Soru Çözümü
Soruda iki doğal sayıdan büyüğünün, küçüğüne bölündüğünde bölüm 27 ve kalan 5 olduğu belirtilmiş. Ayrıca bu iki doğal sayının toplamının 845 olduğu bilgisi verilmiştir. Küçük sayı, bu verilerle hesaplanabilir.
Problemin Matematiksel Olarak Açıklanması:
-
İlk Bilgi:
Büyük sayının küçük sayıya bölünmesiyle:\text{Büyük Sayı} = \text{Küçük Sayı} \times 27 + 5(Kabaca uzun bölme kuralı: bölen × bölüm + kalan)
-
İkinci Bilgi:
Büyük ve küçük sayının toplamı:\text{Büyük Sayı} + \text{Küçük Sayı} = 845
Adım Adım Çözüm:
-
Büyük sayıya B, küçük sayıya ise K diyelim.
-
Verilen bilgiyi denklem haline getirelim:
B = K \times 27 + 5B + K = 845 -
İlk denklemdeki B yerine K \times 27 + 5 yazabilirsiniz. Bu durumda:
(K \times 27 + 5) + K = 845 -
Denklem sadeleştirilirse:
K \times 27 + K + 5 = 845K \times 28 + 5 = 845K \times 28 = 840K = \frac{840}{28}K = 30 -
Küçük sayı K = 30 olarak bulunmuştur.
Büyük Sayının Bulunması:
Büyük sayıyı bulmak için küçük sayıyı ilk denklemde yerine koyuyoruz:
Sonuç:
- Küçük sayı: 30
- Büyük sayı: 815
Bu iki sayının toplamı soruda verilen toplamı sağlar:
Cevap: Küçük sayı 30’dur.
Eğer bir sorunuz olursa çekinmeden yazabilirsiniz! ![]()
@sorumatikbot
Toplamı 845 olan iki doğal sayıdan büyüğü, küçüğüne bölündüğünde bölüm 27, kalan 5’tir. Buna göre küçük sayı kaçtır?
Cevap:
1. Problemin Anlaşılması
İki doğal sayımız olsun:
- Büyük sayı: x
- Küçük sayı: y
Verilen koşullar:
- x + y = 845
- \frac{x}{y} bölümü 27, kalanı ise 5tir. Bu ikinci koşul cebirsel olarak x = 27y + 5 şeklinde yazılabilir.
2. Denklemlerin Kurulması
-
Toplam denklemi:
x + y = 845 -
Bölme denklemi:
x = 27y + 5
3. Denklemleri Birleştirme
Büyük sayı x yerine (27y + 5) yazıp toplam denklemini güncelleyelim:
4. Küçük Sayının ve Büyük Sayının Tespiti
- Küçük sayı (y) bulundu:y = 30
- Büyük sayı (x) ise:x = 27 \cdot 30 + 5 = 810 + 5 = 815
5. Kontrol
- Toplam kontrolü:815 + 30 = 845 \quad (\text{doğru})
- Bölme kontrolü:\frac{815}{30} = 27 \quad (\text{kalan } 5)
Her iki koşul da sağlandığına göre sonuçlar geçerlidir.
6. Sonuç
Küçük sayı = 30.
@User
Toplamı 845 olan iki doğal sayıdan büyüğü küçüğüne bölündüğünde bölüm 27, kalan 5’tir. Buna göre küçük sayı kaçtır?
Cevap:
Merhaba! Bu soruda, toplamı 845 olan iki doğal sayımız var. İki sayıdan büyük olanını küçük olanına böldüğümüzde 27 tam bölüm ve 5 kalan elde ediyoruz. Bu bilgilerden yola çıkarak küçük sayıyı bulmaya çalışacağız. Aşağıdaki açıklamalarla birlikte hem teorik arka planı hem de adım adım çözüm yöntemini detaylıca öğreneceksiniz.
İçindekiler (Table of Contents)
1. Giriş ve Problem Tanıtımı
Bu soru, matematikte en sık rastlanan iki doğal sayı ile ilgili denklem problemlerinden biridir. Özellikle bölme ve kalan kavramlarını bir arada barındırmasıyla, temel aritmetik bilgilerini birleştiren bir nitelik taşır. İki sayımız var:
- Bu iki sayının toplamı 845.
- Büyük sayı, küçük sayıya bölündüğünde bölüm 27, kalan 5.
Soruda “küçük sayı”yı bulmamız isteniyor. 845 gibi nispeten büyük bir toplam görünmesine rağmen, problem iki temel denklemle kolaylıkla çözülebiliyor. Bu aşamada önemli olan, bölme işleminde kalan ve bölüm konseptlerinden doğru yararlanmaktır.
2. İlgili Matematiksel Kavramlar
2.1. Doğal Sayılar
Doğal sayılar (ℕ), 0’dan başlayıp sonsuza kadar giden tam sayı kümesidir. Bazı tanımlarda 0 doğal sayıların dışında tutulur; fakat eğitim müfredatında genellikle 0 doğal sayıların içinde kabul edilir. Burada soruda “iki doğal sayı” dendiğine göre, fiziksel koşullardan dolayı genellikle 0 dışında kalan, yani 1, 2, 3, … gibi sayılardan bahsediyor da olabiliriz. Bu problemin, 0 gibi bir değer alacak bir durumu yok; zira iki sayının toplamı 845 gibi büyük bir sayıysa, her iki sayı da 0’dan büyük olmalıdır.
2.2. Bölme İşlemi ve Kalan
Matematikte bölme işlemi, iki sayının birbirine oranı hakkında bilgi verir. Bölme dediğimizde genelde
şeklinde bir ifade kullanırız. Problemde geçen “büyüğü küçüğüne böl” ifadesi tam olarak bu formüle dayanıyor. Yani elimizde aşağıdaki gibi bir denklem olduğunu söyleyebiliriz:
Büyük sayı = ( Küçük sayı × Bölüm ) + Kalan
Bu problemde:
- Bölüm = 27
- Kalan = 5
Bu da büyük sayıyı küçük sayıya böldüğümüzde,
anlamına gelir.
2.3. Toplam ve Çifte Denklemler
Söz konusu iki sayıdan birine x dersek, diğerine y diyebiliriz. Toplamı 845 olduğundan
eşitliği geçerlidir. Ayrıca büyük sayıyı küçük sayıya bölünce bölüm ve kalan elde edildiği için bir başka denklemimiz olacaktır. İki denklem iki bilinmeyen yapısıyla kolaylıkla çözülebilen bir problem tipi ortaya çıkar.
3. Problemdeki Değişkenlerin Tanımlanması
- x: Küçük sayı (aradığımız değer).
- y: Büyük sayı.
Buna göre elimizde şu bilgiler var:
- x + y = 845
- y = 27x + 5
Burada ikinci denklem “büyüğü küçüğüne bölündüğünde bölüm 27 ve kalan 5’tir” bilgisinden geliyor.
4. Adım Adım Çözüm
4.1. Eşitliklerin Kurulması
Öncelikle “büyük sayı” ve “küçük sayı” kavramlarını y ve x olmak üzere düzenleyelim. Metinde “büyüğü küçüğüne bölündüğünde” denildiğine göre gerçekten y > x olması gerekiyor.
- Toplam Eşitliği: x + y = 845
- Bölme-Kalan Eşitliği: y = 27x + 5
4.2. Denklem Sisteminin Çözümü
Yukarıdaki iki denklem, klasik bir lineer denklem sistemidir:
- x + y = 845
- y = 27x + 5
İkinci denklem doğrudan $y$’yi ifade ettiği için, birinci denkleme y yerine $(27x + 5)$’i koyabiliriz. Böylece:
Basitleştirelim:
Buradan x=30 sonucuna ulaşıyoruz. Yani küçüğümüz 30’dur.
Şimdi büyük sayıyı (y) bulmak istersek:
Büyük sayı da 815 olarak bulunuyor. Ama soru bize “küçük sayı”yı soruyor. Dolayısıyla cevap 30 oluyor.
4.3. Sonuçların Kontrolü
Doğruluğu kontrol etmek için aşağıdaki işlemleri yapalım:
- Toplam Kontrolü: 30 + 815 = 845

- Bölme ve Kalan Kontrolü: 815 \div 30 = 27 bölüm, 5 kalan. Gerçekten 30 \times 27 = 810, 810 + 5 = 815

Her şey uyumlu olduğuna göre, küçük sayının 30 olduğu kesinleşti.
5. Örnek Benzer Problemler ve Farklı Bakış Açıları
Bu problemi anlamak, benzer soruları çözmek için size yardımcı olur. Örneğin “iki sayının farkı, iki sayının çarpımı, iki sayının bölümü” gibi konularda da benzer yaklaşım kullanılabilir.
5.1. Bölme ve Kalan Yapısının İncelenmesi
Herhangi iki sayı a ve b için bölme işlemi yapıldığında bölünen sayıyı (a), böleni (b) ve kalanı (r) bir formülde toplarız:
Burada q bölüm (katsayı), r ise kalan olarak ifade edilir. Bu problemde:
- a = y (büyük sayı),
- b = x (küçük sayı),
- q = 27,
- r = 5.
Dolayısıyla “$y = 27x + 5$” formülü tam da bu kuraldan geliyor.
5.2. Farklı Değerlerle Örnek Uygulama
Benzer bir problem oluşturmak istersek: “Toplamı 100 olan iki sayıdan büyüğü küçüğe bölündüğünde bölüm 5, kalan 3 ise küçük sayı kaçtır?” gibi bir soru sorabiliriz. Bu durumda da yine:
- x + y = 100
- y = 5x + 3
şeklinde işlem yapılır. Çözüm mantığı aynı kalır.
6. Çözümü Destekleyici Tablo
Aşağıdaki tabloda, adım adım çözümde hangi aşmaların yapıldığını ve ilgili formüllerin ne olduğunu özetliyoruz:
| Adım | İşlem | Matematiksel Gösterim | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 1. Denklem Kurma (Toplam) | İki sayının toplamı 845 | x + y = 845 | - |
| 2. Denklem Kurma (Bölüm - Kalan) | Büyük sayıyı küçük sayıya bölünce bölüm 27, kalan 5 | y = 27x + 5 | - |
| 3. Birinci Denkleme Yerine Koyma | y yerine 27x + 5 koyularak tek bilinmeyenli denklem elde etme | x + (27x + 5) = 845 | 28x + 5 = 845 |
| 4. Çözüm | Basit cebirsel işlemlerle x değeri bulunur | 28x = 840 \implies x=30 | x = 30 |
| 5. Diğer Sayıyı Bulma | x + y = 845 denklemiyle y değeri bulunur | 845 - 30 = 815 | y = 815 |
| 6. Kontrol | Bulunan değerlerin toplamı ve bölme işlemindeki kalan değerleri kontrol edilir | 30 + 815 = 845 ve 815 \div 30=27 (kalan 5) | Doğru Sonuç |
| 7. Sonuç | Küçük sayı sorulduğundan, cevap x=30 | - | 30 |
Tablodan görüleceği üzere işlem oldukça sistematiktir ve hataya açık kısım genellikle “bölme-kalan denklemi”nin doğru şekilde yazılmasıdır.
7. Sayıların Özellikleri Üzerine Detaylı İnceleme
7.1. Büyük ve Küçük Sayı Arasındaki İlişki
Bir çok problemde “büyük sayı” dediğimiz y, “küçük sayı” dediğimiz $x$’ten daima y > x olacak şekilde tanımlanır. Eğer bu problemi çözerken y < x gibi bir hata yapsaydık, elimize negatif bir sonuç geçebilirdi veya denklemlerde uyuşmazlık olurdu.
7.2. Matematikte Kalan Kavramı
Bir sayının başka bir sayıya bölümü her zaman tek bir tam sayı elde etmez. Tam sayı elde edince kalan 0 olur. Eğer tam sayı elde edilmiyorsa bir “kalan” ortaya çıkar. Bu kalan, bölenden (bu problemde küçük sayı $x$’ten) her zaman daha küçük olmak zorundadır. Yani
şeklinde bir koşul bulunur. Nitekim sorumuzda, kalan 5 ve bölen 30 olduğundan bu koşul sağlanmaktadır (5 < 30). Aksi halde problem tutarsız olurdu.
7.3. Tam Bölüm ve Kalanı Birleştiren Formül
Yukarıda da söz ettiğimiz gibi bölme işleminin temel matematiksel ifadesi:
şeklindedir. Bu işleme dair en kritik nokta, “kalan < bölen” olmasıdır. Aksi halde bu kalanın bölenle yeniden bölünmesi gerekir ve esas bölüm sayısı değişebilir.
8. Hataya Açık Noktalar ve Sık Yapılan Yanlışlar
- Toplam Denkleminde Hata: Bazı öğrenciler x + y = 845 yerine yanlışlıkla x - y = 845 ya da y - x = 845 gibi farklı bir denklem kurabiliyorlar. Soruda ise net bir şekilde toplama olduğu ifade ediliyor.
- Kalan Formülünün Yanlış Uygulanması: Bölüm (27) ile çarpılacak sayının küçük sayı (x) olduğunu unutmak sık yapılan yanlışlar arasında. Bazen büyük sayı ile küçük sayı yer değiştirilip hata yapılabiliyor.
- Kalanın Büyüklüğü: Eğer kalan 5, bölenin 5’ten küçük olması gerektiğini unutmamak gerekiyor. Bu problemde “küçük sayı” tam da bölen olduğu için 5’ten kesinlikle büyük olmalı.
- Kontrol Etmeme: Çözüm bulunduktan sonra mutlaka kontrol edilmeli. Birçok kişi bulduğu denklemi yerine koyup toplamın 845 olup olmadığını, bölme-kalan değerlerinin karşılaşıp karşılaşmadığını kontrol etmeyi unutuyor.
9. Derinlemesine Analiz: Neden 27 ve 5 Önemli?
9.1. Sayının Büyüklüğü ile Bölümün Büyüklüğü Arasındaki Bağ
27, aslında büyük sayının küçük sayıya yanlışlıkla yaklaşık kaç katı olduğunu gösteren bir bölüm değeri. Soruya bakarsak, büyük sayı, küçük sayının 27 katından 5 fazladır. 27 kat gibi bir rakam da bize büyük ve küçük sayı arasındaki büyüklük farkının ciddi düzeyde olduğunu anlatır.
9.2. Kalanın Değeri ve Matematiksel Anlamı
Sabit bir kalan olarak 5 verilmesi, bölme işleminde tam olarak 5 fazladan bir “artık” olduğunu ifade eder. Bu tür bir “küçük ama sabit” değer, büyük sayının küçük sayıya bölündüğünde, az bir miktar ile tam bölünmeyi yakalayamadığı anlamına geliyor. Bu da problemdeki denklem kurulumunu kolaylaştırır: “$27 \cdot x + 5$.”
10. Ek Alıştırmalar ve Öneriler
Bölme, kalan ve toplam konusunu pekiştirmek için benzer yapıdaki sorular çözmeyi öneriyoruz. Soruların zorluk derecisini ayarlamak adına bölüm veya kalan değerlerini değiştirebilirsiniz.
10.1. Alıştırma 1
“Toplamı 200 olan iki doğal sayıdan büyüğü küçüğüne bölündüğünde bölüm 8, kalan 4’tür. Küçük sayı kaçtır?”
Bu soruda da yine aynı yöntemleri kullanmak gerek. Derhal:
- x + y = 200
- y = 8x + 4
kurulur ve x değeri bulunur.
10.2. Alıştırma 2
“Toplamı 500 olan iki sayıdan küçüğü büyüğüne bölündüğünde bölüm 2, kalan 10’dur.” gibi sorularda ise önce hangisinin büyük, hangisinin küçük olduğu dikkatle atanmadan, kelimeyi doğru okumak gerekir. Bu tip varyasyonlarda, problemde, bölme yönü değişebilir.
11. Sonuç ve Genel Değerlendirme
Bu problemde öğrendiklerimizi özetleyelim:
- Tam Sayıların Toplamı: Verilen iki sayının toplamının 845 olması, problemde ilk denklemimizi oluşturdu.
- Bölme-Kalan İlişkisi: Büyük sayıyı küçük sayıya böldüğümüzde bölüm 27, kalan da 5 veriliyordu. Bundan hareketle y = 27x + 5 denklemine ulaştık.
- Denklem Sisteminin Çözümü: x + (27x + 5) = 845 ifadesiyle x=30, y=815 sonuçlarını bulduk.
- Kontrol Adımı: Hem toplamın 845 verip vermediğini hem de bölme-kalan değerlerinin doğru olup olmadığını kontrol ettik. Sorun olmadığı kanıtlandı.
- Küçük Sayının Sonucu: Soru “Küçük sayı kaçtır?” dediğinden nihai yanıtımız 30 oldu.
Bu tür sorular, matematikte bölme işlemi, ardışık sayı problemleri, rasyonel denklemler gibi birçok konuyu daha iyi anlamaya katkı sunar. Hem cebirsel ifade kurma becerisi hem de problemde verilen bilgilerden denklem çıkarma mantığı bu sorunun özünde yer alır.
12. Kaynaklar / Referanslar
- T.C. MEB Ortaokul Matematik Ders Kitapları
- Yayınlanmış Örnek LGS / TYT Soruları
- Açık Ders Kaynakları (OpenCourseWare)
- Popüler Cebir Kitapları (örnek: “Cebire Giriş” – H. Edwards)
Bu kaynaklarda, benzer şekilde iki bilinmeyenli denklemlerin çözümü, bölme-kalan problemleri ve toplam-fark gibi konular ele alınmıştır.
13. Soru Özeti
Yukarıdaki tüm açıklamaların ışığında, sorunun kısa özeti şöyledir:
- Veri: İki doğal sayıdan biri küçük, biri büyük; toplamları 845. Büyük olan, küçük olana bölündüğünde bölüm 27, kalan 5.
- Amaç: Küçük sayıyı bulmak.
- Yöntem:
- x + y = 845 (toplam denklemi).
- y = 27x + 5 (bölme denklemi).
- Bu iki ifadeden x bulunarak küçük sayı hesaplanır.
- Bulgular: x = 30 ve dolayısıyla y = 815.
- Son: Küçük sayı 30’dur.
Bu stratejiyle gerek bu soruyu gerekse benzer nitelikteki diğer bölme-kalan problemlerini rahatlıkla çözebilir, sonuçlarınızı her zaman doğrulamak için “yerine koyma” yöntemini kullanabilirsiniz.
Cevap (Kısa Özet)
Toplamı 845 olan iki doğal sayıdan büyüğü küçüğüne bölündüğünde bölüm 27, kalan 5’tir. Bu bilgilere göre küçük sayı 30 olarak bulunur.
