İstanbul - New York seferi uçakla yaklaşık 11 saat sürerken, New York - İstanbul seferi 9 saat sürmektedir.
Sadece doğal faktörler dikkate alındığında, bu sürenin farklılık göstermesinde aşağıdakilerden hangisi temel sebeptir?
A) Dünya’nın dönüş yönünün batıdan doğuya doğru olması
B) Paralellerin boylarının kutuplara doğru kısalması
C) Meridyenler arası mesafenin kutuplara gidildikçe daralması
Dünya’nın Günlük Hareketi ve Uçuş Sürelerine Etkisi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Dünya’nın eksen hareketi; batıdan doğuya doğru gerçekleşir ve bu hareket troposferin üst kısımlarında batıdan doğuya doğru çok hızlı esen Jet Akımları (Jet Stream) ile Coriolis kuvvetini meydana getirir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
New York ile İstanbul arasındaki uçuş süresi farkının temel nedeni atmosferdeki rüzgâr rejimidir:
- New York’tan İstanbul’a (Batıdan Doğuya): Uçaklar hâkim batı rüzgârlarını (jet akımlarını) arkalarına alarak (kuyruk rüzgârı) daha yüksek yer hızına ulaşır ve süre kısalır (9 saat).
- İstanbul’dan New York’a (Doğudan Batıya): Uçaklar bu rüzgârlara karşı (karşı rüzgâr) uçtuğu için yer hızı düşer ve sefer süresi uzar (11 saat).
Seçeneklerin değerlendirilmesi:
- A) Doğrudur. Jet akımlarının ve dinamik basınç kuşaklarına bağlı batı rüzgârlarının batıdan doğuya doğru esmesinin temel nedeni, Dünya’nın kendi ekseni etrafında batıdan doğuya dönmesidir.
- B) Yanlıştır. Paralel boylarının kutuplara gidildikçe kısalması Dünya’nın küresel şeklinin bir sonucudur, yön farkından doğan bu süre değişimini açıklamaz.
- C) Yanlıştır. Meridyen aralıklarının daralması Dünya’nın geoit/küresel şekliyle ilgilidir; uçağın gidiş ve dönüş süreleri arasındaki farkın doğrudan sebebi değildir.
CEVAP: A) Dünya’nın dönüş yönünün batıdan doğuya doğru olması
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Uçuş sürelerinin farklı olması doğrudan Dünya’nın altından kaymasıyla değil; Dünya’nın dönüş yönü nedeniyle oluşan Jet Rüzgârları (üst atmosfer rüzgârları) ile açıklanır. ÖSYM bu tip sorularda rüzgârların yönünü belirleyen eksen hareketini doğrudan sorgular.