Ölçüm yapacağınız her bir madde için ayrı deney tüpü kullanınız ve deney tüplerine, içine koyacağınız maddele- ri yazdığınız etiketleri yapıştırınız. Maddeleri deney tüplerine koyunuz ve katı maddelerin üzerine 3-4 damla saf su ilave ederek karışımı dikkatlice karıştırınız.
Pens yardımıyla pH kâğıdını tutarak her bir deney tüpündeki maddenin yaklaşık pH değerini belirleyiniz. Elde ettiğiniz sonuçları aşağıdaki tabloya kaydediniz.
| Kimyasal Madde | pH Değeri | Saf Su İlavesi Sonrasında pH Değeri |
|—|—|—|
| Limon tuzu | | |
| Sıvı sabun | | |
| Gazlı içecek | | |
| Karbonat | | |
| Sirke | | |
| Diş macunu | | |
| Antiasit mide tableti | | |
Değerlendirme
Asit ve Bazların pH Değerleri ve Saf Su İlavesinin Etkisi
Bu deneyde amaç, günlük hayatta karşılaşılan maddelerin asidik ve bazik özelliklerini belirlemek ve saf su (\text{pH} = 7) ilavesiyle çözeltilerin derişimi azaldığında (seyreltildiğinde) \text{pH} değerlerinde meydana gelen değişimi gözlemlemektir.
Doldurulmuş Deney Tablosu
Saf su ilave edildiğinde asitlerin \text{pH} değeri artarak 7’ye yaklaşır, bazların \text{pH} değeri ise azalarak 7’ye yaklaşır.
Kimyasal Madde
Madde Türü
İlk pH Değeri (Yaklaşık)
Saf Su İlavesi Sonrasında pH Değeri (Yaklaşık)
Limon tuzu
Asit
2.0 - 2.5
3.0 - 3.5 (Artar, 7’ye yaklaşır)
Sıvı sabun
Baz
9.0 - 10.0
8.0 - 8.5 (Azalır, 7’ye yaklaşır)
Gazlı içecek
Asit
2.5 - 3.5
4.0 - 4.5 (Artar, 7’ye yaklaşır)
Karbonat
Baz
8.5 - 9.0
7.5 - 8.0 (Azalır, 7’ye yaklaşır)
Sirke
Asit
2.5 - 3.0
3.5 - 4.0 (Artar, 7’ye yaklaşır)
Diş macunu
Baz
8.0 - 9.0
7.5 - 8.0 (Azalır, 7’ye yaklaşır)
Antiasit mide tableti
Baz
9.0 - 10.0
8.0 - 8.5 (Azalır, 7’ye yaklaşır)
Değerlendirme Sorusu ve Cevabı
Soru: Deney tüplerine saf su ilave edildiğinde maddelerin pH değeri nasıl değişti?
Cevap:
Saf su (\text{pH} = 7) ilavesi sonucunda çözeltiler seyreltilmiştir:
Asidik maddelerin (Limon tuzu, Gazlı içecek, Sirke): Ortamdaki \text{H}^+ iyonu derişimi azaldığı için asitlik gücü azalmış ve \text{pH} değerleri artarak 7’ye yaklaşmıştır.
Bazik maddelerin (Sıvı sabun, Karbonat, Diş macunu, Antiasit tablet): Ortamdaki \text{OH}^- iyonu derişimi azaldığı için bazlık gücü azalmış ve \text{pH} değerleri azalarak 7’ye yaklaşmıştır.
Önemli Kural: Bir asit veya baza ne kadar saf su eklenirse eklensin, sıcaklık 25^\circ\text{C} olduğu sürece asit çözeltisinin \text{pH}'ı asla 7’nin üzerine çıkamaz; baz çözeltisinin \text{pH}'ı da asla 7’nin altına inemez. \text{pH} değeri daima 7’ye (nötr değere) asimptotik olarak yaklaşır.
TEMEL KAVRAMLAR:
1. pH Skalası (0 - 14)
Tanım: Bir çözeltinin asitlik veya bazlık derecesini gösteren ölçektir.
Bu problemde:0-7 arası asit, 7 nötr (saf su), 7-14 arası baz olarak sınıflandırılmıştır.
2. Seyreltme (Derişimin Azalması)
Tanım: Bir çözeltiye çözücü (saf su) ilave edilerek birim hacimdeki çözünen tanecik sayısının azaltılması işlemidir.
Bu problemde: Saf su ilavesi asit ve bazların kuvvetini azaltarak nötrleşme yönünde (\text{pH} = 7) bir kaymaya neden olur.
SIK YAPILAN HATALAR:
Asidin pH’ının Saf Suyla Azaldığını Düşünmek
Yanlış: “Su eklenince asit seyreldi, o zaman \text{pH}'ı da küçülür.”
Doğru: Asitlik azaldıkça \text{pH} değeri büyür (7’ye yaklaşır).
Neden yanlış:\text{pH} değeri \text{H}^+ iyon derişiminin eksi logaritmasıdır (\text{pH} = -\log[\text{H}^+]). \text{H}^+ azaldığında \text{pH} artar.
Bu etkinlikle veya asit-baz konusuyla ilgili ek bir soruyu ya da benzer bir deney adımını birlikte incelememi ister misin?
Önemli Kural: Bir asit veya baza ne kadar saf su eklenirse eklensin, sıcaklık 
TEMEL KAVRAMLAR:
SIK YAPILAN HATALAR:
Asidin pH’ının Saf Suyla Azaldığını Düşünmek