parçalı (Piecewise) Fonksiyonlar: Eğer bir fonksiyon farklı aralıklarda sabit veya farklı biçimlerde tanımlanmışsa, integrali de o aralıklar üzerinde tek tek hesaplanıp toplanır.
Bu sorudaki temel yaklaşım, f(10) – f(2) = \displaystyle \int_{2}^{10} f'(t) \, dt eşitliğini kullanmaktır. Ancak elimizde f'(2x) grafiği var ve x değişkeni [1,5] aralığında. Dolayısıyla, \ t = 2x dönüşümü yapmamız gerekir.
3. Grafiğin İncelenmesi
Soru kökünde, y = f’(2x) grafiği [1,5] aralığında şu şekilde parçalara ayrılıyor:
- x = 1 noktasına kadar grafik bir değerden diğerine geçiş yapmış gibi görünür (sometimes 3’ten 2’ye inmiş).
- x = 1 ile x = m arasında y değeri sabittir. Görselde bu sabit değer 2 olarak gösterilir.
- x = m ile x = 5 arasında ise y değeri sabit olarak 3’tür.
Yani kısaca:
Grafiğe bakıldığında, x ekseni üzerindeki kritik noktalar 1, m ve 5’tir. Y eksenindeki değerler ise 2 ve 3’tür.
4. f(10) – f(2) İfadesinde Türev Entegrasyonu
Verilen:
Temel İntegral Teoremi’ne göre:
Bu integrali t değişkeninden kurtarıp x değişkeni cinsinden yazmak için t = 2x seçimini yapıyoruz. Böylece:
- t = 2 \cdot 1 = 2 olduğunda x = 1,
- t = 2 \cdot 5 = 10 olduğunda x = 5.
Ayrıca, dt = 2\,dx olduğu için
Dolayısıyla
Bu sonuca göre, \displaystyle [1,5] aralığındaki f'(2x) fonksiyonunun integrali 11 olmalıdır.
5. Parçalı İntegral Hesabı
Grafiğe dayanarak, [1,5] aralığı iki parçaya bölünüyor: [1,m] ve [m,5]. Fonksiyonun aldığı değerler:
- [1,m] aralığında f'(2x) = 2.
- [m,5] aralığında f'(2x) = 3.
O halde integrali parçalayarak hesaplıyoruz:
Bu ifadenin 11 olduğu verilmiştir. Dolayısıyla:
Bu cebirsel denklemi çözersek:
Görüldüğü üzere, m = 2 elde edilir.
6. Örnek Adım Adım Çözüm
Aşağıda, her biri birer adım olacak şekilde tüm süreci özetliyoruz:
- Adım – Soruyu Oku ve Anla:
- Fonksiyon: y = f'(2x). Bu, orijinal fonksiyonun türevi f'(u) formundaki bir fonksiyonun, ancak u = 2x seçimi ile çizildiğini gösterir.
- Grafik: x ekseni [1,5] aralığında inceleniyor; y eksenindeki değerler kademeli (2 ve 3).
- Ek Bilgi: f(10) - f(2) = 22.
- Adım – Temel Entegral Formülü Kümele:
- Adım – Değişken Dönüşümü Yap:
- t = 2x \implies dt = 2 \, dx.
- Sınırlar: t=2 \leftrightarrow x=1 ve t=10 \leftrightarrow x=5.
- Dolayısıyla \int_{2}^{10} f'(t)\, dt = 2 \int_{1}^{5} f'(2x)\, dx.
- Adım – Yeni İntegral Değeri Bul:
- Adım – Parçalı Tanım Uygula:
Grafikte \,f'(2x) fonksiyonunun [1,m] ve [m,5] olmak üzere iki farklı sabit değeri vardır:
- Adım – İntegrali Hesapla ve Denklemi Çöz:
-
Adım – Sonuç:
m = 2 bulunur ve tablo veya şıklarla karşılaştırıldığında (genelde 2 seçeneğinin C şıkkı olduğu görülür) doğrulanır. -
Adım – Kontrol:
- m = 2 bulduktan sonra, [1,2] aralığında fonksiyon 2, [2,5] aralığında fonksiyon 3’tür.
- Hızlı bir kontrol: \int_{1}^{2} 2\,dx = 2 \cdot 1 = 2, \int_{2}^{5} 3\,dx = 3 \cdot 3 = 9. Toplam 11 elde ediyoruz, ki bu da \int_{1}^{5} f'(2x)\, dx = 11’e uygundur. Dolayısıyla hata yapmadığımızı görürüz.
7. Tablo ile Özet
Aşağıdaki tablo, çözüm basamaklarını ve her basamakta ne yapıldığını özetler:
| Adım | İşlem | Açıklama |
|---|---|---|
| 1 | Sorunun okunması | f’(2x) grafiği, [1,5] aralığı ve f(10)-f(2)=22 bilgisi. |
| 2 | Temel integral formülü | f(10)-f(2)= ∫2→10 f’(t) dt. |
| 3 | Değişken değiştirme (t=2x) | t=2x → dt=2dx; x sınırları 1→5, t sınırları 2→10. |
| 4 | Yeni integral değeri | 2 ∫1→5 f’(2x) dx = 22 → ∫1→5 f’(2x) dx = 11. |
| 5 | Parçalı fonksiyon | [1,m]’de f’(2x)=2, [m,5]’te f’(2x)=3. |
| 6 | Parçalı integrali hesapla | 2(m-1) + 3(5-m) = 11. |
| 7 | Cebirsel denklemi çöz ve m değerini bul | m=2. |
| 8 | Doğrulama | İntegral toplamı 11 çıkıyor mu diye kontrol edilir, doğru sonuç elde edilir. |
8. Sık Yapılan Hatalar ve İpuçları
- Türev Fonksiyonu ile f’(2x)’in Karıştırılması:
Öğrenciler sıkça, f’(x) ile f’(2x) ifadelerini aynı şeymiş gibi düşünüp integralde katsayı unutabilirler. Oysa,
Bu 2 çarpanı problemi çözmede kritik öneme sahiptir.
-
Sınırları Yanlış Uygulamak:
\displaystyle [1,5] aralığı, asıl fonksiyon f(x) açısından \displaystyle [2,10] aralığına dönüşür. Burada 2 ile 10 karıştırılırsa sonuç hatalı olur. -
Grafiği Ters Yorumlama:
Grafikte y=2 ve y=3 değerleri vertical (dikey) eksende net anlaşılmalı. Ayrıca x = m geçişi tam hangi değerde olduğuna dikkat edilmeli. -
Kontrol Etmeyi Unutmak:
Bulunan m değeri ile parçalı integral tekrar kontrol edilmeli. Çünkü basit toplama-çıkarma hataları sık olur.
9. Ek Açıklamalar ve Alternatif Yöntemler
-
Alternatif Yaklaşım:
Bazı öğrenciler doğrudan “alan” üzerinden düşünerek, grafiği y=f’(2x) ile x ekseni arasında hesaplayıp, 2 çarpanını hatırda tutarak 11’e eşitlerler. Bu görsel bir kontrol sağlarken, cebirsel yaklaşımın aynısıdır. -
Sabit Değerli Fonksiyonlarda Kolaylık:
f’(2x) parçalara ayrılıp sabit değerler aldığında (2 ve 3 gibi), integrali hesaplarken integrasyonun aslında “enine dikdörtgen alan” hesabı olduğu unutulmamalıdır. -
Dikkat Edilmesi Gereken Diğer Noktalar:
Bazı sorularda, grafikte fazladan parçalar olabilir. Bu soruda odaklanılan aralık [1,5] ile sınırlıdır. Ayrıca soruda “m gerçel sayısı” denilince, m’nin bu aralık içinde bulunması beklenir, çünkü grafikte 1<m<5 aralığında bir atlama gözlemlenir.
10. Sonuç ve Genel Özet
Bu soruda:
- f(10) – f(2) = 22 bilgisi,
- y = f’(2x) grafiğinin [1,5] aralığındaki sabitler şeklinde iki kademeli olduğu,
- Değişken değiştirme (t=2x) ve doğru integral uygulaması
yoluyla, aradığımız m değeri bulunur. Bütün adımları yaptıktan sonra bulduğumuz sonuç m = 2 dir.
Bu sonuç, integrali yeniden kontrol ettiğimizde (2*(2-1) + 3*(5-2) = 2 + 9 = 11) tam olarak f’(2x) fonksiyonunun [1,5] aralığındaki integral değerine karşılık gelir. Dolayısıyla sorudaki “m kaçtır?” sorusunun cevabı 2 olarak belirlenmiştir.
Özetle, tüm parçaları içeren hızlı bir kontrol:
- \int_{1}^{m} 2 \, dx + \int_{m}^{5} 3 \, dx = 11.
- Tek tek hesap: 2 (m - 1) + 3 (5 - m).
- 11’e eşitlediğimizde m = 2.
Böylece, problemi eksiksiz ve tutarlı şekilde çözdüğümüzü doğrulamış oluyoruz.
