İslamiyet Öncesi Türk Tarihi
Eski Türk topluluklarının siyasi yaşamları ile ilgili
verilen aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıstır?
A) Hazarlar ve Türgeşler Müslüman Araplarla müca-
dele etmiştir.
B) Malazgirt Savaşı’nda Bizans için paralı askerlik ya-
pan Peçenek ve Uzlar Selçuklu tarafına geçmiştir.
C) Bütün Türkleri tek bir bayrak altında toplayan ilk
devlet Kök Türklerdir.
D) Avrupa’da kurulan ilk Türk devleti Avrupa Hun
Devleti’dir.
E) İstanbul’u kuşatan ilk Türk devleti Avarlardır.
İslamiyet Öncesi Türk Tarihi Siyasi Yaşam Sorusu
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A Seçeneğinin Analizi
Hazarlar, Kafkasya bölgesinde Müslüman Araplar (Emeviler) ile mücadele ederek İslamiyet’in Rusya içlerine yayılmasını engellemiştir. Türgeşler ise Orta Asya’da Emevilerle savaşarak (Vakatu’ş-Şib savaşı vb.) İslamiyet’in Orta Asya’ya girişini geciktirmiştir. Bu bilgi doğrudur.
Adım 2 — B Seçeneğinin Analizi
1071 Malazgirt Savaşı sırasında Bizans ordusunda ücretli askerlik yapan Peçenekler ve Uzlar (Oğuzlar), karşı taraftakilerin de Türk olduğunu anlayınca saf değiştirerek Selçuklu tarafına geçmişlerdir. Bu bilgi doğrudur.
Adım 3 — C Seçeneğinin Analizi
Tarihte bütün Türk boylarını ilk kez tek bir bayrak altında toplayan devlet Asya Hun Devleti (Büyük Hun İmparatorluğu) ve hükümdarı Mete Han’dır. Kök Türkler ise Türk adıyla kurulan ilk devlettir ve Türkleri ikinci kez tek çatı altında toplamışlardır. Bu nedenle “ilk devlet Kök Türklerdir” ifadesi yanlıştır.
Adım 4 — D Seçeneğinin Analizi
Balamir önderliğinde Kavimler Göçü sonrası Macaristan topraklarında kurulan Avrupa Hun Devleti, Avrupa’da kurulan ilk Türk devletidir. Bu bilgi doğrudur.
Adım 5 — E Seçeneğinin Analizi
Tarihte İstanbul’u kuşatan ilk Türk topluluğu/devleti Avarlardır (619 ve 626 yıllarında Sasanilerle iş birliği yaparak kuşatmışlardır). Bu bilgi doğrudur.
Adım 6 — Seçenek Karşılaştırması
A. Hazarlar/Türgeşler — Mücadeleler doğru.
B. Peçenek/Uz — Saf değiştirme doğru.
C. Kök Türkler — Türkleri tek bayrakta toplayan ilk devlet Asya Hunlarıdır.
D. Avrupa Hun — Avrupa’daki ilk devlet doğru.
E. Avarlar — İstanbul kuşatması doğru.
Adım 7 — Son Doğrulama
Tarihsel kronolojide Türk birliğini sağlama başarısı Mete Han (M.Ö. 209-174) ile Asya Hunlarına aittir. Kök Türkler ise yüzyıllar sonra bu birliği tekrar kurmuştur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: C seçeneği (Bütün Türkleri tek bir bayrak altında toplayan ilk devlet Kök Türklerdir.)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
1. Türk Siyasi Birliği
- Tanım: Dağınık halde yaşayan Türk boylarının merkezi bir otorite altında birleştirilmesidir.
- Bu problemde: Bu birliği tarih sahnesinde ilk kez Mete Han gerçekleştirmiştir.
2. Malazgirt Savaşı
- Tanım: 1071 yılında Büyük Selçuklu ile Bizans arasında yapılan savaştır.
- Bu problemde: Soydaşlık bilincinin savaşın kaderini nasıl değiştirdiğine örnektir.
SIK YAPILAN HATALAR:
Kök Türk ve Asya Hun Karışıklığı
- Yanlış: Türk adını kullandıkları için her “ilk” başarının Kök Türklere ait olduğunu düşünmek.
- Doğru: “Türk” adını ilk kez Kök Türkler kullanmıştır ancak “siyasi birliği” ilk kez Asya Hunları kurmuştur.
Bu konuyla ilgili Asya Hun Devleti ve Mete Han’ın diğer önemli faaliyetlerini de incelemek ister misin?
